Η Ιταλία αντιτίθεται στην ένταξη της Γερμανίας ως ισότιμου εταίρου στο πρόγραμμα μαχητικού έκτης γενιάς Global Combat Air Programme (GCAP), προτείνοντας να περιοριστεί το Βερολίνο σε καθεστώς παρατηρητή, χωρίς συμμετοχή στη σχεδίαση και ανάπτυξη του αεροσκάφους. Αυτό αποκαλύπτουν οι Financial Times σε δημοσίευμά τους στις 14 Νοεμβρίου 2026, επικαλούμενοι τρία πρόσωπα με γνώση των σχετικών διαβουλεύσεων.
Σύμφωνα με τη βρετανική οικονομική εφημερίδα, ο Ιταλός υπουργός Άμυνας Γκουίντο Κροζέτο έθεσε τη συγκεκριμένη πρόταση κατά τη διάρκεια πρόσφατης διαδικτυακής συνάντησης με τους ομολόγους του από τη Βρετανία και την Ιαπωνία. Η Ρώμη δεν απορρίπτει κατ’ αρχήν την προσέγγιση της Γερμανίας, αλλά επιθυμεί να διατηρηθεί η σημερινή τριμερής δομή του προγράμματος, χωρίς ανακατανομή των βασικών αρμοδιοτήτων ανάπτυξης και παραγωγής.
Ιταλός κυβερνητικός αξιωματούχος επιβεβαίωσε στους Financial Times ότι η χώρα του είναι διατεθειμένη να δεχθεί τη Γερμανία, αλλά προτείνει το καθεστώς παρατηρητή ώστε να επιταχυνθεί η διαδικασία. Πρόκειται για ουσιαστική διαφοροποίηση από την πλήρη συμμετοχή, καθώς δεν θα εξασφάλιζε στη γερμανική πλευρά δικαιώματα λήψης αποφάσεων για τη σχεδίαση του μαχητικού ή εγγυημένο βιομηχανικό έργο.
Η πρόταση παραπέμπει στο μοντέλο συνεργασίας που εξετάζεται για τον Καναδά, ο οποίος έχει εκδηλώσει ενδιαφέρον για το GCAP χωρίς να αποτελεί έναν από τους τρεις ιδρυτικούς εταίρους.
Φόβοι για καθυστερήσεις και απώλεια βιομηχανικού έργου
Όπως αναφέρουν οι Financial Times, οι επιφυλάξεις της Ιταλίας συμπίπτουν με αντίστοιχες ανησυχίες της Ιαπωνίας. Οι δύο χώρες φοβούνται ότι η προσθήκη ενός τέταρτου ισότιμου εταίρου θα μπορούσε να επιβραδύνει ένα ήδη σύνθετο πρόγραμμα, το οποίο προβλέπει την ένταξη του νέου μαχητικού σε υπηρεσία το 2035.
Το ζήτημα δεν είναι μόνο οικονομικό ή τεχνικό. Η συμμετοχή της Γερμανίας θα συνοδευόταν από απαιτήσεις ανάληψης σημαντικού βιομηχανικού έργου, με πιθανότερο διεκδικητή την Airbus Defence and Space. Αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει σε αναθεώρηση της κατανομής εργασιών που έχει ήδη συμφωνηθεί μεταξύ των τριών εταίρων και των βασικών βιομηχανιών τους, της βρετανικής BAE Systems, της ιταλικής Leonardo και της ιαπωνικής Mitsubishi Heavy Industries.
Για τη Ρώμη και το Τόκιο, το ενδεχόμενο αυτό δημιουργεί τον κίνδυνο να περιοριστεί το μερίδιο των εθνικών τους βιομηχανιών, ενώ νέες διαπραγματεύσεις για την τεχνολογική ευθύνη, τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας και την κατανομή των υποσυστημάτων θα μπορούσαν να ανατρέψουν τον υφιστάμενο προγραμματισμό.
Η στάση της Ιαπωνίας συνδέεται επίσης ιδιαίτερα με το χρονοδιάγραμμα του 2035, καθώς η χώρα χρειάζεται το νέο μαχητικό για την αντικατάσταση των Mitsubishi F-2, τα οποία προβλέπεται να αρχίσουν να αποσύρονται στα μέσα της επόμενης δεκαετίας.
Το Βερολίνο απορρίπτει τον ρόλο του παρατηρητή
Η γερμανική αντίδραση, σύμφωνα με το ίδιο δημοσίευμα, είναι αρνητική. Γερμανός αξιωματούχος χαρακτήρισε την ιταλική πρόταση μη αποδεκτή, καθώς το Βερολίνο επιδιώκει πλήρη συμμετοχή στο GCAP, με οικονομική συνεισφορά αλλά και ουσιαστικό βιομηχανικό αντάλλαγμα.
Ο Γερμανός υπουργός Άμυνας Μπόρις Πιστόριους είχε δηλώσει ότι η απόφαση θα εξαρτηθεί από το κατά πόσο μια ενδεχόμενη συμμετοχή θα εξυπηρετεί τα γερμανικά συμφέροντα, με κριτήρια την κατανομή του έργου, το χρονοδιάγραμμα και τη συμμετοχή στο κόστος.
Η Γερμανία δεν αναζητά απλώς πρόσβαση σε ένα μελλοντικό μαχητικό, αλλά συμμετοχή στην ανάπτυξη και παραγωγή του, ώστε να διατηρήσει την τεχνολογική και βιομηχανική της βάση. Ένα καθεστώς παρατηρητή, χωρίς δικαιώματα στη σχεδίαση, δεν ανταποκρίνεται σε αυτή την επιδίωξη.
Η βρετανική πρωτοβουλία και η ιταλική μεταστροφή
Η εξέλιξη παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, επειδή η Βρετανία είχε αναλάβει πρωτοβουλία διερεύνησης της γερμανικής συμμετοχής. Τον Οκτώβριο, ο Βρετανός πρωθυπουργός Άντι Μπέρναμ είχε εκφράσει δημοσίως την προθυμία του Λονδίνου να εξετάσει την ένταξη της Γερμανίας, μετά από συνάντηση με τον καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς στο Βερολίνο.
Ωστόσο, Βρετανός αξιωματούχος διευκρίνισε στους Financial Times ότι το Λονδίνο δεν πιέζει για την ένταξη της Γερμανίας, αλλά θεωρεί ότι πρέπει να εξεταστεί το αίτημά της. Οι τρεις σημερινοί εταίροι συμφώνησαν να συνεχίσουν από κοινού τις συζητήσεις, διατηρώντας ως προτεραιότητα το χρονοδιάγραμμα ανάπτυξης.
Αξιοσημείωτη είναι και η μεταβολή της ιταλικής στάσης. Τον Ιούνιο του 2026, ο ίδιος ο Κροζέτο είχε δηλώσει στο Reuters ότι η συμμετοχή επιπλέον χωρών, συμπεριλαμβανομένης της Γερμανίας ή της Σαουδικής Αραβίας, θα μπορούσε να μειώσει το κόστος ανάπτυξης.
Η νέα θέση, όπως παρουσιάζεται από τους Financial Times, δεν αποκλείει την είσοδο νέων χωρών, αλλά θέτει σαφείς περιορισμούς στον βαθμό συμμετοχής τους. Αυτό υποδηλώνει ότι η Ιταλία διαχωρίζει την οικονομική διεύρυνση του προγράμματος από την ανακατανομή της βιομηχανικής και τεχνολογικής ευθύνης.
Μετά το FCAS, η Γερμανία αναζητά νέο δρόμο
Η γερμανική προσπάθεια ένταξης στο GCAP ακολουθεί την κατάρρευση, τον Ιούνιο του 2026, της γαλλογερμανικής συνεργασίας για την ανάπτυξη του νέου μαχητικού στο πλαίσιο του Future Combat Air System (FCAS/SCAF), προγράμματος συνολικής εκτιμώμενης αξίας περίπου 100 δισ. ευρώ.
Η Γερμανία εξετάζει πλέον εναλλακτικές λύσεις, μεταξύ των οποίων συνεργασία με την Ισπανία, ενδεχόμενη σύμπραξη με τη Σουηδία και τη Saab, καθώς και συμμετοχή στο GCAP. Ο Πιστόριους έχει θέσει ως στόχο τη λήψη απόφασης μέχρι το τέλος Μαρτίου 2027.
Η αντίθεση της Ιταλίας και οι επιφυλάξεις της Ιαπωνίας δείχνουν, ωστόσο, ότι η μετάβαση από το FCAS στο GCAP δεν αποτελεί απλή διαδικασία αντικατάστασης ενός βιομηχανικού εταίρου από άλλον.
Το βασικό εμπόδιο παραμένει το ίδιο που συνέβαλε στην κατάρρευση του FCAS: ποιος θα έχει την τεχνολογική ευθύνη, ποιος θα ελέγχει τη σχεδίαση και πώς θα κατανεμηθεί το βιομηχανικό έργο. Η Γερμανία διαθέτει τους οικονομικούς πόρους και τη βιομηχανική υποδομή για να ενισχύσει σημαντικά το GCAP, αλλά οι σημερινοί εταίροι δεν φαίνονται διατεθειμένοι να διακινδυνεύσουν την υφιστάμενη ισορροπία και τον στόχο του 2035.
