Η αμερικανική Shield AI παρουσίασε στις 3 Νοεμβρίου το αρχικό πρωτότυπο πλήρους κλίμακας του X-BAT, ενός ιδιαίτερα φιλόδοξου μη επανδρωμένου μαχητικού αεροσκάφους με δυνατότητα κατακόρυφης αποπροσγείωσης (VTOL), το οποίο αναπτύσσεται με την υποστήριξη του Αμερικανικού Ναυτικού. Το X-BAT συνδυάζει χαρακτηριστικά χαμηλής παρατηρησιμότητας (stealth), αυτονομία βασισμένη στην τεχνητή νοημοσύνη και δυνατότητα επιχειρήσεων χωρίς διαδρόμους, από χερσαίες θέσεις ή πλοία.
Το αεροσκάφος, με την ονομασία X-BAT 001, είναι το πρώτο από δύο πρωτότυπα πλήρους κλίμακας που σχεδιάζει να κατασκευάσει η εταιρεία. Μεταφέρεται ήδη από τις εγκαταστάσεις της Shield AI στο Φρίσκο του Τέξας προς το κέντρο δοκιμών της στο Νιούτον του Κάνσας, όπου θα αρχίσει η επόμενη φάση του προγράμματος. Η αρχική παρουσίαση της σχεδίασης είχε πραγματοποιηθεί τον Οκτώβριο του 2025, αλλά το νέο πρωτότυπο επιβεβαιώνει ότι το πρόγραμμα έχει προχωρήσει πέρα από τα ψηφιακά μοντέλα και τις μακέτες.
Το X-BAT χρησιμοποιεί διαμόρφωση tail-sitter, δηλαδή απογειώνεται και προσγειώνεται κατακόρυφα, στηριζόμενο στο οπίσθιο τμήμα του, ενώ μετά την απογείωση μεταβαίνει σε συμβατική οριζόντια πτήση και το αντίστροφο. Η επιλογή αυτή καταργεί την ανάγκη συστήματος προσγείωσης και επιτρέπει την ανάπτυξή του από κινητές πλατφόρμες εκτόξευσης και ανάκτησης, οι οποίες μπορούν να μεταφέρονται με οχήματα ή να εγκαθίστανται σε καταστρώματα πλοίων.
Η πρόωση βασίζεται σε έναν General Electric F110-GE-129, εξοπλισμένο με ακροφύσιο κατευθυνόμενης ώσης AVEN (Axisymmetric Vectoring Exhaust Nozzle), τεχνολογία που είχε αναπτυχθεί αρχικά τη δεκαετία του 1990 για πειραματικές εφαρμογές στο F-16. Το ακροφύσιο επιτρέπει τον έλεγχο της πρόνευσης και της εκτροπής κατά την κατακόρυφη πτήση, ενώ για τον έλεγχο της περιστροφής γύρω από τον διαμήκη άξονα προβλέπεται η χρήση μικρών προωθητήρων στις πτέρυγες, που τροφοδοτούνται με απαγωγή πεπιεσμένου αέρα από τον κινητήρα.
Η διαμόρφωση του X-BAT έχει ήδη εξελιχθεί σημαντικά. Από την αρχική πτέρυγα τύπου cranked kite, η σχεδίαση πέρασε σε περισσότερο βελοειδή κάτοψη, με ευθύγραμμο και έντονα οπισθοκλινές χείλος προσβολής. Το νέο πρωτότυπο εμφανίζει επίσης διαφοροποιήσεις στο οπίσθιο τμήμα της ατράκτου, με το ακροφύσιο να προεξέχει περισσότερο από ό,τι στα προηγούμενα μοντέλα. Η Shield AI διευκρινίζει ότι πρόκειται για πειραματικό αεροσκάφος, του οποίου η διαμόρφωση θα συνεχίσει να μεταβάλλεται κατά τη διάρκεια των δοκιμών.
Σύμφωνα με την εταιρεία, το X-BAT σχεδιάζεται για αποστολές αεροπορικής υπεροχής, κρούσης εναντίον στόχων επιφανείας, ηλεκτρονικού πολέμου και συλλογής πληροφοριών, επιτήρησης και αναγνώρισης (ISR). Θα μπορεί να μεταφέρει οπλισμό σε εσωτερικές αποθήκες, αλλά και σε εξωτερικούς φορείς κάτω από τις πτέρυγες, ανάλογα με τις απαιτήσεις της αποστολής και την ανάγκη διατήρησης χαμηλού ίχνους ραντάρ.
Η Shield AI αναφέρει εμβέλεια μεγαλύτερη των 2.000 ναυτικών μιλίων (περίπου 3.700 km) με επιχειρησιακό φορτίο, επίδοση που παραμένει όμως φιλόδοξος σχεδιαστικός στόχος και απομένει να επιβεβαιωθεί με πτητικές δοκιμές. Η εταιρεία υποστηρίζει επίσης ότι έως τρία X-BAT μπορούν να καταλάβουν χώρο καταστρώματος αντίστοιχο ενός συμβατικού μαχητικού ή ελικοπτέρου, προσφέροντας τη δυνατότητα σημαντικής αύξησης του αριθμού των διαθέσιμων αεροπορικών μέσων σε πλοία περιορισμένων διαστάσεων.
Κεντρικό στοιχείο του προγράμματος είναι το λογισμικό αυτονομίας Hivemind της Shield AI, που προορίζεται να επιτρέπει την εκτέλεση αποστολών ακόμη και σε περιβάλλοντα με υποβαθμισμένες ή ανύπαρκτες επικοινωνίες. Το X-BAT σχεδιάζεται ώστε να επιχειρεί είτε αυτόνομα είτε σε συνεργασία με επανδρωμένα μαχητικά, λειτουργώντας ως μη επανδρωμένος συνοδός ή ανεξάρτητη πλατφόρμα μάχης. Η εταιρεία αξιοποιεί την εμπειρία που έχει αποκτήσει από το μικρότερο V-BAT, επίσης διαμόρφωσης tail-sitter, αν και η μετάβαση σε ένα πολύ μεγαλύτερο αεριωθούμενο αεροσκάφος δημιουργεί σημαντικά πρόσθετα τεχνικά προβλήματα.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η υποστήριξη του Αμερικανικού Ναυτικού, το οποίο έχει διαθέσει εντός του 2026 περίπου 200 εκατ. δολάρια για την ανάπτυξη του X-BAT μέσω του προγράμματος RIMES (Runway Independent Maritime Expeditionary Strike). Η Shield AI έχει δεσμευτεί να επενδύσει αντίστοιχο ποσό από δικούς της πόρους. Το RIMES αποσκοπεί στην ανάπτυξη ικανότητας κρούσης μεγάλης εμβέλειας από ναυτικές πλατφόρμες χωρίς ανάγκη διαδρόμου και είναι διαφορετικό από το πρόγραμμα μη επανδρωμένων συνεργατικών αεροσκαφών CCA που προορίζονται για επιχειρήσεις από αεροπλανοφόρα.
Η δυνατότητα ανάπτυξης του X-BAT από αποβατικά πλοία, πλοία υποστήριξης ή προκεχωρημένες χερσαίες θέσεις θεωρείται ιδιαίτερα ελκυστική για επιχειρήσεις στον Ειρηνικό, όπου η διασπορά των αεροπορικών δυνάμεων και η μείωση της εξάρτησης από μεγάλες αεροπορικές βάσεις αποτελούν βασικές επιχειρησιακές απαιτήσεις. Οι κινητές πλατφόρμες εκτόξευσης θα μπορούσαν να μετακινούνται συνεχώς, περιορίζοντας την ευπάθειά τους σε εχθρικά πλήγματα.
Πριν από την πρώτη ελεύθερη πτήση προβλέπεται σειρά δοκιμών κινητήρα και συστημάτων ελέγχου, αρχικά με το αεροσκάφος σε οριζόντια και στη συνέχεια σε κατακόρυφη θέση. Θα ακολουθήσουν δοκιμές αιώρησης με το πρωτότυπο αναρτημένο από μεγάλο γερανό, ώστε να αξιολογηθεί η συμπεριφορά του συστήματος κατευθυνόμενης ώσης και των αυτοματοποιημένων συστημάτων ελέγχου πριν επιχειρηθεί αποδέσμευση.
Η Shield AI επιδιώκει να πραγματοποιήσει πτήσεις ενός πλήρως εξοπλισμένου X-BAT το 2028 και να αρχίσει τη σειριακή παραγωγή το 2029, με προοπτική αρχικής επιχειρησιακής αξιοποίησης την ίδια χρονιά. Πρόκειται πάντως για εξαιρετικά απαιτητικό χρονοδιάγραμμα, δεδομένου ότι η βασική ικανότητα κάθετης απογείωσης, μετάβασης σε οριζόντια πτήση και ασφαλούς ανάκτησης δεν έχει ακόμη αποδειχθεί σε πραγματικές συνθήκες.
