Στο ίδιο έργο θεατές ή και μετέχοντες; Ο λόγος για τον Ντόναλντ Τραμπ, που στον παγκόσμιο σκηνικό αναταραχής, για άλλη μια φορά δηλώνει ότι εξετάζει την αποχώρηση των Ηνωμένων Πολιτειών από το ΝΑΤΟ, χαρακτηρίζοντας την Συμμαχία «παρωχημένη» και «άδικη» για την Αμερική. Για να μην μακρηγορήσουμε περί σχέσεων ΗΠΑ και ΝΑΤΟ (το έχουμε κάνει αναλυτικά στο παρακάτω άρθρο μας), ας πάμε κατευθείαν στο πρακτικό ερώτημα: Μπορεί ο Τραμπ να πράξει κάτι τέτοιο, να αποσύρει δηλαδή τις ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ, εντός του πολιτικού συστήματος της χώρας του;
Νομικά, η ιδρυτική Συνθήκη του Βορείου Ατλαντικού, στο άρθρο 13, επιτρέπει σε κάθε μέλος να αποχωρήσει από την συμμαχία με προειδοποίηση ένα έτος πριν, η οποία θα απευθυνθεί στις ΗΠΑ που είναι και ο θεματοφύλακας της.
Εδώ ξεκινούν τα μεγάλα ζητήματα: Καθώς από το 2023, ο αμερικανικός νόμος περι αμυντικών δαπανών, NDAA 2024 (στην παράγραφο 1250A), απαγορεύει ρητά στον Πρόεδρο των ΗΠΑ να «αναστείλει, τερματίσει, καταγγείλει ή αποσύρει» τη Συνθήκη ίδρυσης του ΝΑΤΟ, χωρίς τη συγκατάθεση της Γερουσίας -με πλειοψηφία δύο τρίτων – ή χωρίς αντίστοιχο νέο νόμο. Αυτή η πρόβλεψη, που προωθήθηκε από τους γερουσιαστές Τιμ Κέιν (Δημοκρατικός) και Μάρκο Ρούμπιο (Ρεπουμπλικάνος και σημερινός υπουργός Εξωτερικών του Τραμπ…), είχε βέβαια στόχο να βάλει «φρένο» σε μονομερείς ενέργειες του εκάστοτε Προέδρου, αλλά σαφώς ήταν και μια διακομματική προετοιμασία για τον Τραμπ, που φαινόταν πως είχε σοβαρές πιθανότητες να επανεκλεγεί.
Παρόλα αυτά, η εκτελεστική εξουσία των ΗΠΑ υποστηρίζει –βάσει γνωμοδότησης του υπουργείου Δικαιοσύνης το 2020– ότι ο Πρόεδρος έχει αποκλειστική αρμοδιότητα για την καταγγελία διεθνών συνθηκών, με βάση το Άρθρο II του Συντάγματος. Ο Τραμπ έχει ήδη διατάξει την απόσυρση από άλλες διεθνείς συμφωνίες (όπως η Συνθήκη Ανοιχτών Ουρανών), οπότε αν αποφασίσει για “έξοδο από το ΝΑΤΟ” μπορεί να το εξαγγείλει, ξεκινώντας όμως στα σίγουρα μια τεράστια πολιτική και νομική σύγκρουση, η οποία το πιθανότερο είναι να καταλήξει στο Ανώτατο Δικαστήριο της χώρας, ενώ θα θεωρηθεί και συνταγματική κρίση.
Πάντως η τρέχουσα σύνθεση της Γερουσίας έχει 53 Ρεπουμπλικάνους, 45 Δημοκρατικούς και 2 Ανεξάρτητους που όμως συνήθως συσπειρώνονται με τους Δημοκρατικούς –πρακτικά 53-47 υπέρ των Ρεπουμπλικάνων. Άρα με βάση τον NDAA 2024, για την έγκριση αποχώρησης ατο ΝΑΤΟ απαιτείται πλειοψηφία δύο τρίτων (66 ψήφοι). Οπότε ακόμα και αν όλοι οι Ρεπουμπλικάνοι ψηφίσουν υπέρ, χρειάζονται τουλάχιστον 13 Δημοκρατικοί, κάτι αδύνατο. Οι Δημοκρατικοί θεωρούν το ΝΑΤΟ πυλώνα της εθνικής ασφάλειας και θα εμποδίσουν κάθε σχετική προσπάθεια, ενώ μαζί τους θα συνταχθεί η “παλαιά φρουρά” των Ρεπουμπλικανών νομοθετών, που έχουν γαλουχηθεί στο σχήμα της “παγκόσμιας ηγεμονίας των ΗΠΑ, με βασικό εργαλείο την Νατοϊκή Συμμαχία”. Συνολικά, η εξασφάλιση συναίνεσης από τους αμερικανούς νομοθέτες είναι εξαιρετικά δύσκολη έως αδύνατη χωρίς μεγάλη πολιτική αναταραχή.
Ήδη εντός του Ρεπουμπλικανικού κόμματος οι τριγμοί για το όλο θέμα είναι φανεροί. Η «MAGA» πτέρυγα, δηλαδή οι πιο φανατικοί του Τραμπ, υποστηρίζει την αποχώρηση ή τη δραστική μείωση εμπλοκής, βλέποντας το ΝΑΤΟ ως «ψυχροπολεμικό κατάλοιπο» που επιβαρύνει τις ΗΠΑ. Αντίθετα, τα παραδοσιακά «γεράκια» δηλώνουν ανοιχτά πως δεν πρόκειται να στηρίξουν τέτοια κίνηση. Ενδεικτικά ο Ρεπουμπλικανός Βουλευτής Ντον Μπέικον, από την Νεμπράσκα, δήλωσε πρόσφατα ότι μια τέτοια κίνηση εξόδου από το ΝΑΤΟ θα «καταστρέψει» το κόμμα για χρόνια, καθώς θα γίνει “εμφύλιος” στο εσωτερικό του. Ενώ ήδη εντός Κογκρέσου, με ρεπουμπλικανική πλειοψηφία, υπάρχουν αποφάσεις που εμποδίζουν την μείωση των αμερικανικών Ενόπλων Δυνάμεων εντός Ευρώπης.
Η επιλογή Τραμπ για “μερική έξοδο”
Ωστόσο, ο Τραμπ μπορεί να επιδιώξει μια «σιωπηλή» αποχώρηση από το ΝΑΤΟ χωρίς τυπική καταγγελία. Ως Αρχηγός των Ενόπλων Δυνάμεων, μπορεί να μειώσει δραστικά τη συμμετοχή των ΗΠΑ: να αποσύρει στρατεύματα από την Ευρώπη, να περικόψει κάθε σχετική χρηματοδότηση, να μην καλύψει κενές θέσεις διοίκησης στο ΝΑΤΟ και το κυριότερο, να δηλώσει ότι η «πυρηνική ομπρέλα» των ΗΠΑ δεν ισχύει πλέον για την Ευρώπη. Οπότε μια τέτοια στάση θα εξουθένωνε διοικητικά, αμυντικά και κυρίως πολιτικά τη Συμμαχία, αφήνοντας το Άρθρο 5 περί “κοινής άμυνας”, κενό περιεχομένου.
Και εδώ όμως δεν μπορούμε να παραβλέψουμε το “ασταθές” της διακυβέρνησης Τραμπ. Δηλαδή την ήδη παγιωμένη παλινωδία επικρίσεων, φραστικών επιθέσεων, χοντροκομμένων απειλών, που την επομένη μπορεί να ακυρωθούν με ένα κατακλυσμό κολακειών, για να επαναληφθεί το σκηνικό την επομένη. Σαφώς όμως η τραμπική λογική θέλει την αποδέσμευση των ΗΠΑ από κάθε “υποχρέωση” σε διεθνές επίπεδο, προτάσσοντας το “America first” ευφυολόγημα. Αλλά ακόμη και εντός του κύκλου Τραμπ (εξαιρούμε τον ίδιο τον Πρόεδρο), υπάρχει συστολή για ριζική ανατροπή κάποιων θεσμών τόσο μακρόχρονων όσο η Νατοϊκή συμμαχία, η οποία παραμένει προς όφελος των ΗΠΑ, ακόμη και αυτό αφελώς αμφισβητείται. Οπότε καταλήγουμε στο προφανές: Πως η τυπική αποχώρηση των ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ είναι νομικά αμφισβητήσιμη και πολιτικά σχεδόν αδύνατη. Μια όμως τιμωρητική στάση του Τραμπ έναντι των συμμάχων του στην Ευρώπη, που ήδη απειλείται ευθέως (με τον Τραμπ να δηλώνει πως “θα θυμόμαστε ότι δεν μας βοηθήσατε στο Ιράν”) είναι εφικτή και πιθανότερη. Ειδικά όσο αυξάνεται ο αμερικανικός μαξιμαλισμός πολεμικών περιπετειών τύπου Ιράν, που δεν βρίσκει ανταπόκριση από τους συμμάχους που πλέον ούτε “σύμμαχοι” αισθάνονται, ούτε καν “ενήμεροι” είναι για όσα σχεδιάζονται στην Ουάσιγκτον.
