Πολιτικό αλαλούμ δημιουργήθηκε με αεροσκάφη που υποτίθεται θα δώριζε η Πράγα στο Κίεβο, καθώς εμφανίζεται πλήρης διάσταση μεταξύ προέδρου και πρωθυπουργού της Τσεχίας.
Το ζήτημα αφορά το ελαφρύ αεριωθούμενο L-159 Alca, που κατασκευάζεται από την τσεχική Aero. Το αεροσκάφος προσφέρει υπηρεσίες προκεχωρημένης εκπαίδευσης αλλά και ελαφράς κρούσης καθώς μπορεί να φέρει οπλισμό πολυβόλων, ρουκετών και ελαφρών βομβών. Η Τσεχική Αεροπορία διαθέτει 24 τέτοια αεροσκάφη.
Η πρόταση για την παραχώρηση μέρους ή όλων στην Ουκρανία εμφανίστηκε το 2023, αλλά επαναλήφθηκε την περασμένη εβδομάδα κατά τη διάρκεια επίσκεψης στο Κίεβο, του Τσέχου προέδρου Πετρ Πάβελ, που συναντήθηκε με τον Ζελένσκι.
Ωστόσο, τώρα ο πρωθυπουργός της Τσεχίας, Αντρέι Μπάμπις, απέρριψε δημόσια το σχέδιο, επικαλούμενος το μικρό μέγεθος της αεροπορίας της χώρας του, όπου τα L-159 είναι απαραίτητα για την εκπαίδευση των πιλότων. Η Τσεχική Αεροπορία επιχειρεί με μαχητικά Saab JAS-39 Gripen ενώ αναμένει και την παράδοση F-35 Lightning ΙΙ.
Τα L-139 έχουν χαμηλή ταχύτητα πτήσης, γεγονός που τα καθιστούσε ιδανικά για αναχαίτιση μικρών drone, και με σχετικά χαμηλό κόστος.
Ο Πάβελ είχε δηλώσει ενώπιον του Ζελένσκι ότι η Τσεχία θα μπορούσε πολύ σύντομα να παραδώσει τα αεροσκάφη στην Ουκρανία, ενώ είχε προτείνει και την μεταφορά συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης στο Κίεβο. Η Τσεχία έχει ήδη παραδώσει βαρύ οπλισμό στην Ουκρανία, μεταξύ τους και άρματα μάχης και ελικόπτερα, με την προηγούμενη κυβέρνηση, λαμβάνοντας σε αντάλλαγμα νεώτερο δυτικό οπλισμό. Στελέχη όμως της τωρινής κυβέρνησης, μεταξύ τους και ο υπουργός Εξωτερικών Πετρ Ματσίνκα, εκδήλωσαν τη δυσφορία τους για τις υποσχέσεις του Πάβελ, λέγοντας ότι το θέμα είναι εκτός της δικαιοδοσίας του.
