Ισραηλινά όπλα στην Ευρώπη: Πολλοί τα καταδικάζουν, περισσότεροι τα αγοράζουν

Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία έχει αυξήσει τους εξοπλισμούς σε ευρωπαϊκό επίπεδο και ένας από τους σημαντικότερους ωφελημένους είναι η ισραηλινή πολεμική βιομηχανία, η οποία βλέπει το πελατολόγιό της να μεγαλώνει, παρά τις σφοδρές διεθνείς αντιδράσεις που η μεγάλης κλίμακας ισραηλινή στρατιωτική επιχείρηση στη Λωρίδα της Γάζας αλλά και πλέον στο Λίβανο, έχει προκαλέσει.

Ενδεικτική είναι η λίστα από συμβόλαια ανά έτος, που έχουν ανακοινωθεί δημόσια μετά τις 7 Οκτωβρίου 2023, οπότε συνέβη η τρομοκρατική επίθεση της Χαμάς, που στη συνέχεια πυροδότησε την ισραηλινή εισβολή στη Λωρίδα της Γάζας, το θάνατο τεράστιου αριθμού αμάχων Παλαιστινίων και την μαζική καταστροφή υποδομών και κατοικιών.

Στο χρονικό διάστημα από τις 7 Οκτωβρίου 2023 έως το τέλος εκείνου του έτους ανακοινώθηκαν οι πωλήσεις όπλων σε Σουηδία, Ισπανία, Τσεχία, Γερμανία και Φινλανδία. Πιο συγκεκριμένα:

• Οι Σουηδοί προχώρησαν σε συμφωνία για ψηφιοποίηση του Στρατού τους (αξία ~170 εκατ. δολάρια). Η
• Ισπανία αποφάσισε να αποκτήσει κατευθυνόμενα βλήματα SPIKE LR2 και πολλαπλούς εκτοξευτές πυραύλων (ΠΕΠ) SILAM (παραλλαγή του ισραηλινού PULS με εκτεταμένη ισπανική βιομηχανική εμπλοκή).
• Η Τσεχία παρήγγειλε 48 κατευθυνόμενα βλήματα I-Derby για αντιαεροπορικά συστήματα SPYDER (αξία ~120 εκατ. δολάρια για τα βλήματα).
• Η Γερμανία υπέγραψε συμβόλαιο απόκτησης 3 αντιβαλλιστικών συστημάτων Arrow-3 (αξία περίπου ~3,6 δισ. δολάρια).
• Η Φινλανδία έκανε συμβόλαιο αγοράς 1 αντιαεροπορικού συστήματος David’s Sling (αξία 340 εκατ. δολάρια).

Το επόμενο έτος (2024) καταγράφηκαν πωλήσεις ισραηλινών όπλων σε περισσότερες χώρες, κάτι αναμενόμενο, αφού αναφερόμαστε σε 12 και όχι 3 μήνες όπως το 2023. Αρκετές ανακοινώσεις ισραηλινών εταιρειών δεν κατονομάζουν τη χώρα-αγοραστή, αλλά η ταυτότητα της τελευταίας γνωστοποιείται τις περισσότερες φορές σε μεταγενέστερο στάδιο.

• Έτσι, η Αυστρία φαίνεται να υπέγραψε συμβόλαια για μη επανδρωμένους πύργους UT-30 και μη επανδρωμένους πύργους όλμου Crossbow για τροχοφόρα τεθωρακισμένα οχήματα οικογένειας Pandur και προχώρησε σε παραγγελία 9 ατρακτιδίων Litening 5.
• Ενώ η Σερβία παρήγγειλε έναν άγνωστο αριθμό ΠΕΠ PULS μαζί με μη επανδρωμένα αεροχήματα (ΜΕΑ) Hermes 900 (συνολική αξία 335 εκατ. δολάρια).
• Κατά πάσα περίπτωση, η Ολλανδία υπέγραψε συμφωνία για εξοπλισμό αυτοπροστασίας για ελικόπτερα H225M και μεταγωγικά C-390 (αξία περίπου 579 εκατ. δολάρια), με τη συμφωνία για τα δεύτερα να αφορά και εκείνα της Αυστρίας. Οι Ολλανδοί υπέγραψαν επίσης για έναν άγνωστο αριθμό περιφερόμενων πυρομαχικών Harop και κατευθυνόμενων βλημάτων BARAK ER.
• Μία μη κατονομαζόμενη χώρα-αγοραστής του ΤΟΜΑ CV90 υπέγραψε για συστήματα ενεργητικής προστασίας έναντι 130 εκατ. δολαρίων.
• Η Σλοβακία παρήγγειλε 6 αντιαεροπορικά συστήματα BARAK MX (αξία περίπου 582 εκατ. δολάρια).
• Τέλος, η Ισπανία συμφώνησε για ατρακτίδια στόχευσης Litening 5, αλλά και αυτή η συμφωνία αργότερα ακυρώθηκε.

Το 2025 οι συμφωνίες πώλησης στρατιωτικού υλικού αυξήθηκαν περισσότερο, ενώ η τακτική να μην αναφέρεται σε αρκετές περιπτώσεις η χώρα-αγοραστής, τουλάχιστον αρχικά, συνεχίστηκε.

• Η Γερμανία υπέγραψε απευθείας τρία συμβόλαια με ισραηλινή εταιρεία ή το ισραηλινό υπουργείο Άμυνας, που αφορούσαν συμπληρωματική σύμβαση για το πρόγραμμα αντιβαλλιστικών συστημάτων Arrow-3 (αξία 3,1 δισ. δολάρια), 5 ΠΕΠ PULS (αξία 57 εκατ. δολάρια) και 90 ατρακτίδια στόχευσης Litening 5 (αξία 400 εκατ. δολάρια).
• Η Ρουμανία προχώρησε στην υπογραφή συμφωνίας-πλαίσιο για αντιαεροπορικά SPYDER (αξία περίπου 2,3 δισ. δολάρια).
• Όπως έγινε αργότερα γνωστό, η Σερβία αποτέλεσε τη μη κατονομαζόμενη χώρα που παρήγγειλε πυρομαχικά πυροβολικού, μη επανδρωμένα συστήματα, περιφερόμενα πυρομαχικά και συστήματα αναβάθμισης τεθωρακισμένων οχημάτων (αξία 1,64 δισ. δολάρια).
• Η Λετονία παρήγγειλε 42 μη επανδρωμένους πύργους UT-30 για τεθωρακισμένα οχήματα οικογένειας ASCOD (αξία πύργων περίπου 100 εκατ. δολάρια).
• Η Λιθουανία υπέγραψε συμβόλαιο για κατευθυνόμενα βλήματα SPIKE NLOS (αξία μικρότερη από 25 εκατ. δολάρια).

Τέλος, το 2026 έχουν ανακοινωθεί συμφωνίες κυρίως με την Ελλάδα, με την τελευταία να παραγγέλνει 36 ΠΕΠ PULS, πυρομαχικά κ.ά. (αξία περίπου 750 εκατ. δολάρια), καθώς επίσης αντιαεροπορικά συστήματα SPYDER, BARAK MX και David’s Sling, μαζί με συστήματα ραντάρ MMR και συστήματα αντιμετώπισης UAV τύπου Drone Dome (αξία περίπου 3,5 δισ. δολάρια).

Ακυρώσεις και περιορισμοί

Η συνεχιζόμενη βία του Ισραήλ απέναντι στους Παλαιστινίους και οι διεθνείς αντιδράσεις έφεραν όμως ακυρώσεις συμφωνιών/συμβολαίων από ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες, οι οποίες δεν βρίσκονται κοντά στα σύνορα του NATO με τη Ρωσία. Ενώ σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες απαγορεύθηκε η συμμετοχή ισραηλινών πολεμικών βιομηχανιών σε εκθέσεις.

Η Ισπανία είναι το πλέον αντιπροσωπευτικό παράδειγμα ευρωπαϊκής χώρας που προχώρησε σε ακυρώσεις. Το 2023 συμφώνησε για κατευθυνόμενα βλήματα Spike LR2 (αξία ~285 εκατ. ευρώ) και για 12 ΠΕΠ SILAM (αξία 697 εκατ. ευρώ), αλλά ακύρωσε τις συμφωνίες αντιδρώντας στις ισραηλινές βιαιοπραγίες στη Γάζα. Το 2024 υπογράφηκε επίσης σύμβαση για ατρακτίδια στόχευσης Litening 5 (αξία περίπου 207 εκατ. ευρώ), η οποία επίσης ακυρώθηκε. Μία άλλη περίπτωση είναι η Σλοβενία, που επέλεξε να μην αποκτήσει κατευθυνόμενα βλήματα SPIKE από την ισραηλινή γραμμή παραγωγής, ως ένδειξη διαμαρτυρίας, αλλά φαίνεται να προχώρησε σε αγορά τους από την ευρωπαϊκή κοινοπραξία EuroSpike, όπου μετέχει ισραηλινή εταιρεία.

Σε άλλες χώρες υπήρξαν περιορισμοί που δεν ισοδυναμούν όμως με ακύρωση σύμβασης. Το Ηνωμένο Βασίλειο, για παράδειγμα, ανέστειλε το 2024 περίπου 30 άδειες εξαγωγής προς το Ισραήλ, ενώ η Ιταλία δήλωσε ότι δεν επέτρεπε νέες παραδόσεις οπλικών συστημάτων, διατηρώντας όμως ορισμένες παλαιότερες συμβάσεις.

Ιδιαίτερη περίπτωση αποτελεί η Γαλλία. Το 2024 οι ισραηλινές αμυντικές εταιρείες αποκλείστηκαν από την έκθεση Eurosatory, καθώς η γαλλική κυβέρνηση έκρινε ότι οι συνθήκες δεν επέτρεπαν τη συμμετοχή τους λόγω του πολέμου στη Γάζα. Δεν πρόκειται για ακύρωση κάποιας αγοράς ισραηλινού όπλου από τη Γαλλία, αλλά για εμπόδιο στην εμπορική προώθηση των όπλων που παράγονται από ισραηλινές εταιρείες.

Γιατί τα ισραηλινά όπλα έχουν εξαγωγική επιτυχία παρά τη Γάζα

Ο βασικός λόγος που τα ισραηλινά όπλα έχουν τα τελευταία χρόνια αυξημένη εμπορική επιτυχία στην Ευρώπη είναι διότι αυτή μπήκε σε έναν νέο κύκλο επανεξοπλισμού μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Σύμφωνα με το SIPRI, οι εισαγωγές μεγάλων οπλικών συστημάτων από ευρωπαϊκά κράτη αυξήθηκαν κατά 210% την περίοδο 2021-2025 σε σχέση με το 2016-2020. Στα ευρωπαϊκά κράτη-μέλη του ΝΑΤΟ η αύξηση ήταν 143%. Το 2025 οι ευρωπαϊκές χώρες του ΝΑΤΟ αύξησαν σημαντικά τις αμυντικές δαπάνες τους, ενώ οι νέες δεσμεύσεις του ΝΑΤΟ για υψηλότερες δαπάνες ενισχύουν περαιτέρω αυτή την τάση.

Σε αυτό το περιβάλλον, το Ισραήλ διαθέτει ένα ιδιαίτερο πλεονέκτημα. Πολλά από τα συστήματά του έχουν σχεδιαστεί και χρησιμοποιηθεί σε πραγματικές πολεμικές συνθήκες, ενώ αρκετά από τα όπλα που παράγει (αντιαεροπορικά, πολλαπλοί εκτοξευτές πυραύλων, μη επανδρωμένα συστήματα, συστήματα ηλεκτρονικού πολέμου, κατευθυνόμενα βλήματα, συστήματα αυτοάμυνας) είναι ακριβώς οι κατηγορίες στις οποίες αυξήθηκε η ευρωπαϊκή ζήτηση. Επιπλέον, η αδυναμία των ευρωπαϊκών και των αμερικανικών εταιρειών να αυξήσουν την παραγωγή, σε συνδυασμό με την πιο ανταγωνιστική τιμή που συνοδεύει τα ισραηλινά όπλα, αυξάνει το πλεονέκτημα.

Τα στοιχεία του SIPRI δείχνουν ότι το Ισραήλ αντιστοιχούσε στο 7,7% των εισαγωγών μεγάλων όπλων των ευρωπαϊκών χωρών του ΝΑΤΟ την περίοδο 2021-2025, καθιστώντας το σημαντικό εταίρο — αν και πολύ μικρότερο από τις ΗΠΑ. Αποτέλεσμα είναι ότι, παρά την πρωτοφανή διεθνή πίεση προς το Ισραήλ μετά την 7η Οκτωβρίου, η αμυντική βιομηχανία του όχι μόνο δεν “έχασε” την ευρωπαϊκή αγορά, αλλά κατέγραψε την περίοδο 2024-2026 μια από τις ισχυρότερες εξαγωγικές της επιδόσεις.

Έτσι εξηγείται η φαινομενική αντίφαση. Η πολιτική κριτική προς το Ισραήλ μπορεί να είναι πολύ έντονη, ενώ ταυτόχρονα οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις θεωρούν ότι ορισμένες ισραηλινές τεχνολογίες καλύπτουν επείγουσες στρατιωτικές ανάγκες.