Η Τουρκία επιχειρεί να αναδιαμορφώσει τις γεωπολιτικές ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο, επαναφέροντας προς την Αίγυπτο μια πρόταση οριοθέτησης θαλασσίων ζωνών με συγκεκριμένο αντάλλαγμα: περισσότερα από 15.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα πρόσθετης θαλάσσιας δικαιοδοσίας, σε σύγκριση με όσα, κατά τους τουρκικούς υπολογισμούς, θα εξασφάλιζε το Κάιρο μέσω μιας αντίστοιχης συμφωνίας με την Ελλάδα. Μάλιστα τουρκικοί κύκλοι “υπόσχονται” πως αν η τουρκο-αιγυπτιακή οριοθέτηση επεκταθεί και προς τα ανατολικά, υιοθετώντας την τουρκική εκδοχή για την ΑΟΖ της Κύπρου τότε το Κάιρο θα “κερδίσει” άλλα 11.500 τετραγωνικά χιλιόμετρα από την σημερινή κυπριακή ΑΟΖ.
Η πρόταση διατυπώθηκε στις 24 Οκτωβρίου από τον Τούρκο υπουργό Άμυνας Γιασάρ Γκιουλέρ και επαναλήφθηκε επισήμως στις 28 Οκτωβρίου από το τουρκικό υπουργείο Άμυνας, διά του εκπροσώπου του, Υποναυάρχου Ζεκί Ακτούρκ.
Πίσω από το γεωγραφικό δέλεαρ βρίσκεται ένας ευρύτερος στρατηγικός στόχος: η αποδυνάμωση της ελληνοαιγυπτιακής συνεργασίας και η εξασφάλιση μεγαλύτερης πολιτικής αποδοχής του τουρκολιβυκού μνημονίου του 2019. Επίσης μιας και οι ζώνες που υποτίθεται “κερδίζει” η Αίγυπτος αν αποδεχθεί την τουρκική πρόταση έχουν πιθανώς και φυσικό αέριο και πετρέλαιο, το δέλεαρ είναι ακόμη μεγαλύτερο.
Η ανατροπή στη Λιβύη
Η αναθέρμανση της τουρκικής πρωτοβουλίας δεν είναι τυχαία. Στις 20 Οκτωβρίου 2026, η Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης, που εδρεύει στα ανατολικά της χώρας και συνδέεται πολιτικά με τον στρατάρχη Χαλίφα Χάφταρ, ο οποίος έχει εκεί την εξουσία, ενέκρινε ομόφωνα το τουρκολιβυκό μνημόνιο. Μάλιστα, οι Λίβυοι βουλευτές ακύρωσαν δύο προηγούμενες αποφάσεις του 2020, με τις οποίες είχαν απορρίψει τις συμφωνίες με την Άγκυρα και είχαν ζητήσει τη διακοπή των πολιτικών σχέσεων μαζί της.
Πρόκειται για αξιοσημείωτη μεταβολή, καθώς η Τουρκία είχε στηρίξει στρατιωτικά την κυβέρνηση της Τρίπολης απέναντι στις δυνάμεις του Χάφταρ, τις οποίες υποστήριζε η Αίγυπτος.
Η αλλαγή στάσης αποδίδεται, μεταξύ άλλων, στη συστηματική τουρκική διπλωματική διείσδυση στην ανατολική Λιβύη. Τον Αύγουστο, ο υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν επισκέφθηκε τόσο την Τρίπολη όσο και τη Βεγγάζη, πραγματοποιώντας επαφές με αντίπαλα πολιτικά στρατόπεδα. Είχαν προηγηθεί επαφές των τουρκικών υπηρεσιών πληροφοριών με το περιβάλλον του Χάφταρ.
Την κοινοβουλευτική απόφαση χαιρέτισαν τόσο ο Σαντάμ Χάφταρ, γιος του στρατάρχη, όσο και η διεθνώς αναγνωρισμένη κυβέρνηση της Τρίπολης.
Η Αίγυπτος απορρίπτει το τουρκολιβυκό μνημόνιο
Παρά τις κινήσεις της Άγκυρας, το Κάιρο δεν εμφανίζεται διατεθειμένο να εγκαταλείψει τις θέσεις του. Έτσι στις 21 Οκτωβρίου, το αιγυπτιακό υπουργείο Εξωτερικών χαρακτήρισε το τουρκολιβυκό μνημόνιο νομικά άκυρο, υποστηρίζοντας ότι παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα της Αιγύπτου στην ΑΟΖ και την υφαλοκρηπίδα της. Η αιγυπτιακή θέση βασίζεται στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982, στην οποία η Τουρκία δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος.
Ιδιαίτερη σημασία είχαν οι συνομιλίες της 23ης Οκτωβρίου στην Κωνσταντινούπολη, μεταξύ του Αιγύπτιου υπουργού Εξωτερικών Μπαντρ Αμπντελάτι και του Τούρκου ομολόγου του Χακάν Φιντάν. Σύμφωνα με την αιγυπτιακή ενημέρωση, ο Αμπντελάτι επανέλαβε την απόρριψη του μνημονίου, ενώ ο Φιντάν αναγνώρισε τις ανησυχίες του Καΐρου και τάχθηκε υπέρ της συνέχισης των διαβουλεύσεων για τη Λιβύη.
Μία ημέρα αργότερα, ο εκπρόσωπος του αιγυπτιακού υπουργείου Εξωτερικών Νάντερ Ζάκι υποβάθμισε τη σημασία του μνημονίου, χαρακτηρίζοντάς το ουσιαστικά «μελάνι πάνω σε χαρτί». Παράλληλα, η Αίγυπτος άρχισε να προετοιμάζει νομικό φάκελο για τη συμφωνία, σε συνεννόηση με την Ελλάδα, την Κύπρο και ευρωπαϊκούς εταίρους.
Η ελληνοαιγυπτιακή συμφωνία και η επέκταση της ΑΟΖ
Η Ελλάδα και η Αίγυπτος έχουν ήδη υπογράψει, από τις 6 Αυγούστου 2020, συμφωνία μερικής οριοθέτησης ΑΟΖ μεταξύ του 26ου και του 28ου μεσημβρινού. Η συμφωνία αναγνωρίζει επήρεια στα ελληνικά νησιά και αποτελεί βασικό στοιχείο της κοινής νομικής και διπλωματικής επιχειρηματολογίας απέναντι στο τουρκολιβυκό μνημόνιο, το οποίο η Αθήνα θεωρεί ότι παραγνωρίζει τα θαλάσσια δικαιώματα της Κρήτης και άλλων ελληνικών νησιών.
Στις 22 Οκτωβρίου, ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης ανακοίνωσε ότι Αθήνα και Κάιρο συζητούν την επέκταση της οριοθέτησης ανατολικά του 28ου μεσημβρινού, προς την Κύπρο. Μια τέτοια εξέλιξη θα αποκτούσε ιδιαίτερη σημασία για την περιοχή της Ρόδου και του Καστελλορίζου, όπου συγκεντρώνονται σημαντικές ελληνοτουρκικές διαφωνίες.
Η προσέγγιση Ερντογάν – Σίσι και τα όριά της
Η προσπάθεια της Τουρκίας να προσεγγίσει την Αίγυπτο εξελίσσεται παράλληλα με τη σταδιακή αποκατάσταση των διμερών σχέσεων. Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν επισκέφθηκε το Κάιρο τον Φεβρουάριο του 2024, ενώ ο Αμπντέλ Φατάχ αλ Σίσι πραγματοποίησε ανταποδοτική επίσκεψη στην Τουρκία τον Σεπτέμβριο της ίδιας χρονιάς. Το Φεβρουάριο του 2026 οι δύο ηγέτες συναντήθηκαν εκ νέου στην αιγυπτιακή πρωτεύουσα, συμφωνώντας στην επέκταση της εμπορικής και αμυντικής συνεργασίας.
Η συνεργασία αποτυπώνεται και σε στρατιωτικό επίπεδο, με την κοινή ναυτική άσκηση «Θάλασσα Φιλίας 2026» που έχει προγραμματιστεί στην Αλεξάνδρεια για τις 4–9 Νοεμβρίου.
Ωστόσο, παραμένουν σημαντικές διαφορές, ιδιαίτερα όσον αφορά τη Λιβύη. Η αιγυπτιακή πλευρά ανησυχεί για την τουρκική στρατιωτική παρουσία και επιδιώκει να διατηρήσει τις σχέσεις της με την Ελλάδα και την Κύπρο.
Το πραγματικό διακύβευμα
Η Άγκυρα επιδιώκει να μετατρέψει τη διαφωνία για την οριοθέτηση των θαλασσίων ζωνών σε διαπραγμάτευση αμοιβαίου οφέλους, συνδέοντας την προσέγγιση με το Κάιρο με τη διπλωματική ενίσχυση του τουρκολιβυκού μνημονίου. Για την Αίγυπτο, ωστόσο, η επιλογή είναι πιο σύνθετη. Η χώρα επιθυμεί την οικονομική και στρατηγική συνεργασία με την Τουρκία, χωρίς να θέσει σε αμφισβήτηση τις υφιστάμενες συμφωνίες της ή τις σχέσεις της με την Ελλάδα.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν η τουρκοαιγυπτιακή προσέγγιση θα παραμείνει μια διαδικασία διμερούς εξομάλυνσης ή θα επηρεάσει τελικά τη χάραξη των θαλασσίων ζωνών στην Ανατολική Μεσόγειο. Προς το παρόν, παρά το τουρκικό δέλεαρ, το Κάιρο εξακολουθεί να απορρίπτει το τουρκολιβυκό μνημόνιο. Αυτό γίνεται γιατί η Αίγυπτος διαβλέπει πως η τουρκική πίεση που δέχεται, παρά τα όποια “δώρα”, έχει σοβαρή παγίδα εγκλωβισμού της. Από την μια θα συνορεύει -στα δυτικά- με μια Λιβύη ελεγχόμενη από την Τουρκία, ενώ στην έξοδο της Ερυθράς Θάλασσας, δηλαδή πάνω στον εμπορικό δρόμο του Σουέζ (που αποτελεί μεγάλη πηγή εσόδων για την Αίγυπτο συν το γεωπολιτικό κύρος), βρίσκεται η Σομαλία, η οποία είναι ένα βήμα πριν μετατραπεί σε τουρκική μαριονέτα. Άρα η Αίγυπτος διαπιστώνει πως ακόμη και να προχωρήσει σε καταστρατήγηση των συμφωνηθέντων με την Ελλάδα, και να ταχθεί με την Τουρκία, θα παραμένει σε κάποιο βαθμό υπό τον γεωστρατηγικό της έλεγχο.
Περαιτέρω, η Αίγυπτος διατηρεί έως σήμερα τον ρόλο της ανεπίσημης ηγέτιδας του αραβικού κόσμου και τον εκπρόσωπο του αραβικού εθνικισμού, κάτι που η Τουρκία εποφθαλμιά και προβάλλει μια δική της εκδοχής “τουρκογενούς” κυριαρχίας και επιρροής στα παλαιά εδάφη της Οθωμανικής κυριαρχίας. Στηρίζοντας μάλιστα την Χαμάς και τους Αδελφούς Μουσουλμάνους, δύο σημαντικές ισλαμικές οργανώσεις εξτρεμιστικής λογικής, που η Αίγυπτος είτε καταδιώκει (κυρίως τους Αδελφούς Μουσουλμάνους που είχαν κάποια στιγμή αναλάβει την εξουσία στη χώρα, με την κυβέρνηση Μόρσι) είτε στέκεται απέναντι τους. Έτσι υπάρχει ριζική γεωπολιτική διαφωνία ως προς τις φιλοδοξίες και θεσπίσεις κάθε χώρας, η οποία πολύ δύσκολα μπορεί να καμφθεί με υποσχέσεις περισσότερων θαλάσσιων ζωνών και κυριαρχικών δικαιωμάτων.
