Βενεζουέλα: Πώς «τυφλώθηκε» η αεράμυνα σε λεπτά – τι αποκαλύπτεται για τα κινεζικά ραντάρ και δίκτυα C2

Η κατάρρευση της αεράμυνας της Βενεζουέλας –όπως σκιαγραφείται από το Zona Militar με αφορμή την αμερικανική επιχείρηση στη χώρα– δεν παρουσιάζεται ως «ατύχημα της στιγμής» ή ως μεμονωμένη τεχνική αστοχία. Περιγράφεται ως συστημική αποδιοργάνωση μιας ολοκληρωμένης αεράμυνας (IADS) όταν βρέθηκε απέναντι σε αντίπαλο που μπορεί να «κλειδώσει» τον κύκλο ISR–Ηλεκτρονικού Πολέμου (EW)–SEAD/DEAD–ακριβείας πληγμάτων σχεδόν άμεσα. Με άλλα λόγια, το κείμενο υποστηρίζει ότι η πραγματική ήττα δεν ήταν σε επίπεδο «όπλων», ήταν σε επίπεδο συνοχής, δικτύου και διοίκησης-ελέγχου (C2): αν χαθεί η έγκαιρη προειδοποίηση και σπάσει η ροή δεδομένων, το καλύτερο σύστημα μετατρέπεται σε «νησί» χωρίς εικόνα.

Το Zona Militar πατάει σε έναν βασικό ισχυρισμό: κατά την αμερικανική επιχείρηση, εξουδετερώθηκαν ή «τυφλώθηκαν» κρίσιμοι αισθητήρες της βενεζουελάνικης αεράμυνας στην αρχική φάση, μέσω παρεμβολών και ταυτόχρονης υποβάθμισης της δυνατότητας διοίκησης/ελέγχου. Για να ενισχυθεί αυτό το σενάριο, προβάλλεται και η αναφορά σε εκτεταμένη διακοπή ηλεκτρικής ισχύος που επηρέασε μεγάλες περιοχές της χώρας, στοιχείο που –εφόσον συνέβη έτσι– έχει άμεση επιχειρησιακή σημασία: σβήνει δίκτυα, κόμβους επικοινωνιών, σταθμούς αναμετάδοσης και υποδομές επεξεργασίας δεδομένων, αφήνοντας το IADS χωρίς «ραχοκοκαλιά».

Στον πυρήνα της αρχιτεκτονικής της Βενεζουέλας, σύμφωνα με το άρθρο, βρισκόταν ένα πλέγμα ραντάρ κινεζικής προέλευσης από τον όμιλο CETC, με αναφορές σε ραντάρ επιτήρησης JYL-1 3D και στο μετρικού κύματος JY-27 (metric/VHF), που κατά καιρούς έχει διαφημιστεί διεθνώς ως «κυνηγός stealth». Η επιλογή τέτοιων αισθητήρων συνδέεται με μια διαχρονική λογική: τα ραντάρ μεγάλου μήκους κύματος μπορούν, υπό προϋποθέσεις, να εντοπίζουν ευκολότερα στόχους χαμηλού ίχνους από ό,τι τα υψηλότερων συχνοτήτων. Αυτό όμως, από μόνο του, δεν μεταφράζεται αυτόματα σε στοχοποίηση/εμπλοκή. Η ίδια η διεθνής βιβλιογραφία και ανάλυση γύρω από VHF/μετρικά ραντάρ επιμένει ότι άλλο η αρχική ανίχνευση, άλλο η ποιότητα ίχνους που χρειάζεται για καθοδήγηση όπλου, ειδικά όταν το περιβάλλον «βράζει» από παρεμβολές, ψευδοστόχους και απώλειες ζεύξεων.

Από εκεί και πέρα, η «στρωματοποιημένη» βενεζουελάνικη άμυνα –όπως την περιγράφει το άρθρο– συμπληρωνόταν από ρωσικά αντιαεροπορικά συστήματα μεγάλης και μέσης ακτίνας, με αναφορές σε S-300V/S-300VM και Buk-M2 ως βασικά στοιχεία ενός πλέγματος άρνησης πρόσβασης πάνω από κρίσιμες στρατιωτικές εγκαταστάσεις. Το κομβικό συμπέρασμα που βγαίνει είναι πρακτικό. Όταν «πέσουν» οι αισθητήρες και χαθεί η δικτύωση, τα συστήματα μεγάλης/μέσης ακτίνας παύουν να λειτουργούν ως ομπρέλα και μετατρέπονται σε αποσπασματικά σημεία άμυνας, που μπορεί ίσως να επιβιώσουν ως συστήματα, αλλά δεν είναι ικανά να επιβάλουν αντιαεροπορική ζώνη. Το κείμενο μάλιστα αναφέρει πως υπήρξαν πλήγματα καταστολής σε Buk-M2 (τουλάχιστον δύο επιβεβαιωμένα κατά τον ισχυρισμό του), τα οποία –σε συνδυασμό με την απώλεια έγκαιρης προειδοποίησης– «έκλεισαν» το όποιο παράθυρο αντίδρασης.

Η επιχείρηση ως «μάθημα» για τα δικτυοκεντρικά όρια

Εκεί που το Zona Militar επιχειρεί να ανεβάσει το θέμα από το επίπεδο «τι χτυπήθηκε» στο επίπεδο «τι αποκαλύφθηκε», είναι στο επιχείρημα ότι το αποτέλεσμα δεν εξηγείται από «ένα σύστημα που απέτυχε», αλλά από αδυναμία ενός πλαισίου διοίκησης-ελέγχου κινεζικού σχεδιασμού να συνεχίσει να λειτουργεί υπό έντονη παρεμβολή και πολυχωρική πίεση. Δηλαδή, η ουσία βρίσκεται στο αν το IADS διαθέτει ανθεκτικότητα: εναλλακτικές ζεύξεις, διασπορά, ταχεία αποκατάσταση εικόνας, διαδικασίες λειτουργίας υπό EW, και κυρίως ικανότητα να συντηρεί σταθερό επιχειρησιακό ρυθμό ενώ βάλλεται από διαφορετικά μέσα ταυτόχρονα.

Σε αυτό το σημείο, το άρθρο «δένει» το τεχνικό με το επιχειρησιακό: υποστηρίζει πως η απώλεια αεροπορικού ελέγχου είχε άμεσο αποτέλεσμα στις χερσαίες δυνάμεις, επειδή χωρίς «ομπρέλα» και χωρίς C2, δυνάμεις πυρών, τεθωρακισμένα και στοιχεία υποστήριξης μένουν ακίνητα ή δρουν χωρίς συντονισμό. Η εικόνα που περιγράφεται είναι ενός περιβάλλοντος «κορεσμένου» από ηλεκτρονικό πόλεμο, όπου οι μονάδες αδυνατούν να πάρουν έγκαιρα στοιχεία στόχων και να συγχρονίσουν πυρά/ελιγμούς σε πραγματικό χρόνο.

Η επιχειρησιακή συνέπεια που προβάλλεται είναι πως, μέσα σε αυτό το «παράθυρο», οι ΗΠΑ μπόρεσαν να αξιοποιήσουν με ασφάλεια αεροκίνητα μέσα και ειδικές δυνάμεις, με αναφορές σε πλατφόρμες όπως MH-60M Black Hawk, MH-47G Chinook και MV-22 Osprey, και με μνεία συμμετοχής στοιχείων του 160th SOAR (Night Stalkers) και της Delta Force (1st SFOD-D). Το κείμενο αναφέρει επίσης ότι, σύμφωνα με αμερικανικές επίσημες δηλώσεις όπως τις επικαλείται, μόνο ένα ελικόπτερο δέχθηκε πλήγμα και επέστρεψε χωρίς σοβαρά προβλήματα, ενώ σημειώνει ότι έχει υπάρξει οπτική επιβεβαίωση χρήσης αντιαεροπορικών πυραύλων 9K338 Igla-S (φορητό σύστημα αντίστοιχο του Stinger) από προσωπικό της FANB αλλά σε περιορισμένη κλίμακα.

Αν το δούμε «ψυχρά», το συμπέρασμα που θέλει να περάσει η Zona Militar είναι ότι σε έναν αντίπαλο με συνδυασμένη ισχύ πληροφοριών, EW, κρούσης ακριβείας και ειδικών επιχειρήσεων, η υπεροχή δεν βρίσκεται στον αριθμό των οπλικών συστημάτων, βρίσκεται στη δυνατότητα να κρατήσεις λειτουργικό τον κύκλο εντοπίζω–ταξινομώ–διαβιβάζω–αναθέτω–εμπλέκω–αξιολογώ. Αν αυτός ο κύκλος σπάσει στα δύο πρώτα βήματα, η αεράμυνα μένει «κουφή» και «τυφλή», ακόμη κι αν οι εκτοξευτές είναι τεχνικά διαθέσιμοι.

Για να γίνει ακόμα πιο καθαρό: τα μετρικά ραντάρ όπως το JY-27 μπορεί να δίνουν εμπορικά στις εκθέσεις αμυντικού υλικού μια υπόσχεση εντοπισμού, όμως σε πραγματικές συνθήκες πολέμου, αυτό που κρίνει τη μάχη είναι η σύντηξη πληροφορίας των αισθητήρων, η ποιότητα ίχνους, η ανθεκτικότητα των ζεύξεων, και η ικανότητα να συνεχίσεις να λειτουργείς όταν ο αντίπαλος χτυπά σε υποδομές, επικοινωνίες και ηλεκτρομαγνητικό φάσμα ταυτόχρονα. Αυτό είναι και το σημείο που μετατρέπει την υπόθεση της Βενεζουέλας σε ευρύτερο «μάθημα»: χώρες που επενδύουν σε IADS χρειάζονται λιγότερη εμμονή σε «μαγικές» λύσεις τύπου “stealth hunter” και περισσότερη επένδυση σε ικανά συστήματα C2, εφεδρικές αρχιτεκτονικές, εκπαίδευση σε EW, πραγματικές ασκήσεις SEAD, διασπορά μέσων και “πειθαρχία” ηλεκτρομαγνητικών εκπομπών ώστε ο αντίπαλος να μην ξέρει τα πάντα για τις δυνατότητές σου.

Τελικά, αυτό που αποκαλύφθηκε –στην αφήγηση του άρθρου– είναι ένας περιορισμός που ξεπερνά τη Βενεζουέλα: όταν μια αεράμυνα βασίζεται υπερβολικά στην κεντρική διοίκηση και λιγότερο στην αποκεντρωμένη επιβίωση, γίνεται ευάλωτη σε μια δύναμη που επιτίθεται «στο σύστημα», όχι στα μεμονωμένα αντιαεροπορικά συστήματα. Και αυτός είναι ο λόγος που η έκβαση της επιχείρησης επιβεβαιώνει μια σύγχρονη σταθερά: η υπεροχή δεν είναι μόνο στο hardware· είναι συνοχή μέσων, ανθεκτικότητα και ρυθμός επιχειρήσεων.

Πηγές: