Η επικείμενη αντικατάσταση των SA-8B Osa και Tor-M1 στον Ελληνικό Στρατό αφορά την πιο κρίσιμη ζώνη της αντιαεροπορικής άμυνας, το SHORAD και MRAD που ακολουθεί τους σχηματισμούς, καλύπτει σημεία υψηλής αξίας, και αντιμετωπίζει το πρόβλημα που σήμερα ορίζει το πεδίο μάχης, UAV, loitering munitions, κατευθυνόμενα πυρομαχικά, cruise και επιθέσεις κορεσμού.
Η φιλοσοφία των σοβιετικών αυτοκινούμενων αντιαεροπορικών συστημάτων ήταν η αυτονομία και η συνεχής μετακίνηση, με οργανικό ραντάρ, οργανικό έλεγχο πυρός και αντιαεροπορικά βλήματα επάνω στο ίδιο όχημα. Εκεί κουμπώνει η προσέγγιση του SPYDER AiO, το οποίο επιχειρεί να φέρει σε δυτικό πλαίσιο την ίδια λογική All in One, με στόχο να διατηρηθεί η κινητικότητα τύπου Osa και Tor και να ανέβει κατακόρυφα η ικανότητα εμπλοκής σύγχρονων απειλών.
Η ΠΤΗΣΗ έχει γράψει πολλές φορές πως εποχή των SA-8B αλλά και των Tor-M1 έχει παρέλθει. Οι σύγχρονες δυνατότητες παρεμβολών, η διαρκής επιτήρηση από UAV, η στοχοποίηση από stand off μέσα και η ανάγκη άμεσης αντίδρασης έχουν καταστήσει τα παλαιά συστήματα ελάχιστης πραγματικής αξίας σε ένα σύγχρονο περιβάλλον. Η ίδια η ελληνική συζήτηση για την αντικατάσταση των SA-8B έχει ήδη αποτυπώσει ότι η τεχνολογία τους έχει ξεπεραστεί και η επιβιωσιμότητα σε σύγχρονο πεδίο μάχης προσεγγίζει το μηδέν. Παράλληλα, όταν η απειλή συνδυάζει ECM και μικρούς στόχους, τα παλαιά ραντάρ και η συνολική αρχιτεκτονική τους πιέζονται σε όρια που δεν καλύπτουν τις σημερινές απαιτήσεις.
Στην Ουκρανία, η εικόνα έχει ιδιαίτερη αξία για τη δική μας αποτίμηση. Παλιότερα συστήματα τύπου Osa εμφανίζονται συχνά σε ρόλους σημειακής άμυνας και προστασίας υποδομών ή μονάδων πίσω από την πρώτη γραμμή, επειδή η εμπλοκή τους εκεί είναι πιο διαχειρίσιμη, με πιο σαφείς κανόνες εμπλοκής και με στόχους που συχνά είναι χαμηλού κόστους UAV, drones, loitering, τα οποία σπανίως φέρουν δικά τους σοβαρά μέσα ηλεκτρονικού πολέμου. Ταυτόχρονα, ο πόλεμος έχει δείξει ότι τα αποθέματα πυραύλων για παλαιότερα σοβιετικά συστήματα στερεύουν και οδηγούν σε αυτοσχέδιες προσαρμογές, ακριβώς επειδή η αναπλήρωση δεν είναι δεδομένη.
Το SPYDER AiO είναι η νεότερη διαμόρφωση της οικογένειας SPYDER, όπου η Rafael ενσωματώνει σε ένα μόνο 8×8 όχημα όλα όσα σε μια τυπική πυροβολαρχία διαμοιράζονται σε περισσότερα οχήματα. Η βασική ιδέα είναι ελάχιστο υλικοτεχνικό αποτύπωμα, με ένα όχημα που μεταφέρει ραντάρ, ηλεκτροοπτικά, κέντρο ελέγχου και εκτοξευτή με έως 8 βλήματα σε κάνιστρα. Η αρχιτεκτονική αυτή δεν στοχεύει σε κάλυψη περιοχής τόσο, όσο στοχεύει στην άμεση προστασία ελιγμού και κρίσιμων σημείων, εκεί όπου η επιβίωση κρίνεται σε λεπτά και η αντοχή σε πλήγματα SEAD εξαρτάται από το πόσο γρήγορα μια μονάδα εντοπίζει, βάλλει και -το κυριότερο- αλλάζει θέση.
Η έμφαση στην αυτονομία εδώ είναι διπλή και πρέπει να υπογραμμιστεί. Πρώτον, το AiO είναι σχεδιασμένο ώστε να αποτελεί αυτόνομο αντιαεροπορικό κόμβο που μπορεί να πολεμήσει ακόμη κι αν χαθεί η επαφή με τα τοπικά στρατηγεία ή με τμήματα του εθνικού συστήματος αεράμυνας, ακριβώς επειδή ο αισθητήρας, ο έλεγχος πυρός και ο εκτοξευτής βρίσκονται στο ίδιο όχημα. Δεύτερον, όταν υπάρχουν διαθέσιμες διασυνδέσεις, μπορεί να ενσωματωθεί στο ευρύτερο δίκτυο, λειτουργώντας ως στοιχείο της ανώτερης διοίκησης και ελέγχου. Αυτή η διπλή φύση, αυτόνομο και δικτυωμένο την ίδια στιγμή, αποτελεί το πραγματικό επιχειρησιακό νόημα της διαμόρφωσης All in One.
Η λειτουργία του AiO σχεδιάστηκε γύρω από δύο κρίσιμες έννοιες, Search on the Move και Fire on Halt. Το όχημα μπορεί να εκτελεί επιτήρηση σε κίνηση, να σταματά όταν απαιτείται εμπλοκή, να αναπτύσσει υποστηρίγματα σταθεροποίησης, να υψώνει το συγκρότημα αισθητήρων στον ιστό και να φέρνει τον εκτοξευτή σε θέση βολής. Ο χρόνος μετάβασης από κινητικότητα σε ετοιμότητα μάχης αναφέρεται περίπου 3 λεπτά, ενώ αντίστοιχος χρόνος απαιτείται και για αποδέσμευση μετά τη βολή, ώστε να εφαρμοστεί στην πράξη η τακτική shoot and scoot. Αυτό είναι κομβικό για ελληνικά δεδομένα, όπου η πιθανή εχθρική δράση περιλαμβάνει διαρκή αναγνώριση με UAV, στοχοποίηση από stand off όπλα και ανάγκη συνεχούς αλλαγής θέσης σε νησιά, παραλιακές ζώνες και διαδρόμους κίνησης.
Ο αισθητήρας που κυριαρχεί στη διαμόρφωση AiO είναι ένα συγκρότημα σε ιστό, με τετραπλό πάνελ πλήρους φασικής διάταξης που καλύπτει 360 μοίρες χωρίς μηχανική περιστροφή, προσφέροντας ταυτόχρονα επιτήρηση και έλεγχο πυρός. Παράλληλα, στο ίδιο συγκρότημα υπάρχει ημέρας και νύχτας ηλεκτροοπτικό σύστημα για επιτήρηση και απόκτηση στόχου. Εδώ αποκτά νόημα η αναφορά του κατασκευαστή σε unique covert passive engagement mode, δηλαδή δυνατότητα εμπλοκής με παθητικό προφίλ μέσω ηλεκτροοπτικών, όταν η τακτική απαιτεί περιορισμό εκπομπών. Σε περιβάλλον έντονης απειλής από μέσα εντοπισμού και αντι-ραντάρ δράση, αυτή η επιλογή αυξάνει την επιβιωσιμότητα.
Το πακέτο πυραύλων του AiO είναι η καρδιά του SPYDER, καθώς αξιοποιεί διπλό τύπο ερευνητή για να προσφέρει διαφορετικούς τρόπους εμπλοκής. Στη διαμόρφωση AiO, ο κατασκευαστής αναφέρει ως επιλογές τους Python 5 SR, I-Derby SR και I-Derby ER, με οποιονδήποτε συνδυασμό μέχρι 8 βλήματα σε κάνιστρα. Η διπλή αυτή προσέγγιση επιτρέπει στον ίδιο εκτοξευτή να διαθέτει βλήματα με imaging υπέρυθρη καθοδήγηση για παθητική προσέγγιση ή καλύτερη διαχείριση clutter, και βλήματα με ενεργό ραντάρ ερευνητή για εμπλοκές με fire and forget χαρακτήρα σε μεγαλύτερες αποστάσεις, ανεξάρτητα από τις καιρικές συνθήκες.
Στον Python 5 η Rafael δίνει έμφαση σε full sphere και LOAL (Lock On After Launch, δηλαδή εκτόξευση πριν από τελικό εγκλωβισμό και εγκλωβισμός στόχου στη συνέχεια), μαζί με δυνατότητα και LOBL (Lock On Before Launch, δηλαδή εγκλωβισμός πριν την εκτόξευση). Ο πύραυλος διαθέτει dual waveband IIR seeker με υποστήριξη CCD, ώστε να βελτιώνεται ο εγκλωβισμός μικρών στόχων σε δύσκολα περιβάλλοντα, δηλαδή πολύ χαμηλά, πάνω από φλεγόμενα πεδία μάχης. Στο ίδιο πακέτο τεχνολογιών περιλαμβάνεται INS (Inertial Navigation System, αδρανειακή ναυτιλία για τη φάση πτήσης) και IRCCM (Infrared Counter Countermeasures, αντοχή σε υπέρυθρα αντίμετρα), ακριβώς για να διατηρείται υψηλή πιθανότητα κατάρριψης σε περιβάλλον αντιμέτρων.
Στον I-Derby ER η φιλοσοφία αλλάζει. Εδώ υπάρχει ενεργός αισθητήρας ραντάρ (active radar seeker(, μαζί με ECCM (Electronic Counter Countermeasures, αντοχή σε ηλεκτρονικές παρεμβολές), και κυρίως two way data link (uplink και downlink, δηλαδή αμφίδρομη ζεύξη δεδομένων για ενημέρωση καθοδήγησης και ανταλλαγή στοιχείων κατά την πτήση). Σε πρακτικό επίπεδο, αυτό σημαίνει καλύτερη διαχείριση εμπλοκής, δυνατότητα ανανέωσης στοιχείων στόχου, και μεγαλύτερη ευελιξία σε δυναμικό περιβάλλον όπου οι στόχοι αλλάζουν πορεία ή όπου η τακτική απαιτεί ανακατανομή εμπλοκών.
Οι επιδόσεις του SPYDER AiO, όπως δημοσιοποιούνται στο επίσημο φυλλάδιο της Rafael για τη συγκεκριμένη διαμόρφωση, ορίζουν ένα καθαρό επιχειρησιακό παράθυρο. Για μέγιστη εμβέλεια βλήματος αναφέρονται 40 χλμ με I-Derby ER, 20 χλμ με I-Derby SR και 15 χλμ με Python 5 SR, ενώ για μέγιστο ύψος αναχαίτισης αναφέρονται 12 χλμ, 9 χλμ και 6 χλμ αντίστοιχα. Ο μέγιστος αριθμός ταυτόχρονων εμπλοκών ή ελεγχόμενων βλημάτων αναφέρεται 4, στοιχείο που δείχνει το όριο διαχείρισης κορεσμού σε επίπεδο ενός οχήματος. Το συνολικό βάρος διαμόρφωσης με οκτώ βλήματα αναφέρεται περίπου 30 τόνοι, κάτι που επιβεβαιώνει ότι μιλάμε για βαρύ 8×8, με έμφαση σε σταθερότητα και ολοκληρωμένη αυτονομία.
Σε επίπεδο διοίκησης και ελέγχου, το AiO διαθέτει δύο σταθμούς εργασίας εντός καμπίνας, κάτι που δείχνει ότι το σύστημα μπορεί να λειτουργήσει ως αυτοτελής μονάδα μάχης χωρίς εξωτερικό κέντρο διεύθυνσης βολής. Ταυτόχρονα, υπάρχει δυνατότητα διασύνδεσης με ανώτερες κλίμακες C2 όταν υπάρχουν διαθέσιμα δίκτυα. Εδώ αποκτούν ειδικό βάρος δύο όροι που αναφέρονται επίσημα και οφείλουν να εξηγηθούν. Το cyber hardening (σκλήρυνση κυβερνοασφάλειας, δηλαδή σχεδίαση και ρυθμίσεις που μειώνουν την επιφάνεια επίθεσης, προστατεύουν τα δίκτυα και τα κρίσιμα υποσυστήματα, και αυξάνουν την αντοχή σε κυβερνοεπιθέσεις και παρεμβάσεις λογισμικού) δεν είναι διακοσμητική φράση, είναι προϋπόθεση για ένταξη σε δικτυοκεντρικό περιβάλλον. Αντίστοιχα, το embedded trainer (ενσωματωμένο σύστημα εκπαίδευσης, ώστε το πλήρωμα να εκπαιδεύεται σε διαδικασίες, ίχνη στόχων και σενάρια εμπλοκής χωρίς εξωτερικό εξομοιωτή) μειώνει την εξάρτηση από πρόσθετες υποδομές.
Το όχημα φορέας είναι θεμελιώδες στο AiO, επειδή η αξία του συστήματος δεν είναι μόνο ο πύραυλος, είναι η ικανότητα να μεταφέρει τον αισθητήρα, το C2 και το πυροβόλο αποτέλεσμα εκεί που απαιτείται, γρήγορα και με ασφάλεια. Η Rafael το περιγράφει ως 8×8 high mobility wheeled vehicle chassis, με την πλατφόρμα να λειτουργεί ως ενιαίο σύνολο μεταφοράς, στήριξης και μάχης. Σε ελληνικό επίπεδο, κυκλοφορούν πληροφορίες ότι έχει μάλλον προκριθεί φορέας Iveco, ως επιλογή που φαίνεται να ωριμάζει εκτός μιας κλασικής ανταγωνιστικής διαδικασίας επιλογής πλατφόρμας, χωρίς να έχει παρουσιαστεί επίσημα πλήρες πλαίσιο αιτιολόγησης. Η επιλογή φορέα επηρεάζει συντήρηση, διαθεσιμότητα, ανταλλακτικά, εκπαίδευση οδηγών και τεχνικών, άρα είναι απόφαση που στην πράξη κλειδώνει το λειτουργικό κόστος για δεκαετίες.
Η σύγκριση με SA-8B και Tor-M1 δείχνει γιατί το AiO θεωρείται φυσικός αντικαταστάτης τους σε επίπεδο φιλοσοφίας. Και τα δύο σοβιετικά συστήματα δίνουν μια μορφή αυτονομίας σημείου, με οργανικό ραντάρ και οργανικά βλήματα, κάτι που για νησιωτικό περιβάλλον και ταχείες μετακινήσεις έχει βαρύτητα. Το πρόβλημα σήμερα δεν είναι μόνο η ηλικία, είναι η συνολική αδυναμία επιβίωσης και η δυσκολία υποστήριξης, σε συνδυασμό με την ανάγκη να αντιμετωπιστούν απειλές που πολλαπλασιάστηκαν σε αριθμό και ποικιλία. Από πλευράς της ιστοσελίδας μας, έχει ήδη καταγραφεί ότι τα SA-8B βρίσκονται σε υπηρεσία με περιορισμένη πραγματική αξία και ότι η επιβιωσιμότητά τους σε σύγχρονο πεδίο μάχης είναι πρακτικά μηδενική.
Η εμπειρία από συγκρούσεις όπου κυριάρχησαν UAV και ηλεκτρονικός πόλεμος δείχνει ακόμη κάτι πιο ωμό. Παλαιά συστήματα που βασίζονται σε παλαιότερης γενιάς αισθητήρες και σε αρχιτεκτονικές άλλης εποχής αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα όταν ο αντίπαλος εφαρμόζει τακτικές κορεσμού, εξαπάτησης και παρεμβολών, ή όταν οι στόχοι έχουν μικρή διατομή και πετούν σε χαμηλά ύψη. Και πάλι η ΠΤΗΣΗ έχει καταγράψει ως ανησυχία ότι παρωχημένα ραντάρ δυσκολεύονται απέναντι σε στόχους τύπου Bayraktar σε περιβάλλον κορεσμένο από ECM. Άρα η αντικατάσταση δεν αφορά μόνο την προμήθεια νέων πυραύλων, αφορά την αντικατάσταση μιας ολόκληρης τεχνολογικής εποχής.
Οι απειλές που θα κληθούν να αντιμετωπίσουν τα ελληνικά SPYDER AiO είναι συγκεκριμένες και ευθυγραμμίζονται με το επιχειρησιακό προφίλ της περιοχής. Στην κατηγορία των επανδρωμένων πλατφορμών, υπάρχει το σενάριο εμπλοκής επιθετικών ελικοπτέρων T129, τα οποία επιχειρούν χαμηλά, εκμεταλλεύονται ανάγλυφο και μπορούν να εκτελέσουν βολές όπλων stand off. Στην κατηγορία των μη επανδρωμένων, οι απειλές περιλαμβάνουν οπλισμένα UAV Bayraktar και Akinci, με δυνατότητα για παρατεταμένη παραμονή στην περιοχή, δυνατότητα στοχοποίησης και χρήση κατευθυνόμενων όπλων. Τέλος, το πιο απαιτητικό τεχνικά σενάριο για SHORAD και MRAD είναι η εμπλοκή πυραύλων cruise, με χαμηλή πτήση και μικρό χρόνο αντίδρασης. Το AiO έχει σχεδιαστεί ακριβώς για να εμπλέκει fixed wing, rotary wing, UAV και cruise missiles, σε ένα πακέτο ενιαίας αυτονομίας, άρα η ελληνική απειλή ταιριάζει με το διαφημιζόμενο επιχειρησιακό προφίλ του συστήματος.
Σε αυτό το σημείο, η οικονομία πυρός γίνεται κεντρικό ζήτημα. Τα loitering και τα χαμηλού κόστους drones απειλούν πρωτίστως το απόθεμα των ακριβότερων πυραύλων, επειδή ο κορεσμός μπορεί να οδηγήσει σε σπατάλη πυρομαχικών που πρέπει να διατηρηθούν για τα πιο επικίνδυνα μέσα, όπως ένα cruise ή ένα UCAV με κατευθυνόμενα όπλα. Η λογική που ωριμάζει διεθνώς, και έχει ήδη περιγραφεί στην ελληνική συζήτηση, είναι ότι τις χαμηλού κόστους απειλές θα τις αναλάβουν soft kill λύσεις, δηλαδή παρεμβολές, εξαπάτηση και ηλεκτρονική εξουδετέρωση, ενώ οι πύραυλοι θα χρησιμοποιούνται όταν απαιτείται βέβαιη κατάρριψη ή όταν οι στόχοι περάσουν από το πλέγμα παρεμβολών.
Εδώ εντάσσεται καθαρά ο ελληνικός ΚΕΝΤΑΥΡΟΣ, ως λύση C-UAS που έχει παρουσιαστεί ως σύστημα παρεμβολών και έχει ήδη αναφερθεί ότι δοκιμάστηκε στο Ανατολικό Αιγαίο και αξιοποιήθηκε επιχειρησιακά από πλοία στην Ερυθρά Θάλασσα, με πρόθεση επέκτασης σε ευρύτερη κλίμακα. Η ύπαρξη ενός τέτοιου soft kill στρώματος επιτρέπει να αντιμετωπίζονται σμήνη ή επαναλαμβανόμενες ενοχλήσεις από drones χωρίς να εξαντλείται το απόθεμα πυραύλων. Αν κάποια απειλή διασπάσει το ηλεκτρονικό πλέγμα, ή αν πρόκειται για στόχο που απαιτεί άμεση και καθαρή κατάρριψη, τότε το SPYDER AiO αναλαμβάνει ως το “σκληρό” στρώμα άμυνας.
Υπάρχουν και περιορισμοί που πρέπει να καταγραφούν καθαρά. Το AiO παραμένει σύστημα μικρής και μεσαίας εμβέλειας, που καλύπτει το κενό ανάμεσα σε MANPADS και πιο βαριά MRAD, συνεπώς δεν λύνει από μόνο του την ανάγκη για ανώτερη ζώνη κάλυψης και διαχείριση βαλλιστικών απειλών. Η μεταφορά μόνο 8 βλημάτων σε κάθε όχημα σημαίνει ότι σε σενάρια κορεσμού, η επιβίωση εξαρτάται από σωστή επιλογή στόχων και πολύ γρήγορη αναχορηγία. Η διαδικασία επαναγέμισης δεν μπορεί να γίνει υπό εχθρικά πυρά, άρα η ύπαρξη δικτύου με πολλαπλά οχήματα και σωστή διασπορά είναι κρίσιμη. Επιπλέον, η χρήση ραντάρ παραμένει εκπομπή που μπορεί να στοχοποιηθεί, άρα η δυνατότητα παθητικής λειτουργίας μέσω ηλεκτροοπτικών αποκτά πρακτική σημασία, με φυσικά όρια σε ορίζοντα και καιρό.
Το SPYDER ως οικογένεια έχει πλέον διεθνή παρουσία, κάτι που έχει σημασία επειδή δείχνει γραμμή υποστήριξης και εμπειρία χρήσης. Το Ισραήλ έχει δημοσιοποιηθεί ότι χρησιμοποιεί το σύστημα, στοιχείο που δίνει βαρύτητα σε ζητήματα επιχειρησιακής ένταξης. Παράλληλα, η Σιγκαπούρη έχει ανακοινώσει πλήρη επιχειρησιακή ικανότητα SPYDER ως μέρος δικτυωμένης αεράμυνας, ενώ οι Φιλιππίνες έχουν εντάξει συστήματα SPYDER για ανάπτυξη οργανικής αντιαεροπορικής ικανότητας. Η Τσεχία έχει επίσης κινηθεί προς λύσεις SPYDER στο πλαίσιο αντικατάστασης παλαιότερων συστημάτων, ενώ η Ρουμανία έχει προχωρήσει με προμήθειες SPYDER σε διαμορφώσεις όμως που διαφέρουν από το AiO.
Για το ελληνικό περιβάλλον, το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο τι γράφει ένα φυλλάδιο, είναι πώς το σύστημα ταιριάζει σε Αιγαίο, νησιά, παραλιακές ζώνες, σχηματισμούς ελιγμού και σε μια απειλή που βασίζεται σε μαζική χρήση UAV και σε όπλα stand off.
Το SPYDER AiO δίνει δυνατότητα αυτόνομου κόμβου άμυνας, με γρήγορη ανάπτυξη, 360 κάλυψη, και επιλογή ανάμεσα σε παθητική IIR εμπλοκή και ενεργό ραντάρ. Σε καθαρά πρακτικό επίπεδο, αποτελεί τη δυτική προσέγγιση που πλησιάζει περισσότερο τη λογική που γνωρίζουν οι ελληνικές μονάδες από Osa και Tor, με shoot and scoot και οργανική αυτονομία. Το αποτέλεσμα είναι ένα σύστημα που, εφόσον υλοποιηθεί ως επιλογή, μπορεί να αποτελέσει τη βάση για μια νέα γενιά αυτοκινούμενης αντιαεροπορικής άμυνας, με προϋπόθεση τη σωστή κλιμάκωση αριθμών, δίκτυο αισθητήρων ανώτερης βαθμίδας και ρεαλιστική μέριμνα για αναχορηγία, εν συνεχεία υποστήριξη και εκπαίδευση.
