Μια από τις πιο δύσκολες προσαρμογές που έκανα ιστορικά στο ΚαΨιΜί, είναι τότε που έφυγα από εκείνη τη μικρή μηχανή καφέ εσπρέσσο, και πήγα στη μεγάλη, τη δυνατή εσπρεσιέρα (μιλάω για προ Ράφαελ εποχή ακόμη). Μέχρι να μάθω τα πάντα για πιέσεις, χρόνους, ψήσιμο καφέ, πρέπει να είχα παράξει αρκετά λίτρα ενός μαύρου υγρού που έμοιαζε περισσότερο με πολυκαιρισμένο πετρέλαιο, ή με λάδια από Στάγιερ που αλλάχτηκαν στις 300 χιλιάδες χιλιόμετρα. Ευτυχώς, τότε οι νέοι ήταν λιγότερο “επιλεκτικοί”, έπιναν και τα λάδια του Στάγιερ μετά από το γερμανικό νούμερο.

Η τεχνολογία του Κίμωνα

Μιλώντας για προσαρμογές, το ΠΝ κάνει αυτή τη στιγμή, την πιο δύσκολη μετάβαση στην ιστορία του, από την εποχή του Καρτερία. Το Καρτερία ήταν το πρώτο ατμόπλοιο σε ελληνικά χέρια, και από τα πρώτα ατμόπλοια που πολέμησαν. Σκεφτείτε το άλμα που έγινε τότε, από τα πανιά στο κάρβουνο και τον ατμό. Κάπως έτσι, είναι το άλμα που κάνει σήμερα το ΠΝ, πηγαίνοντας από τις Κορτενάερ στον Κίμωνα. Μιλάμε για διαφορά τεχνολογίας περίπου 50 ετών, όταν πριν από 50 χρόνια δεν υπήρχε τίποτα από αυτά που υπάρχουν σήμερα. Ο Κίμωνας δεν είναι μόνο το πλέον προηγμένο πλοίο στο ΠΝ, αλλά λόγω τεχνολογίας πιο προηγμένο από όλα τα πλοία σε υπηρεσία στη Μεσόγειο. Προσέξτε, χάρη στις συζητήσεις μου με τους ναυταίους, ξέρω να σας πω πως είναι ανώτερο από τα ιταλικά ΠΙ-ΠΙ-ΈΙ, και θα ξεπεραστεί, αν ξεπεραστεί, μόνο από τις νέες ιταλικές ΦΡΕΜΜ ΕΒΟ. Δεν λέω ότι είναι το ισχυρότερο (είναι σίγουρα από τα ισχυρότερα), λέω ότι είναι το πιο προηγμένο (το λέω αυτό γιατί υπάρχουν κάποιοι που δεν τους αρέσει ο Κίμωνας και γκρινιάζουν).

Η ιστορική “παράδοση” του ΠΝ

Μιλώντας για τεχνολογία, το μυαλό μου πηγαίνει στην εξέλιξη. Η εξέλιξη όμως στο ΠΝ, ανέκαθεν πήγαινε χέρι-χέρι με την παράδοση. Και η παράδοση είναι αυτή που έχει κάνει το ΠΝ ανίκητο σε όλη την ιστορία της Ελλάδας. Σκεφτείτε πόσες φορές “χάσαμε” την ίδια την Ελλάδα, αλλά τα πλοία του Ναυτικού μας, την διέσωσαν. Μπορεί οι Γερμανοί να κατέλαβαν την Αθήνα, το ΠΝ όμως κράτησε ζωντανή τη σπίθα. Γιατί τώρα με έπιασαν όλα αυτά τα “λυρικά”; Διότι, το κλιμάκιο του ΠΝ στο Λοριάν, δεν θα μπορούσε να είναι πλήρες, αν δεν είχε μέσα κι ένα κομμάτι της παράδοσης του ΠΝ. Και η παράδοση που πήγε στο Λοριάν, είχε την γνωστή στους Έλληνες μορφή του Πλοίαρχου Γιάννη Σαλιάρη. Ο τελευταίος, που δεν έχει τιμήσει ποτέ το ΚαΨιΜί μου, είναι ένας από τους καλύτερους αξιωματικούς του ΠΝ. Οι χειρισμοί του με το ΛΗΜΝΟΣ ήταν τόσο άρτιοι, που οι Τούρκοι, αντιλαμβανόμενοι πως από ελληνικής πλευράς έγινε όχι μόνο το καλύτερο, δεν προέβησαν καν σε διαμαρτυρία. Αν ο Πλοίαρχος ήταν αυτό που λέμε στους Μολάους, Χάπι-Τρίγγερ, δεν θα είχε κάνει όταν έπρεπε κράττει, και θα είχε κόψει στη μέση το τουρκικό πλοίο. Θα ήταν η πρώτη βύθιση πλοίου με εμβολισμό, εδώ και δυόμιση αιώνες (νομίζω οι Αυστριακοί είχαν βουλιάξει το Ρε Ντ’Ιτάλια, όταν ακόμη η Αυστρία είχε θάλασσα, στη Ναυμαχία της Λίσσας, με το Φέρντιναρντ Μαξ). Ο άνθρωπος όμως, εκτέλεσε και τις διαταγές του, να μείνει δίπλα στα τουρκικά, και δεν έβαλε σε κίνδυνο το πλήρωμα, ούτε όμως και τη χώρα σε περιπέτειες με αχρείαστες ενέργειες. Και φυσικά, λίγοι ξέρουν πως τα πυροβόλα της ΛΗΜΝΟΣ, αν και παλιά, θα είχαν τον πρώτο λόγο αν οι Τούρκοι είχαν άλλους σκοπούς.

Παραλίγο…

Μιλώντας για τον Πλοίαρχο, θα πω πως τότε η παράδοση δεν φάνηκε να επηρρεάζει κάποιους (εντός ΠΝ μάλλον). Η πρώτη αντίδραση εντός ΠΝ όταν συνέβη το 2020 το περιστατικό, ήταν μάλλον αρνητική, και μάλιστα ακούστηκε πρόταση προς την Ηγεσία τότε για αντικατάστασή του κυβερνήτη. Το θέμα συζητήθηκε μεταξύ ανωτέρων και ανωτάτων, καθώς όλα τα Επιτελεία και οι Ανώτατοι ήταν συγκεντρωμένοι (πηγαίναμε για πόλεμο). Η όποια συζήτηση σταμάτησε επιτόπου από τον ΑΓΕΕΘΑ Φλώρο, ο οποίος αφού ενημερώθηκε για τα τεκταινόμενα, συνεχάρη τον κυβερνήτη για το επαγγελματισμό του. Αργότερα, μετά το μπρίφινγκ και του τότε ΥΕΘΑ Παναγιωτόπουλου, ο Κυβερνήτης άκουσε τον άμεσο πολιτικό προϊστάμενο να του λέει “είσαι Μάγκας”. Μάγκας όχι φυσικά γιατί “κοπάνησε” το τούρκικο και χαρήκαμε όλοι, αλλά διότι οι χειρισμοί του τις κρίσιμες στιγμές ήταν τόσο άψογοι, που παρά τη βλακεία και ασχετοσύνη του τούρκου κυβερνήτη (που λογικά τώρα θα κυβερνά ψαρόβαρκα στο Βόσπορο) δεν κατέληξε είτε σε ναυτική τραγωδία, είτε σε θερμό επεισόδιο. Ο Σαλιάρης παρέμεινε στη περιοχή με το ΛΗΜΝΟΣ, με ενεργές τις εντολές του, που ήταν να παραμείνει επιτόπου, με το πλοίο του. Υπήρχε βέβαια ο κίνδυνος κάποιος θερμόαιμος Τούρκος να ήθελε ανταπόδοση, αλλά μετά το χουνέρι που έπαθαν, δεν τόλμησαν, κανείς γείτονας δεν κουνήθηκε…

Η επιστροφή στο Ναύσταθμο

Μιλώντας για χειρισμούς, γενικά μέσα στο ΠΝ έχω μάθει πως το κλίμα δεν ήταν θετικό μετά τα γεγονότα με το ΛΗΜΝΟΣ, και κάποιοι (όχι όλοι, το τονίζω) δεν ήθελαν το “καλό” του Σαλιάρη. Για να μην υπάρξουν παρατράγουδα, ο τότε ΑΓΕΕΘΑ Φλώρος, απέσπασε τον Αντιπλοίαρχο Σαλιάρη (το βαθμό του Πλοίαρχου τον πήρε στο γραφείο του ΑΓΕΕΘΑ) στο ΕΓΑ/ΓΕΕΘΑ, “διασώζοντάς” τον από τυχόν άτσαλες ενέργειες. Αν δεν κάνω λάθος, αυτό που σας λέω, το έχει πει και ο ίδιος ο Φλώρος στη συνέντευξη που έδωσε στους Πτησαίους, ενώ το έχει επιβεβαιώσει και ο τότε Υπαρχηγός ΓΕΕΘΑ Δρυμούσης, μετέπειτα ΑΓΕΝ, επίσης σε συνέντευξη. Βέβαια, αν και όλα αυτά ήταν γνωστά από τότε, δεν τα πίστευαν όλοι. Δυστυχώς όμως,οι πρόσφατες τοποθετήσεις αξιωματικών, που τις έμαθα χτες το πρωί, ήρθαν να μου επιβεβαιώσουν όσα κυκλοφορούσαν από τότε, ότι ο ικανότατος Πλοίαρχος μάλλον δεν “ταιριάζει” για κάποιους στο ΠΝ. Αυτό που έμαθα από τις τοποθετήσεις, είναι πως παραμένει στο Λοριάν για δεύτερο χρόνο. Μπορεί αυτό να ακούγεται σε όλους “οκ, μια χαρά”, αλλά δεν είναι, καθώς αυτό δεν είναι καθόλου μα καθόλου καλό για την καριέρα του.

Η διαδρομή ενός αξιωματικού προς τα Ανώτατα Κλιμάκια

Μιλώντας για καριέρα, θα πρέπει να σας εξηγήσω στα γρήγορα πως εξελίσσεται ένας Αξιωματικός του ΠΝ, πριν φτάσει να γίνει Ναύαρχος. Ανάμεσα σε όλα όσα πρέπει να κάνει, πρέπει να περάσει και από Αντιπλοίαρχος σαν Κυβερνήτης σε Φρεγάτα, βήμα που έχει γίνει. Η αποστολή στο Λοριάν ήταν κομβικής σημασίας, αλλά δεν έπρεπε να είναι αιώνια. Λόγω βαθμού, τώρα έπρεπε να επιστρέψει, να αναλάβει σαν με το βαθμό του διοίκηση ομάδας πλοίων ή να μπει σε κάποιον Κλάδο στο ΓΕΝ, και μετά, να εξελιχθεί. Η παραμονή του στο Λοριάν όμως για δεύτερο χρόνο, που μάθαμε ότι έγινε, σημαίνει πως χάνεται το κρίσιμο κομμάτι εξέλιξης, της διοίκησης ομάδας πλοίων. Αυτό σημαίνει πως δεν θα έχει την ευκαιρία να γίνει διοικητής Φρεγατών σαν Αρχιπλοίαρχος, άρα θα αποστρατευτεί κάπου εκεί ή λίγο παρακάτω. Με λίγα λόγια, με την παραμονή του στο Λοριάν, σημαίνει πως αυτός ο άνθρωπος, οδεύει σε λίγα χρόνια εκτός ΠΝ. Να χάσει ο ίδιος αποκλείεται, καθώς όλοι οι άξιοι που “φαγώθηκαν”, βρήκαν το δρόμο τους και κάνουν λαμπρές καριέρες στον ιδιωτικό τομέα. Αλλά θα χάσει έναν άξιο αξιωματικό το ίδιο του ΠΝ, και σίγουρα θα χαρούν οι “γείτονες”. Και ποιος από εμάς δεν θέλει αύριο να δούμε τον συγκεκριμένο να μένει στο ΠΝ και να ανεβαίνει στην ιεραρχίας του ΠΝ και του ΓΕΕΘΑ; Μήπως η παραμονή του στο Λοριάν, είναι και αυτό αποτέλεσμα της περίφημης Αποφλωροποίησης;

Τι είναι η Αποφλωροποίηση;

Μιλώντας για Αποφλωροποίηση, ίσως είναι στιγμή να κάνω μια ανάλυση του τι είναι αυτό, και γιατί το αναφέρω συχνά-πυκνά. Ο Φλώρος είναι ο προηγούμενος ΑΓΕΕΘΑ πριν τον νυν, και ένας από τους μακροβιότερους στη θέση, προφανώς και είναι συχνά αναφερόμενος στα κείμενα του ΚαΨιΜί μου. Τον άνθρωπο μια φορά τον έχω δει από μακριά, και κρίμα, ήθελα να τον κεράσω καφέ. Είναι ο ΑΓΕΕΘΑ που έφερε τη επικράτηση των Ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων σε Έβρο και Αιγαίο. Επίσης, παρότι δέχτηκε σκληρές επιθέσεις από την τότε αντιπολίτευση, παρέμεινε αταλάντευτος στην αποστολή του (και τη θέση του). Ηγήθηκε της προσπάθειας αναδιοργάνωσης των Ενόπλων Δυνάμεων μετά από 10 χρόνια Μνημονίων, και ήταν αυτός που με Υπουργό Άμυνας τον Παναγιωτόπουλο έφεραν ΦΟΣ για όλα τα οπλικά συστήματα, αγόρασε Ραφάλ, ΦΔΙ, ΣΠΑΙΚ ΕΝ ΛΟΣ, Ράμπατζ, Σπάις, εκπαιδευτικά στην Καλαμάτα, Ρόμεο, ΜπλακΧωκ και Φ35 (τα δυο τελευταία τα βρήκε έτοιμα προς υπογραφή ο Δένδιας). Για να τα κάνει όλα αυτά, είχε και ένα επιτελείο ανθρώπων, που τους εμπιστευόταν, και αυτοί, είχαν επίσης κάποιους ανθρώπους που τους εμπιστευόταν. Η απομάκρυνση όλων αυτών, μετά την αποστρατεία του, είναι θεωρητικά η περίφημη Αποφλωροποίηση. Αλλά τελικά, δεν είναι μόνο αυτό…

Πως φτάσαμε εκεί;

Μιλώντας για ανθρώπους, πολλοί, κυρίως σε μέσα κομματικά, όχι αμυντικά, έγραφαν πως ο Φλώρος είχε “θέμα” με το ΠΝ, και ήταν μάλιστα και συχνό θέμα συζήτηση εντός ΚαΨιΜί. Η αλήθεια ήταν πως μάλλον το ΠΝ είχε θέμα (ξαναλέω, κάποιοι στο ΠΝ, μην τα γενικοποιούμε) με τον Φλώρο, παρότι αν και στραταίος, από την πρώτη στιγμή είχε ζητήσει ενίσχυση κυρίως του ΠΝ, μετά της ΠΑ και μετά του Στρατού. Αυτό που είχε συμβεί ήταν να συγκρουστεί με την -πολύ ισχυρή από την εποχή ΣΥΡΙΖΑ- άποψη για Μικρό ΠΝ κάποιων, στηρίζοντας ένα Μεγάλο και Ανίκητο ΠΝ (ποιανού ιδέα ήταν τα Τίκο, του ΚαΨιΜιτζή;). Επίσης, κάποιοι εντός ΠΝ θεωρούσαν δύσκολο να “πειθαρχήσουν” στον “στραταίο” ΑΓΕΕΘΑ, αρνούμενοι ενίοτε την έννοια της Διακλαδικότητας. Το έχω ξαναπεί, το ΠΝ (επαναλαμβάνω, κάποιοι, σίγουρα όχι όλοι) δέχεται τη Διακλαδικότητα όταν ο ΑΓΕΕΘΑ είναι ναύτης, μετά θέλει αυτονομία από το Γενικό Επιτελείο γιατί οι άλλοι “δεν ξέρουν”. Αυτά τα ωραία συνέβαιναν τότε, και σας λέω πως όσα ακούγονταν, ή διαδίδονταν, δεν είναι έγκυρα. Αλήθεια είναι πως ο τότε ΑΓΕΕΘΑ ουδέποτε υπήρξε εύκολος άνθρωπος, καθώς όλο το συγκρότημα της Μεσογείων στέναξε στη δουλειά και τα ξενύχτια για 4 χρόνια. Επίσης δεν δίστασε να συγκρουστεί με υφιστάμενους αλλά και πολιτικούς προϊστάμενους, και μάλιστα σφόδρα. Αλλά και ο ίδιος τιμήθηκε από τον Πρωθυπουργό με 4ετή θητεία στη θέση. Η 4ετής αυτή θητεία ήταν 3,5 χρόνια με Παναγιωτόπουλο, και 6 μήνες με Δένδια. Συγκρούστηκε και με τους δυο, αλλά μόνο ο δεύτερος ζήτησε έκτακτες κρίσεις για την αποπομπή του από όσο έχω μάθει. Εντέλει όμως τι πέτυχε τελικά ο Δένδιας; Ένα απόλυτο τίποτα, πέραν του γεγονότος ότι ο ίδος ο Μητσοτάκης έπλεξε δημόσια το εγκώμιο του Φλώρου κατά την αποστρατεία του (πρωτοφανές και για Πρωθυπουργό αλλά και για απερχόμενο ΑΓΕΕΘΑ). Όταν όμως έφτασε ο Γενάρης του 2024 και τότε όλα άλλαξαν.

Αποφλωροποίηση ή Μπούμερανγκ

Μιλώντας για το Βιοκλιματικό Κτίριο της Μεσογείων που το λέμε και Αμύνης, οι Ένοπλες Δυνάμεις είναι μερικές φορές όχι το Κτίριο, όχι μόνο οι Στρατιωτικοί και πολιτικοί υπάλληλοι, αλλά και κάποιοι που ήταν παλιά στη Μεσογείων, και δεν βρίσκονται εκεί πλέον εκεί με επίσημη ιδιότητα. Έτσι, η ολοκλήρωση της θητείας Φλώρου (είχε πάρει το μέγιστο, 3+1 έτη) δεν μπορούσε να επεκταθεί (δεν θα ήταν νόμιμη με το υπάρχον θεσμικό πλαίσιο), με λίγα λόγια ο Στρατηγός άφησε τη θέση στο μέγιστο που μπορούσε να παραμείνει. Το πρόβλημα ήταν τι έγινε από εκεί και πέρα. Καταρχάς, έφυγαν και οι 3 Αρχηγοί που ήταν μαζί του, μεταξύ αυτών και ο τότε ΑΓΕΝ Δρυμούσης, που είχε μόλις ένα έτος στη θέση. Ο Ναύαρχος ήταν για πολλά χρόνια το δεξί χέρι του ΑΓΕΕΘΑ, και ο άνθρωπος που επέβλεψε σύμφωνα με τις Διαταγές την έξοδο του Στόλου από τη Σαλαμίνα το 2020 (ευτυχώς, μετά τον Δρυμούση, το ΠΝ έχει πάγκο και ανέλαβε ο ικανότατος Ναύαρχος Κατάρας). Μετά γκρεμίστηκε με συνοπτικές διαδικασίες το Μνημείο Πεσόντων, που είχε εγκαινιαστεί επί Δένδια! Φτιάχτηκε άλλο, δηλαδή, είχαμε δυο Μνημεία για το ίδιο θέμα, επί του ίδιου Υπουργού. Φυσικά το έχουμε ξαναδεί αυτό στην Ελλάδα, με τον συγχωρεμένο τον Αλέφαντο και τις αλλαγές του.

Τι συνέβη έκτοτε;

Μιλώντας για Αποφλωροποίηση, όταν ξεκίνησε, κάποιοι χάρηκαν ιδιαιτέρως, ειδικά στο ΠΝ. Την ίδια στιγμή, οι επιλογές που έγιναν στις αρχές του 2024, σε νέους Αρχηγούς, ήταν πολύ καλές, και γενικά άρχισε να φαίνεται μια νέα “μέρα”. Έλα ντε όμως, που ήρθε μια νέα νύχτα, κι όχι μέρα. Καταρχάς το ΠΝ πήγε “κουβά”, με όλα τα του τα πρότζεκτς, κορβέτες, εκσυγχρονισμό ΜΕΚΟ, ΦΟΣ, ακόμη και απλές προμήθειες να πηγαίνουν στα σκουπίδια, πλην της 4ης ΦΔΙ (αν κοβόταν και η 4η, που φυσικά είχε προβλεφθεί στην αρχική σύμβαση επί Παναγιωτόπουλου-Φλώρου, θα είχαμε νέα Στάση του Ναυτικού, και θα είχα κατέβει και μαζί τους για υποστήριξη). Ακόμη και τα Σίμπελ (που παρέλασαν στη Θεσσαλονίκη χωρίς να τα έχουμε υπογράψει, μου αρέσει που κάποιοι ισχυρίζονται πως θα πάρουμε και συστήματα ηλεκτρονικού πολέμου που δεν υπάρχουν). Αν δούμε με λίγο προσοχή τι έχει γίνει, το μόνο που προχώρησε είναι το ΕΛΚΑΚ και ο Νόμος Δένδια. Από εκεί και πέρα, έχουμε Θόλους (σε μακέτες), έχουμε Το Ισχυρότερο Ναυτικό (στο μυαλό μας), τις Ισχυρότερες Ένοπλες Δυνάμεις (στη Νάρνια), αλλά υπογραφή δεν έχουμε σε κανένα εξοπλιστικό πρόγραμμα. Το χειρότερο είναι πως από το 2023 έφυγαν πολύ “δυνατοί” αξιωματικοί που είχαν την τύχη να συνεργαστούν στενά με τον πρώην ΑΓΕΕΘΑ, όπως για παράδειγμα ένας Ταξίαρχος, που ξεκίνησε το πρόγραμμα της κατασκευής ντρόουνς από τον ΕΣ. Και δεν μιλάω για Ναυάρχους, Πτεράρχους και Στρατηγούς, αλλά και χαμηλότερους βαθμούς, που έκαναν πολύ καλή δουλειά. Και τώρα κάνουν, αλλά στον ιδιωτικό τομέα. Και δεν ήταν επιλογή τους να φύγουν.

Ποιοι ήταν οι σχεδιαστές της όποιας Αποφλωροποίησης;

Μιλώντας για αξιωματικούς, από όσο έχω μάθει, και επιβεβαιώσει από πολλές πηγές, το σχεδιασμό της Αποφλωροποίησης τον έκαναν παλιοί Αρχηγοί και απόστρατοι ανώτατοι, μια “λύση” που φυσικά μια χαρά άρεσε κι εγκρίθηκε από την τωρινή πολιτική ηγεσία του ΥΠΕΘΑ. Όλως τυχαίως, κάποιοι από αυτούς ήταν ταυτόχρονα και σχεδιαστές του Μικρού ΠΝ, του Μικρού ΕΣ, της Ομάδας Μάχης Πεζικού των 6 ατόμων και άλλα τέτοια φαιδρά. Όλοι αυτοί, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο πλασαρίστηκαν, κατά καιρούς, σε διάφορους κύκλους και από διάφορα μέσα, σαν γνώστες, ειδήμονες και “Πατριώτες”, απλά δεν ξέρω σε ποια Πατρίδα ή καλύτερα, σε ποιο Κόμμα. Και όλοι του ΠΝ, που άκουγαν και πίστευαν ότι κυκλοφορούσε για εναντίον του Φλώρου τότε, και το Επιτελείο, δεν ξέρουν το εξής. Το “Σώμα Υπαξιωματικών” δεν εμφανίστηκε “ξαφνικά” το 2025 στο ΥΠΕΘΑ. Από εμένα θα μάθετε ότι είναι σχεδιασμός του 2017-18. Το 2019 το (επαν)έφερε ο τότε ΥΦΕΘΑ Στεφανής (όπως σωστά έγραψε νομίζω ο Ζαχαρίας Μίχας), αλλά το 2020 ήταν ο Φλώρος που το σκότωσε. Φυσικά και δεν ξέρετε πως το έκανε, το έβαλε σε ένα συρτάρι, κι εκεί έμεινε μέχρι που έφυγε. Όπως και ο Παναγιωτόπουλος, άφησε στο συρτάρι το αίτημα των Δικαστικών για πρόσβαση στα Στρατιωτικά Νοσοκομεία. Ελπίζω να καταλαβαίνουν τώρα οι ναυταίοι ΥΠΑΞ, και οι απόστρατοι που ψάχνουν με το τουφέκι κρεβάτι στο ΝΝΑ, ότι μπορεί και να κατηγορούσαν αυτούς που τους υποστήριζαν. Με λίγα λόγια, η όποια διαδικασία που ονομάστηκε Αποφλωροποίηση, καλό δεν έκανε ούτε στο Στράτευμα, ούτε στις Ένοπλες Δυνάμεις. Ξέρετε πως ό,τι πλοίο και να έπαιρνε το ΠΝ, είτε το 1912, είτε το 2021, πάλι θα κέρδιζε την κρίσιμη στιγμή. Τη διαφορά την κάνει το έμψυχο δυναμικό. Το θέμα είναι όμως, τι κάνουμε το έμψυχο δυναμικό. Αυτή τη στιγμή, δεν κάνουμε όχι απλά τίποτα, αλλά ακόμη χειρότερα. Κάνουμε πολλά.