Η υπόθεση της Βενεζουέλας μετά την αμερικανική επιχείρηση Absolute Resolve αφήνει πίσω της ένα από τα πιο σκληρά συμπεράσματα των τελευταίων μηνών για τη ρωσική αεράμυνα: τα συστήματα Buk-M2E που διέθετε το Καράκας εμφανίζονται πλήρως αναποτελεσματικά απέναντι σε αμερικανικά αεροσκάφη, ενώ ταυτόχρονα υπέστησαν βαριές απώλειες στο έδαφος, σε χρονικό παράθυρο λίγων ωρών, χωρίς να έχει καταγραφεί κατάρριψη αμερικανικού ιπτάμενου μέσου.

Το πρώτο, χαρακτηριστικό στιγμιότυπο ήρθε σχεδόν αμέσως: κατεστραμμένο αυτοκινούμενο όχημα βολής του συστήματος στη La Carlota, μία από τις πιο κρίσιμες στρατιωτικές εγκαταστάσεις στο Καράκας.

Ο πιο «βαρύς» απολογισμός προκύπτει από πλήγμα σε χώρο κοντά στο αεροδρόμιο του Καράκας, όπου, με βάση βίντεο που δημοσιεύθηκε, βρίσκονταν συγκεντρωμένα σε έναν μόνο χώρο/υπόστεγο πολλαπλά οχήματα Buk-M2E. Εκεί αναφέρονται ως κατεστραμμένα ή βαριά χτυπημένα δύο 9A316E (οχήματα μεταφοράς/φόρτωσης, launch-and-load), δύο 9A316E (οχήματα βολής) και –κυρίως– ένα 9S510E (διοίκησης).

Το σημείο-κλειδί εδώ είναι το πολύτιμο 9S510E. Σε ένα σύγχρονο σύστημα αεράμυνας, η αποτελεσματικότητα δεν κρίνεται μόνο από το «τι πύραυλο έχει και σε τι αριθμό», αλλά από το αν λειτουργεί ως δίκτυο, πως γίνεται δηλαδη διοίκηση, διασύνδεση, κατανομή στόχων, ρυθμός εμπλοκών. Όταν καταστρέφονται τα κέντρα διοίκησης, ακόμη και ό,τι απομένει “όρθιο” χάνει μεγάλο μέρος της αξίας του, γιατί υποβαθμίζεται η συνοχή και η ικανότητα συντονισμού.

Οι απώλειες δεν σταμάτησαν εκεί. Το ίδιο δημοσίευμα καταγράφει ότι άλλο ένα 9S510E επλήγη στο αεροδρόμιο Higuerote, ενώ ένα 9A316E χτυπήθηκε και στο λιμάνι La Guaira. Με βάση όσα έχουν φωτογραφηθεί από χρήστες κοινωνικών δικτύων, και μπορούν να διασταυρωθούν, ο «ελάχιστος» απολογισμός ανεβαίνει σε τρία 9A317E, τρία 9A316E και δύο 9S510E κατεστραμμένα ή με σοβαρές ζημιές.

Το Defense Express επισημαίνει επίσης κάτι που έχει βαρύνουσα σημασία: οι πραγματικές απώλειες ενδέχεται να είναι μεγαλύτερες, επειδή η καταγραφή βασίζεται σε υλικό που κυκλοφόρησε και επαληθεύτηκε. Παράλληλα, προς το παρόν δεν υπάρχει επιβεβαιωμένη αναφορά για πλήγμα στο 9S18M1-3 Kupol (ραντάρ επιτήρησης/εντοπισμού – κομβικό στοιχείο του Buk-M2E), παρότι τέτοιοι αισθητήρες θεωρούνται στόχοι προτεραιότητας σε επιχείρηση “σβησίματος” αεράμυνας. Επίσης, οι αισθητήρες αυτοί τοποθετούνται σε ψηλά σημεία, που συνήθως δεν έχουν πρόσβαση οι πολίτες της χώρας.

Στο επίπεδο της «μεγάλης εικόνας», η Βενεζουέλα φέρεται να είχε παραλάβει από τη Ρωσία περίπου 12 Buk-M2E την περίοδο 2011–2014, ποσότητα που αντιστοιχεί χονδρικά σε δύο συντάγματα του συστήματος. Η τυπική δομή που δίνεται περιλαμβάνει έξι 9A317E, τρία έως έξι 9A316E, ένα 9S510E, ένα 9S18M1-3 Kupol και ένα 9S36E ραντάρ ανά σύνταγμα.

Πάνω σε όλα αυτά, μπαίνει και ο παράγοντας διαθεσιμότητας. Πιθανολογείται ότι σημαντικό ποσοστό των Buk-M2E στη Βενεζουέλα βρίσκεται σε προβληματική κατάσταση, με πιθανές ακινησίες λόγω ανεπαρκούς συντήρησης. Σε τέτοιο περιβάλλον, ο αριθμός «στα χαρτιά» απέχει πολύ από την πραγματική επιχειρησιακή ισχύ.

Και κάπου εδώ, η ιστορία παύει να είναι “μακρινή” για εμάς. Η εικόνα ενός πολυδιαφημισμένου, ρωσικού, μεσαίου βεληνεκούς αντιαεροπορικού συστήματος που αποδείχθηκε ευάλωτο στο έδαφος, με κρίσιμους κόμβους διοίκησης να εξουδετερώνονται γρήγορα, λογικό είναι να τροφοδοτεί προβληματισμό και στην Κύπρο που διαθέτει τα ίδια συστήματα. Η Εθνική Φρουρά έχει επενδύσει διαχρονικά σε ρωσικής προέλευσης αντιαεροπορικά, σε μια περιοχή που βλέπει καθημερινά UAV, πυραύλους κρουζ, και συνολικότερη κλιμάκωση στην Ανατολική Μεσόγειο.

Το κρίσιμο είναι πως η Λευκωσία έχει ήδη ξεκινήσει να “αλλάζει σελίδα”. Από τον Δεκέμβριο του 2024 έχει καταγραφεί η έναρξη παραδόσεων του ισραηλινού Barak MX, στο πλαίσιο προσπάθειας εκσυγχρονισμού και απεξάρτησης από προβλήματα υποστήριξης/ανταλλακτικών που συνοδεύουν ρωσικά συστήματα υπό το σημερινό καθεστώς κυρώσεων.

Το μήνυμα από τη Βενεζουέλα είναι απλό, η αεράμυνα κρίνεται ως οικοσύστημα. Όταν οι κόμβοι διοίκησης, οι υποδομές διασύνδεσης, η διασπορά, η επιτήρηση μέσω αισθητήρων αλλά και η συντήρηση δεν “κρατούνται” σε αξιοπρεπές επίπεδο, το αποτέλεσμα φαίνεται σε μία νύχτα – και μένει να καταγράφεται σε φωτογραφίες καμμένων οχημάτων.