Η τρίτη φάση του μετασχηματισμού των Ενόπλων Δυνάμεων συνδυάζει την αναδιοργάνωση της δομής τους με την ενίσχυση των εξοπλιστικών δυνατοτήτων, την εισαγωγή μη επανδρωμένων και αυτόνομων συστημάτων και την ανάπτυξη νέων δυνατοτήτων στο διάστημα και τον κυβερνοχώρο. Ο υπουργός Άμυνας Νίκος Δένδιας ανακοίνωσε την κατάργηση 56 μονάδων και 126 άλλων δομών, με στόχο την εξοικονόμηση περίπου 500 εκατ. ευρώ σε βάθος πενταετίας, ενώ αναφέρθηκε στα F-35, στα F-16 Viper, στα Stryker, στα μη επανδρωμένα σκάφη και στην ελληνική αμυντική βιομηχανία.
Νέα επιχειρησιακή φιλοσοφία και δυνατότητες σε διάστημα και κυβερνοχώρο
Η νέα φάση του μετασχηματισμού αποσκοπεί στη μετάβαση σε ένα μοντέλο επιχειρήσεων που δεν περιορίζεται στα παραδοσιακά πεδία δράσης. Στον σχεδιασμό εντάσσονται το διάστημα, ο κυβερνοχώρος και το ηλεκτρομαγνητικό φάσμα, με αξιοποίηση τεχνητής νοημοσύνης και αυτοματοποιημένων συστημάτων διοίκησης, ελέγχου, επικοινωνιών, υπολογιστών, πληροφοριών, επιτήρησης και αναγνώρισης (C5ISR-T), με στόχο την ταχύτερη επεξεργασία δεδομένων και τη λήψη αποφάσεων.
Στο πλαίσιο αυτό, προβλέπεται η ανάπτυξη της Διοίκησης Κυβερνοχώρου και αντίστοιχης εκπαιδευτικής δομής. Παράλληλα, οι Ένοπλες Δυνάμεις σχεδιάζουν να ενισχύσουν τις διαστημικές τους δυνατότητες μέσω διαφορετικών δορυφορικών προγραμμάτων.
Ο σχεδιασμός περιλαμβάνει αστερισμό μικροδορυφόρων σε συνεργασία με το υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης, γεωστατικό δορυφόρο, συμμετοχή με τρεις δορυφόρους μέσης τροχιάς στο ευρωπαϊκό πρόγραμμα IRIS², δορυφόρους συνθετικού ανοίγματος ραντάρ (SAR) χαμηλής τροχιάς σε συνεργασία με την Πολωνία, καθώς και πρόσθετους οπτικούς μικροδορυφόρους. Οι επιμέρους δράσεις αποσκοπούν στην ενίσχυση της επιτήρησης και της συλλογής πληροφοριών, με μεγαλύτερη αξιοποίηση δεδομένων από το διάστημα.
Ο Υπουργός υπογράμμισε επίσης την ανάγκη ο έλεγχος του πηγαίου κώδικα των συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης που θα χρησιμοποιούνται από τις Ένοπλες Δυνάμεις να παραμένει στο Ελληνικό Δημόσιο και στις ίδιες τις Ένοπλες Δυνάμεις.
Στρατός Ξηράς, Πολεμικό Ναυτικό και Πολεμική Αεροπορία επενδύουν στα μη επανδρωμένα
Στον Στρατό Ξηράς, τα μη επανδρωμένα και αυτόνομα συστήματα προβλέπεται να αξιοποιηθούν όχι μόνο σε αποστολές επιτήρησης και επιχειρησιακής υποστήριξης, αλλά και στην εφοδιαστική αλυσίδα. Σχεδιάζεται η δημιουργία ειδικής μονάδας αυτόνομων οχημάτων εφοδιασμού, ενώ προβλέπεται Ταξιαρχία Μη Επανδρωμένων στο Διδυμότειχο.
Στο Πολεμικό Ναυτικό προβλέπεται η συγκρότηση Διοίκησης Αυτόνομων και Μη Επανδρωμένων Συστημάτων, καθώς και αντίστοιχης εκπαιδευτικής δομής. Ο υπουργός αναφέρθηκε σε σύστημα που αναπτύχθηκε στα εργαστήρια του Ναυτικού και διαθέτει δυνατότητα προσβολής στόχων, καθώς και στην αξιοποίηση αυτόνομων συστημάτων που μπορούν να λειτουργούν σε σμήνη (swarm), κατά τα πρότυπα αντίστοιχων προσεγγίσεων του αμερικανικού Ναυτικού. Στον σχεδιασμό περιλαμβάνεται επίσης η ανάπτυξη βάσεων για μη επανδρωμένα συστήματα επιφανείας και υποβρύχιες πλατφόρμες.
Στην Πολεμική Αεροπορία, ο σχεδιασμός περιλαμβάνει μη επανδρωμένα αεροσκάφη συνεργασίας (collaborative aircraft), τα οποία θα επιχειρούν σε συνδυασμό με μαχητικά F-35. Όπως ανέφερε ο κ. Δένδιας, εξετάζεται η δυνατότητα κάθε F-35 να συνεργάζεται με έως έξι drones (στη λογική του Loyal Wingman-CCA). Προβλέπονται ακόμη διακλαδικό κέντρο εκπαίδευσης μη επανδρωμένων αεροσκαφών και νέα βάση για τα συστήματα αυτά.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται το 309ο διακλαδικό εργαστήριο-εργοστάσιο μη επανδρωμένων αεροσκαφών στην Αττική, για το οποίο τα εγκαίνια τοποθετούνται στις αρχές Δεκεμβρίου. Παράλληλα, στην Πολεμική Αεροπορία προβλέπεται η δημιουργία Κέντρου Διοίκησης Επιχειρήσεων Διαστήματος.
Saronic, αυτόνομα σκάφη και αλλαγή του τρόπου εκτέλεσης αποστολών
Απαντώντας σε ερώτηση της ΠΤΗΣΗΣ σχετικά με τα μη επανδρωμένα σκάφη της Saronic και την προοπτική αξιολόγησης και ένταξης μεγαλύτερων μη επανδρωμένων σκαφών προς αντικατάσταση παλαιότερων σε συγκεκριμένους ρόλους (ναρκοθηρία, κρούση, αναγνώριση, ανθυποβρυχιακές αποστολές), ο υπουργός αναφέρθηκε στις πλατφόρμες των 7, 15 και 55 μέτρων που έχουν εξεταστεί από το ΓΕΕΘΑ. Το σύστημα των 7 μέτρων (Corsair), έχει ήδη δοκιμαστεί στην Ελλάδα.
Στον σχεδιασμό περιλαμβάνονται επίσης μη επανδρωμένες υποβρύχιες πλατφόρμες για αποστολές ναρκαλιείας και ναρκοθηρίας, αλλά και μεγαλύτερες που θα μπορούσαν να συμβάλουν στην προστασία σκαφών και εγκαταστάσεων. Η γενικότερη κατεύθυνση είναι η σταδιακή ανάληψη αποστολών που σήμερα εκτελούνται από επανδρωμένες πλατφόρμες, όπως οι περιπολίες, από μη επανδρωμένα μέσα όπου αυτό είναι επιχειρησιακά εφικτό. Αναφέρθηκε ακόμη η ανάγκη και πρόθεση ενίσχυσης των δυνατοτήτων ηλεκτρονικού πολέμου του Πολεμικού Ναυτικού.
Εξοικονόμηση 500 εκατ. ευρώ και κατάργηση 56 μονάδων
Η νέα Δομή Δυνάμεων προβλέπει την κατάργηση 56 μονάδων και 126 επιπλέον δομών. Οι αλλαγές εντάσσονται στην προσπάθεια περιορισμού του λειτουργικού κόστους και ανακατανομής πόρων προς τις επιχειρησιακές ανάγκες και το προσωπικό.
Ο στόχος είναι εξοικονόμηση περίπου 500 εκατ. ευρώ σε βάθος πενταετίας, δηλαδή περίπου 100 εκατ. ευρώ ετησίως. Ο υπουργός συνέδεσε την εξοικονόμηση με την αξιοποίηση νεότερων οπλικών συστημάτων, τα οποία απαιτούν λιγότερο προσωπικό και έχουν χαμηλότερο κόστος λειτουργίας και υποστήριξης.
Ως παράδειγμα ανέφερε τις φρεγάτες FDI, με ετήσιο λειτουργικό κόστος περίπου 2 εκατ. ευρώ, έναντι περίπου 7,3 εκατ. ευρώ για τις φρεγάτες τύπου S. Αντίστοιχη διαφορά υπάρχει και στις ανάγκες επάνδρωσης χερσαίων συστημάτων: τα αυτοκινούμενα πυροβόλα M109 απαιτούν έξι άτομα, ενώ νεότερα συστήματα πυροβολικού όπως τα PULS μπορούν να λειτουργούν με δύο. Για τα αντιαρματικά συστήματα Spike αναφέρθηκε απαίτηση δύο ατόμων, έναντι τεσσάρων για παλαιότερα συστήματα TOW.
Στο Πολεμικό Ναυτικό, ο σχεδιασμός προβλέπει περίπου 21 παροπλισμούς μονάδων σε βάθος πενταετίας, με αντικατάσταση μέρους των δυνατοτήτων τους από νεότερα πλοία και μη επανδρωμένα συστήματα. Ο υπουργός αναφέρθηκε επίσης σε συνεννόηση για την απόκτηση τουλάχιστον δύο ναρκοθηρευτικών κλάσης GAETA από την Ιταλία, πέρα από τις συζητήσεις για πιθανή απόκτηση συν δύο φρεγατών τύπου Bergamini.
Η εξοικονόμηση, όπως διευκρίνισε, δεν αντιμετωπίζεται ως αυτοσκοπός, αλλά ως πόρος που θα μπορεί να επανεπενδυθεί στις ανάγκες των Ενόπλων Δυνάμεων και του προσωπικού τους.
Αλλαγές στην εφεδρεία, στις υγειονομικές δομές και στη μέριμνα προσωπικού
Στο πλαίσιο της αναδιοργάνωσης προβλέπεται η δημιουργία λόχου ειδικών αποστολών με συμμετοχή εφέδρων, με έμφαση και σε όσους διαθέτουν μακρά εμπειρία στις Ένοπλες Δυνάμεις, όπως οι Καταδρομείς.
Στον υγειονομικό τομέα, το 424 Στρατιωτικό Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης και το Γενικό Νοσοκομείο Χανίων προβλέπεται να αποκτήσουν διακλαδικό χαρακτήρα. Παράλληλα, ιδιωτική δωρεά ύψους 5 εκατ. ευρώ θα χρηματοδοτήσει τη δημιουργία εξελιγμένης μονάδας τραύματος στο 401 Γενικό Στρατιωτικό Νοσοκομείο Αθηνών. Ο στόχος είναι η μονάδα να είναι έτοιμη στα τέλη του 2026 ή στις αρχές του 2027, ενώ προβλέπεται και συνεργασία με νοσοκομείο στον Λίβανο.
Απαντώντας σε σχετική ερώτηση, ο κ. Δένδιας διευκρίνισε ότι η σχεδιαζόμενη δομή στον Λίβανο δεν θα είναι στρατιωτική μονάδα, αλλά νοσοκομειακή δομή. Αναφέρθηκε στην πρόθεση υποστήριξης του Λιβάνου, με ιδιαίτερη αναφορά στη χριστιανική κοινότητα και στο Πατριαρχείο Αντιοχείας, αλλά και στη δυνατότητα να εκπαιδεύονται Έλληνες γιατροί μέσα από την αντιμετώπιση μεγάλου αριθμού περιστατικών.
Για το προσωπικό, ο υπουργός ανέφερε επίσης τη δημιουργία δομής υποστηριζόμενης διαβίωσης αποστράτων στην Πεντέλη. Η αρχική δυναμικότητα είναι 25 κλίνες, με προοπτική σύντομα να φτάσει τις 50.
Σχετικά με τις συνθήκες υπηρεσίας των πληρωμάτων του Πολεμικού Ναυτικού, ανέφερε ότι τίθεται όριο 200 ημερών στη θάλασσα ετησίως. Εφόσον οι επιχειρησιακές ανάγκες απαιτούν μεγαλύτερη διάρκεια, προβλέπεται πολλαπλάσιο οικονομικό αντάλλαγμα. Το σχετικό ζήτημα βρίσκεται υπό διαπραγμάτευση με το υπουργείο Οικονομικών. Δεν ανακοινώθηκε συγκεκριμένο ποσό για τις μισθολογικές αυξήσεις.
Ενίσχυση της ελληνικής αμυντικής βιομηχανίας και συμμετοχή στα εξοπλιστικά
Ο κ. Δένδιας αναφέρθηκε σε νομοθετικές παρεμβάσεις που θα διευκολύνουν τις διακρατικές εξαγωγές αμυντικού υλικού (government-to-government, G2G) και θα επιδιώξουν τη συμμετοχή του ελληνικού αμυντικού οικοσυστήματος σε ποσοστό τουλάχιστον 25% σε κάθε εξοπλιστικό πρόγραμμα.
Στόχος είναι μεγαλύτερο μέρος της δαπάνης για την άμυνα να κατευθύνεται σε εγχώριες επιχειρήσεις, τεχνογνωσία και παραγωγικές δυνατότητες. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται η αναδιοργάνωση αρμόδιων υπηρεσιών του υπουργείου και της Γενικής Διεύθυνσης Αμυντικών Εξοπλισμών και Επενδύσεων (ΓΔΑΕΕ).
Ο υπουργός χαρακτήρισε την αμυντική βιομηχανία βασικό σκέλος του μετασχηματισμού και ανέφερε ότι η σχετική νομοθετική παρέμβαση θα είναι η τελευταία της θητείας του που θα αφορά τον συγκεκριμένο τομέα.
Patriot στη Σαουδική Αραβία και οι επόμενες αποφάσεις
Για την ελληνική πυροβολαρχία Patriot στη Σαουδική Αραβία, ο Υπουργός ανέφερε ότι η σαουδαραβική πλευρά έχει προχωρήσει σε ενέργειες για την εκπλήρωση των οικονομικών της υποχρεώσεων. Παράλληλα, ανακοίνωσε ότι θα εισηγηθεί στο ΚΥΣΕΑ την παράταση της παραμονής του ελληνικού προσωπικού, λαμβάνοντας υπόψη τις επιθέσεις και την κρίσιμη περιφερειακή συγκυρία.
Για άλλες πτυχές της συνεργασίας με τη Σαουδική Αραβία δεν έδωσε περισσότερες λεπτομέρειες, σημειώνοντας ότι έχουν επιλυθεί παρεξηγήσεις. Σε ερώτηση για τον εκσυγχρονισμό των Patriot δεν ανακοίνωσε συγκεκριμένη απόφαση ή χρονοδιάγραμμα.
Σε ερώτηση για την επανέναρξη των εργασιών του καλωδίου και τις ελληνοτουρκικές σχέσεις, απέφυγε να τοποθετηθεί επί της ουσίας.
F-35, F-16 Viper και Stryker στον σχεδιασμό των εξοπλισμών
Αναφερόμενος στον μακροπρόθεσμο εξοπλιστικό σχεδιασμό, ο υπουργός δήλωσε ότι πρόθεση είναι να επικαιροποιηθεί το πρόγραμμα για την περίοδο 2027–2038.
Σε ερώτηση για τα F-35, τα F-16 και τα τεθωρακισμένα οχήματα Stryker, ο κ. Δένδιας αναφέρθηκε στην αναβάθμιση των F-16 σε επίπεδο Viper και στην ανάγκη τα F-35 να παραληφθούν με τα πλέον σύγχρονα όπλα που θα είναι διαθέσιμα τότε. Όπως είπε, η ελληνική πλευρά δεν επιθυμεί να περιοριστεί σε παλαιότερα όπλα για τα νέα μαχητικά, αλλά να αξιοποιήσει τις πιο εξελιγμένες διαθέσιμες επιλογές.
Για τα Stryker, ανέφερε ότι εξετάζεται η προοπτική δωρεάν παραχώρησης. Ωστόσο, το κόστος μεταφοράς τους θα πρέπει να καλυφθεί από τον ετήσιο προϋπολογισμό, χωρίς να έχει προβλεφθεί μέχρι στιγμής σχετικό κονδύλι. Τα οχήματα ενδιαφέρουν την ελληνική πλευρά και λόγω της δυνατότητας αξιοποίησής τους σε νησιωτικό περιβάλλον, με βάση τις ιδιαιτερότητες του εδάφους και των επιχειρησιακών αναγκών.
Άμεση εφαρμογή των αλλαγών και πολιτικές ερωτήσεις
Για τις συγχωνεύσεις και την κατάργηση δομών, ο Υπουργός ανέφερε ότι οι αλλαγές θα προχωρήσουν αμέσως μετά την έγκριση από την αρμόδια κοινοβουλευτική επιτροπή.
Σε πολιτική ερώτηση σχετικά με τον στόχο της Νέας Δημοκρατίας για αυτοδυναμία, ο υπουργός δήλωσε ότι υποστηρίζει την αυτοδυναμία, στη βάση συγκεκριμένων αρχών, αξιών και προγράμματος.
