Η κυβέρνηση του Καναδά, υπό τον πρωθυπουργό Μαρκ Κάρνεϊ, έχει ξεκινήσει μια εκτεταμένη επανεξέταση της δέσμευσης για την προμήθεια 88 μαχητικών F‑35A, μια συμφωνία που είχε οριστικοποιηθεί το 2023, με στόχο την αντικατάσταση του παλαιωμένου στόλου των CF‑188.
Αν και η διαδικασία ξεκίνησε αμέσως μετά την εκλογή Κάρνεϊ στις αρχές του 2025, σε μια περίοδο όπου οι εμπορικές σχέσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες είχαν επιδεινωθεί λόγω των πολιτικών της κυβέρνησης Τραμπ, δημιουργώντας ένα περιβάλλον αβεβαιότητας για την καναδική οικονομία και τη βιομηχανική της βάση, το θέμα περνά πλέον σε νέα φάση.
Στο επίκεντρο της επανεξέτασης βρίσκεται η επιδίωξη της Οτάβα να εξασφαλίσει μεγαλύτερα βιομηχανικά οφέλη από το πρόγραμμα των F‑35. Η υπουργός Εξωτερικών, Μελανί Ζολί, έχει δηλώσει ότι η κυβέρνηση ζητά από τη Lockheed Martin διευρυμένες δεσμεύσεις, πέραν όσων προβλέπει η υφιστάμενη συμφωνία. Παρότι η παραγωγή των καναδικών F‑35 θα πραγματοποιηθεί στο Τέξας, καναδικές εταιρείες συμμετέχουν ήδη στην παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα του προγράμματος, με βάση και το γεγονός ότι ο Καναδάς είναι εμπορικός εταίρος του προγράμματος. Η θέση αυτή του εξασφαλίζει απολαβές από όλες τις πωλήσεις F-35 σε οποιαδήποτε χώρα.
Ωστόσο, η Οτάβα επιδιώκει πρόσβαση σε κρίσιμη τεχνογνωσία, μεγαλύτερη εγχώρια συμμετοχή και δημιουργία νέων θέσεων εργασίας, ώστε να ενισχύσει την καναδική αμυντική βιομηχανία και να αντισταθμίσει τις επιπτώσεις των αμερικανικών δασμών σε άλλους τομείς της οικονομίας.
Σε αυτό το περιβάλλον, η σουηδική Saab επέστρεψε δυναμικά στο προσκήνιο, καταθέτοντας μια πρόταση που έχει προκαλέσει ενδιαφέρον στην Οτάβα ή τουλάχιστον έχει ταράξει τα νερά. Η εταιρεία προσφέρει τη δημιουργία γραμμών τελικής συναρμολόγησης για τα μαχητικά Gripen E/F στον Καναδά, με πιθανή εγκατάσταση στο Κεμπέκ, καθώς και συμπαραγωγή του αεροσκάφους έγκαιρης προειδοποίησης και ελέγχου (AEW&C) GlobalEye. Η πρόταση συνοδεύεται από υποσχέσεις για εκτεταμένη μεταφορά τεχνολογίας και χιλιάδες θέσεις εργασίας σε καναδικό έδαφος, κάτι που η Lockheed Martin δεν έχει μέχρι στιγμής δεσμευτεί να προσφέρει σε αντίστοιχο βαθμό και δεν είναι σίγουρο ότι μπορεί να κάνει.
Η κυβέρνηση Κάρνεϊ όμως φαίνεται ότι αντιμετωπίζει την πρόταση της Saab όχι ως εναλλακτική λύση, αλλά και ως μοχλό πίεσης προς τη Lockheed Martin, αν και η Ζολί έχει τονίσει ότι η Οτάβα οφείλει να εξετάσει σοβαρά την προσφορά, στο πλαίσιο μιας νέας αμυντικής βιομηχανικής στρατηγικής που στοχεύει στην ενίσχυση της εγχώριας παραγωγής και στη μείωση της εξάρτησης από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Η συζήτηση δεν αφορά μόνο την επιλογή μαχητικού, αλλά και το ευρύτερο ζήτημα της καναδικής αμυντικής αυτονομίας και της οικονομικής ανθεκτικότητας σε μια περίοδο αυξημένων γεωπολιτικών πιέσεων.
Η επανεξέταση της συμφωνίας για τα F‑35 αναμένεται να ολοκληρωθεί μέσα στους επόμενους μήνες. Το αποτέλεσμα θα καθορίσει όχι μόνο το μέλλον της καναδικής αεροπορικής ισχύος, αλλά και τη θέση της χώρας στο διεθνές αμυντικό οικοσύστημα. Το δίλημμα που αντιμετωπίζει η Οτάβα είναι σαφές: θα παραμείνει στον δρόμο του F‑35, διεκδικώντας πιο ευνοϊκούς όρους, ή θα επιλέξει μια πιο ανεξάρτητη βιομηχανική πορεία μέσω της Saab, επενδύοντας σε μια βαθύτερη εγχώρια παραγωγική βάση.
Στο όλο πλαίσιο υπάρχει και η πτυχή της πιθανότητας ευρύτερης αντιπαράθεσης με τις ΗΠΑ στον αμυντικό και αεροδιαστημικό τομέα, που σίγουρα θα επιφέρει πολλά περισσότερα προβλήματα και απώλειες, λόγω της στενής σχέσης που υφίσταται στους τομείς αυτούς ανάμεσα στις δυο χώρες.
