Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προχώρησε στην έγκριση της δεύτερης φάσης των εθνικών αμυντικών σχεδίων που έχουν υποβληθεί στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας Security Action for Europe (SAFE), ανοίγοντας τον δρόμο για οικονομική στήριξη σε οκτώ κράτη-μέλη, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα, από τα συνολικά 19 που έχουν καταθέσει αίτηση. H απόφαση, που ανακοινώθηκε στις 26 Ιανουαρίου από τις Βρυξέλλες, αποτελεί κρίσιμο βήμα για την ενίσχυση της ασφάλειας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, επιτρέποντας την άμεση κλιμάκωση των στρατιωτικών δυνατοτήτων και την απόκτηση σύγχρονου αμυντικού εξοπλισμού μέσω χαμηλότοκων, μακροπρόθεσμων δανείων.
Η πρωτοβουλία SAFE, που υιοθετήθηκε τον Μάιο του 2025 ως μέρος του πακέτου Readiness 2030, στοχεύει στην προώθηση κοινών προμηθειών από την ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία, ενισχύοντας την ομοιοτυπία, τις δυνατότητες MRO (Maintenance, Repair, and Operations – Συντήρηση, επισκευές και επιχειρήσεις), ενώ ενσωματώνει και την Ουκρανία στο ευρωπαϊκό οικοσύστημα ασφάλειας. Τα οκτώ κράτη-μέλη αυτής της φάσης, Εσθονία, Ελλάδα, Ιταλία, Λετονία, Λιθουανία, Πολωνία, Σλοβακία και Φινλανδία, δικαιούνται περίπου 74 δις ευρώ, με τα κεφάλαια να κατανέμονται όπως είχαν προκαθοριστεί τον Σεπτέμβριο του 2025.
Έχουν ήδη εγκριθεί τα σχέδια προμηθειών άλλων οκτώ χωρών, για συνολικά 38 δις ευρώ, και απομένουν 3 ακόμη χώρες (Τσεχία, Γαλλία, Ουγγαρία) για εξέταση. Το Συμβούλιο της ΕΕ έχει πλέον προθεσμία τεσσάρων εβδομάδων για να εγκρίνει τις αποφάσεις υλοποίησης, με τις πρώτες πληρωμές να προγραμματίζονται για τον Μάρτιο του 2026, ενώ η Επιτροπή συνεχίζει την αξιολόγηση των σχεδίων των υπολοίπων κρατών-μελών.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον φυσικά παρουσιάζει η συμμετοχή της χώρας μας. Σύμφωνα με τις επίσημες ανακοινώσεις, έχει εγκριθεί χρηματοδότηση ύψους 787,67 εκατ. ευρώ, από το αίτημα για 1,2 δις ευρώ τον Ιούλιο του 2025. Ωστόσο, η σύγκριση με άλλα κράτη-μέλη εγείρει ερωτήματα για την αποτελεσματικότητα των ελληνικών χειρισμών: Ενώ η Πολωνία εξασφάλισε περίπου 43,7 δις ευρώ και χώρες όπως η Ρουμανία ζήτησαν και έλαβαν 16,68 δις, η Λετονία 3,5 δις και ακόμα και η Κύπρος 1,18 δις, η Ελλάδα περιορίστηκε σε ένα αναιμικό ποσό, παρά τις έντονες γεωπολιτικές πιέσεις που αντιμετωπίζει και φυσικά την Τουρκία να συνεχίζει ακάθεκτη την εξοπλιστική ”ατζέντα” της, χαρακτηριζόμενη από ισχυρή εγχώρια συμμετοχή.
Αυτή η διαφορά υποδηλώνει ενδεχομένως μια συντηρητική προσέγγιση από πλευράς του υπουργείου Εθνικής Άμυνας και του επικεφαλής Νίκου Δένδια – όπως αιτιολογήθηκε λόγω δημοσιονομικών περιορισμών- τόσο ως προς τις διεθνείς συνέργειες όσο και ως προς την υλοποίηση εθνικών σχεδιασμών (π.χ. ο περίφημος Θόλος και η Ατζέντα 2030). Μάλιστα, ενώ συγκεκριμένα προγράμματα προσφέρουν εξαιρετικό έδαφος για διεθνή συνεργασία, όπως η αντικατάσταση των φορτηγών του Ε.Σ. δεν φαίνονται να περιλαμβάνονται στην τελική λίστα. Φυσικά οι ανάγκες των Ενόπλων Δυνάμεων είναι τεράστιες σε υλικά και υποδομές από την υπερδεκαπενταετή εγκατάλειψη τους, όμως η στάση της χώρας μας απέναντι στο SAFE δείχνει ατολμία εκμετάλλευσης ενός χρηματοδοτικού -δανειακού βέβαια- εργαλείου που όμως λόγω προδιαγραφών ήταν σημαντική ευκαιρία. Αν σε αυτή τη θεώρηση ενταχθεί και η διακηρυγμένη πρόθεση του υπουργείου για ανάπτυξη της εγχώριας αμυντικής βιομηχανίας, τότε η μη διεκδίκηση μεγαλύτερης συμμετοχής στο SAFE προκαλεί ακόμη μεγαλύτερα ερωτηματικά για την επίτευξη και αυτού του στόχου.
Πάντως δεδομένης της υψηλής ζήτησης που ξεπέρασε τα διαθέσιμα κεφάλαια του αρχικού SAFE (150 δις ευρώ), ορισμένα κράτη-μέλη έχουν ήδη ζητήσει τη δημιουργία ενός δεύτερου “πακέτου”, ανοίγοντας πιθανότητες για μελλοντικές εκ νέου υποβολές και πρόσθετη χρηματοδότηση, όπως ανέφερε η Πρόεδρος της Επιτροπής Ursula von der Leyen. Αυτό θα μπορούσε να προσφέρει μια επόμενη ευκαιρία στην χώρα μας να διεκδικήσει μεγαλύτερα ποσά, εάν οι χειρισμοί βελτιωθούν.
