Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία αποτέλεσε έναυσμα για μία πρωτόγνωρη κούρσα εξοπλισμών από την Πολωνία, η οποία αντιλαμβάνεται πλέον τη Μόσχα ως άμεση απειλή για την εθνική της ασφάλεια. Στο πλαίσιο αυτό, η χώρα και επενδύει τεράστια ποσά από εθνικούς πόρους, αλλά και αναζητά πηγές χρηματοδότησης σχεδόν από οπουδήποτε, φθάνοντας να έχει πάρει σχεδόν το ένα τρίτο του ευρωπαϊκού χρηματοδοτικού προγράμματος εξοπλισμών, SAFE (44 δις από σύνολο 150 δις ευρώ).
Ωστόσο, η συμμετοχή στο SAFE έχει προκαλέσει έντονη πολιτική αντιπαράθεση στο εσωτερικό. Ο Πρόεδρος Κάρολ Ναβρότσκι αρνήθηκε να υπογράψει το νόμο που θα επέτρεπε την άντληση του δανείου από το SAFE. Ο ίδιος υποστήριξε ότι η αποδοχή θα οδηγήσει σε αυξημένη εξάρτηση από την Ευρωπαϊκή Ένωση, εκφράζοντας μία ευρύτερη τάση ευρωσκεπτικισμού, που διατρέχει μέρος του πολωνικού πολιτικού φάσματος.
Η στάση του έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τον πρωθυπουργό Ντόναλντ Τουσκ, ο οποίος θεωρεί το SAFE κρίσιμο για την ενίσχυση της άμυνας και για την ανάπτυξη της αμυντικής βιομηχανίας. Και το τελευταίο είναι σημαντικό, καθώς η Πολωνία κάνει μεγάλη εγχώρια παραγωγή εξοπλισμών αλλά και συμπαραγωγή των όποιων αγοράζει από το εξωτερικό, δηλαδή υλοποιεί τη δεύτερη στόχευση του SAFE, περί ανάπτυξης της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας (στοιχείο που ακόμη η δική μας χώρα δεν έχει πετύχει). Στην Πολωνία πάντως το αποτέλεσμα είναι να μειώνεται βαθμιαία η εξάρτησή της από ξένους προμηθευτές, να ενισχύει την αμυντική αυτάρκειά της και με εξέλιξη δικής της τεχνολογίας.
Τώρα πιστεύεται ότι ο Τουσκ θα αναζητήσει ένα “Σχέδιο Β”, το πιθανότερο εφαρμόζοντας διατάξεις υφιστάμενου νόμου για την άμυνα, που ψηφίστηκε από προηγούμενη κυβέρνηση, ώστε να πάρει τα κονδύλια του SAFE, παρά τη διαφωνία του Προέδρου. Και όπως δήλωσε «…μια καλά εξοπλισμένη, αυτάρκης Πολωνία, που συνεργάζεται έξυπνα με τους συμμάχους της είναι η νούμερο ένα ανάγκη. Γι’ αυτό με τέτοια αποφασιστικότητα η κυβέρνησή μου ξεκίνησε τον σχεδιασμό αυτού του μεγάλου προγράμματος, που είναι το SAFE. Δεν υπάρχει σήμερα πιο σημαντικό ζήτημα. Κάθε μέρα και ώρα επηρεάζει την ασφάλεια της Πολωνίας. Γι’ αυτό το ζήτημα των δικών μας αμυντικών δυνατοτήτων είναι καθοριστικό».
Ενώ ο υπουργός Άμυνας και αντιπρόεδρος της κυβέρνησης, Βλαντισλάβ Κοσινιάκ-Κάμις, τόνισε πως «…μόνο το SAFE εγγυάται ασφάλεια και ανάπτυξη. Απελευθερώνει πόρους στον προϋπολογισμό του Υπουργείου Άμυνας, επιτρέπει αγορές από βασικούς μας εταίρους – στις Ηνωμένες Πολιτείες ή στην πολύ ελκυστική κορεατική αγορά. Μας επιτρέπει να εκπληρώσουμε τις υποχρεώσεις μας προς τον βασικό μας εταίρο στο ΝΑΤΟ – τις Ηνωμένες Πολιτείες – όπου έχουμε ήδη προγραμματισμένες δαπάνες ύψους 120 δισ. ζλότι (σ.σ.: 28 δισ. ευρώ) έως το 2035. Για να υλοποιηθούν όλα αυτά και για να διαθέτουν οι αναπτυσσόμενες μονάδες την κατάλληλη υποδομή, χρειαζόμαστε δημοσιονομική ευελιξία. Το SAFE την εξασφαλίζει….απελευθερώνει σημαντικούς πόρους, ώστε με το ίδιο ποσό να μπορούμε να αγοράσουμε πραγματικά περισσότερο εξοπλισμό».
Ποια τα κύρια προγράμματα του πολωνικού SAFE
Τα κονδύλια του SAFE που έχουν εγκριθεί για την Βαρσοβία ανέρχονται συνολικά σε 43,73 δις ευρώ (186,3 δις ζλότι). Οι επενδύσεις αυτές στοχεύουν όχι μόνο στην κάλυψη αναγκών του στρατού, αλλά και στην ουσιαστική ενίσχυση της αστυνομίας, της συνοριοφυλακής και της προστασίας του κυβερνοχώρου της Πολωνίας. Σύμφωνα με εκτιμήσεις, το 89% των πόρων θα δαπανηθεί εντός Πολωνίας και το 11% στο εξωτερικό.
Α. Κατανομή για το υπουργείο Άμυνας
- 28% – 47,6 δισ. ζλότι (11,1 δισ. ευρώ) για συστήματα πυροβολικού
- 26% – 44,2 δισ. ζλότι (10,3 δισ. ευρώ) για αντιαεροπορική, αντιπυραυλική άμυνα και αντι-drone
- 19% – 32,3 δισ. ζλότι (7,6 δισ. ευρώ) για χερσαίες επιχειρήσεις και υποστήριξη
- 14% – 23,8 δισ. ζλότι (5,6 δισ. ευρώ) για πυρομαχικά και πυραύλους
- 8% – 13,6 δισ. ζλότι (3,2 δισ. ευρώ) για στρατηγικές αερομεταφορές και διαστημικά μέσα
- 3% – 5,1 δισ. ζλότι (1,2 δισ. ευρώ) για τεχνολογίες (κυβερνοχώρος, AI, ηλεκτρονικός πόλεμος)
- 2% – 3,4 δισ. ζλότι (790 εκατ. ευρώ) για το πρόγραμμα «Ασφαλή Βαλτική»
Ενδεικτικά προγράμματα
- «Ανατολική Ασπίδα»: Αντι-drone συστήματα SAN, μη επανδρωμένα συστήματα FlyEye και GLADIUS, συστήματα ναρκοθέτησης, αντιαρματικές νάρκες, συστήματα ραντάρ επιτήρησης, εκτοξευτές Carl Gustaf M4, ατομικά υλικά και οπλισμό, συστήματα ELINT κ.ά.
- Τεθωρακισμένα και Πυροβολικό: Αυτοκινούμενοι όλμοι M120K Rak 120 χιλιοστών, αυτοκινούμενα πυροβόλα Krab 155 χιλιοστών, ερπυστριοφόρα τεθωρακισμένα Borsuk, τροχοφόρα τεθωρακισμένα Rosomak, τροχοφόρα οχήματα Kleszcz, πυρομαχικά 155 χιλιοστών κ.ά.
- Αεράμυνα: Αντιαεροπορικοί πύραυλοι Piorun και εκτοξευτές, ραντάρ Sajna, και ηλεκτροοπτικοί αισθητήρες για αντιαεροπορικά συστήματα, συστήματα επικοινωνίας κ.ά.
- Αεροπορία και διάστημα: Αεροσκάφη εναέριου ανεφοδιασμού, εκπαιδευτικά-πολεμικά ελικόπτερα, δορυφορικά συστήματα και επίγειος φορητός εξοπλισμός, γεωστατικός δορυφόρος κ.ά.
- Κυβερνοασφάλεια, Τεχνητή Νοημοσύνη και Ηλεκτρονικός Πόλεμος: κρυπτογραφικά συστήματα, mobile cyber labs, ασφαλείς επικοινωνίες.
- «Ασφαλής Βαλτική»: πλοίο διάσωσης, υδρογραφικό, ναρκοθηρευτικά Kormoran II.
- Κινητικότητα: εκσυγχρονισμός σιδηροδρομικών και οδικών συνδέσεων με Γερμανία, Τσεχία και Λιθουανία.
Ένα από τα διδάγματα του πολέμου στην Ουκρανία είναι η εκτεταμένη χρήση μη επανδρωμένων συστημάτων. Γι’ αυτό τον σκοπό προβλέπεται η προμήθεια, μέσω SAFE, ενός μεγάλου αριθμού μη επανδρωμένων συστημάτων αναγνώρισης και κρούσης, “έξυπνων” συστημάτων ελέγχου πυρός, μικρών UAV και μη επανδρωμένων ναυτικών οπλικών συστημάτων. Εξίσου κρίσιμη είναι όμως και η δυνατότητα αντιμετώπισής τους.
Σε αυτό το πλαίσιο υπογράφηκε στις 30 Ιανουαρίου 2026 το πρόγραμμα συστημάτων anti-drone SAN. Αυτό προβλέπει έναρξη παραδόσεων φέτος και ολοκλήρωση το 2028 και αφορά τροχοφόρα οχήματα με πυροβόλο 35 ή 30 χιλιοστών, πολυβόλο 12,7 χιλιοστών ή κατευθυνόμενες ρουκέτες APKWS ή αναχαιτιστικά drones ή αισθητήρα εντοπισμού ή συστήματος ηλεκτρονικού πολέμου. Οπότε φιλοδοξεί να αποτελέσει το χαμηλότερο στρώμα προστασίας στο δίκτυο της πολωνικής επίγειας αεράμυνας. Το πρόγραμμα προβλέπει συνεργασία πολωνικών εταιρειών και της νορβηγικής Kongsberg.
Όσο για το πρόγραμμα εναέριου ανεφοδιασμού αφορά. το πιο πιθανό, αεροσκάφη A330 MRTT+ του ευρωπαϊκού ομίλου Airbus. Πολωνικές αναφορές κάνουν λόγο για 2 που θα αγοραστούν με κονδύλια του SAFE και σε επόμενο στάδιο ακόμη 2, μέσω εθνικών πόρων. Το A330 MRTT+ μπορεί να χορηγεί καύσιμο σε όλα τα δυτικής προέλευσης μαχητικά της Πολωνικής Αεροπορίας, ακόμη και στα νοτιοκορεατικής προέλευσης FA-50, αν τα τελευταία φέρουν την αναγκαία υποδομή.
Β. Κατανομή για το υπουργείο Εσωτερικών
Στη λίστα υπάρχουν 42 έργα άνω των 7,1 δισ. ζλότι (1,7 δισ. ευρώ) για αστυνομία, συνοριοφυλακή και την υπηρεσία Κρατικής Προστασίας, που περιλαμβάνουν: συστήματα εντοπισμού drones και anti-drone, οχήματα και σκάφη, οπλισμό, συστήματα παρατήρησης και επικοινωνιών, ελικόπτερα, συστήματα εξουδετέρωσης εκρηκτικών μηχανισμών κ.ά.
Με όλα τα παραπάνω η Πολωνία επιχειρεί να καλύψει τα κενά στην άμυνα της, να κάνει τους εξοπλισμούς και μοχλό ανάπτυξης, να μπορέσει να αποκτήσει κρίσιμη τεχνογνωσία αλλά και να ανταποκριθεί στις γεωπολιτικές αλλαγές στην Ευρώπη. Όπου την έχουν μετατρέψει σε ένα “προμαχώνα” ανάσχεσης της όποιας ρωσικής φιλοδοξίας, που προς το παρόν δοκιμάζεται εντός Ουκρανίας.
