Σοβαρό επεισόδιο υψηλού ρίσκου εξελίσσεται στον Ατλαντικό, με επίκεντρο το δεξαμενόπλοιο Marinera (πρώην Bella 1), το οποίο συνδέεται με τη λεγόμενη «σκιώδη» ναυτιλία μεταφοράς πετρελαίου υπό καθεστώς κυρώσεων. Αμερικανικές δυνάμεις σύμφωνα με αρκετούς λογαριασμούς στα social media επιχειρούν επιβίβαση/κατάσχεση, την ώρα που η Ρωσία φέρεται να έχει αναπτύξει ναυτική συνοδεία, ανεβάζοντας δραματικά την ένταση.
Οι πληροφορίες που έχουν επιβεβαιωθεί μέχρι αυτή την ώρα συγκλίνουν στο ότι η επιχείρηση βρίσκεται σε εξέλιξη αλλά δεν υπάρχει επίσημη, καθολική επιβεβαίωση κατάληψης του πλοίου. Παράλληλα, υπάρχουν σαφείς ενδείξεις αμερικανικής επιβίβασης με ελικόπτερα, μέσω φωτογραφιών που έχουν ανέβει, ενώ ρωσικά πολεμικά μέσα –με αναφορά ακόμη και σε υποβρύχιο– βρίσκονται στην περιοχή με αποστολή αποτροπής και αναχαίτισης των αμερικανικών δυνάμεων.
Τι γνωρίζουμε με βεβαιότητα μέχρι τώρα
Το δεξαμενόπλοιο απέπλευσε από τη Βενεζουέλα και, κατά τη διάρκεια καταδίωξης, αλλάζει σημαία και εγγράφεται στο ρωσικό νηολόγιο, υιοθετώντας την ονομασία Marinera. Η κίνηση αυτή μεταβάλλει ριζικά το νομικό καθεστώς του πλοίου: από «γκρίζα» περίπτωση κυρώσεων, μετατρέπεται σε πλοίο υπό ρωσική σημαία, με ό,τι αυτό συνεπάγεται σε επίπεδο κρατικής προστασίας.
Οι ΗΠΑ θέλουν να κάνουν επιχείρηση επιβίβασης, με ελικόπτερα να εμφανίζονται στην περιοχή και προσπάθειες προσέγγισης/κατάληψης να καταγράφονται σε πραγματικό χρόνο από ανοικτές πηγές (προφανώς από μέλη του πληρώματος που στα στέλνουν σε δικούς τους φίλους). Ταυτόχρονα, η Ρωσία αποστέλλει ναυτικά μέσα για συνοδεία και κάλυψη, κίνηση που λειτουργεί ως ομπρέλα αποτροπής και ανεβάζει το κόστος οποιασδήποτε αμερικανικής ενέργειας. Δεν είναι γνωστό αν τα ρωσικά πολεμικά έχουν κάποιους κανόνες εμπλοκής.
Το κρίσιμο σημείο: η κατάσταση δεν έχει «κλείσει». Τα πλέον αξιόπιστα δεδομένα μιλούν για επιχείρηση σε εξέλιξη, με μερική επιβίβαση ή έστω προσπάθειες επιβίβασης, χωρίς ακόμη ανακοίνωση πλήρους και μόνιμου ελέγχου του πλοίου από αμερικανικές αρχές.
Οι ισχυρισμοί για «κατάληψη» και τι πραγματικά σημαίνουν
Στα κοινωνικά δίκτυα κυκλοφορούν αναρτήσεις που κάνουν λόγο για οριστική και επιτυχημένη κατάσχεση. Στην πράξη, σε τέτοιες ναυτικές επιχειρήσεις, οι όροι «boarding», «seizure» και «control» δεν ταυτίζονται. Επιβίβαση μπορεί να σημαίνει προσωρινή παρουσία ομάδας ελέγχου, κατάληψη συγκεκριμένων χώρων, ή επιχειρησιακή παρεμπόδιση χωρίς να έχει ολοκληρωθεί η νομική διαδικασία κατάσχεσης. Η απουσία επίσημης, σαφούς ανακοίνωσης από τις εμπλεκόμενες πλευρές δείχνει ότι το επεισόδιο βρίσκεται στο «κόκκινο» και ότι οι αποφάσεις λαμβάνονται επί τόπου, με άμεση πολιτικοστρατιωτική εποπτεία.
Ρωσική συνοδεία: γιατί έχει τόσο μεγάλη σημασία
Η αναφορά σε ρωσικό υποβρύχιο –ανεξαρτήτως του ακριβούς τύπου ή αποστολής– αλλάζει τους κανόνες εμπλοκής. Η παρουσία υποβρυχίου δεν προορίζεται για χρήση βίας, αλλά προφανώς ο σκοπός των Ρώσων είναι η αποτροπή. Η παρουσία του και μόνο μεταφέρει το μήνυμα ότι οποιαδήποτε κλιμάκωση θα έχει συνέπειες.
Σε καθαρά επιχειρησιακό επίπεδο, η ρωσική συνοδεία δεν ακυρώνει μια επιβίβαση, αλλά δυσκολεύει την ολοκλήρωσή της και περιορίζει τα περιθώρια ρυμούλκησης ή μεταφοράς του πλοίου σε ελεγχόμενο από τις ΗΠΑ λιμένα.
Γιατί το περιστατικό είναι κομβικό
Το Marinera εντάσσεται στο περίφημο «σκιώδη» στόλο που μεταφέρει φορτία υπό καθεστώς κυρώσεων, κυρίως πετρέλαιο, παρακάμπτοντας περιορισμούς μέσω αλλαγών σημαίας, ιδιοκτησιακών σχημάτων και δαιδαλώδων διαδρομών. Οι ΗΠΑ επιχειρούν για πρώτη φορά να σπάσουν αυτό το μοντέλο στην πράξη, όχι με περισσότερες πλέον ανακοινώσεις, αλλά με φυσική κατάσχεση πλοίου σε διεθνή ύδατα.
Από την άλλη πλευρά, η Ρωσία απαντά έμπρακτα, δείχνοντας ότι πλοία υπό ρωσική σημαία δεν είναι «εύκολος στόχος», ακόμη κι αν εντάσσονται στη γκρίζα ζώνη των κυρώσεων. Και δεν αποκλείεται να αυξηθεί η ρωσική προστασία με δυνάμεις επιφανείας ή και αεροσκάφη ναυτικής συνεργασίας.
Τι να περιμένουμε τις επόμενες ώρες
Όπως φαίνεται, η επιβίβαση γίνεται ή θα γίνει με ελικόπτερα των Ειδικών Δυνάμεων, κι όχι με ελικόπτερα του US Navy. Για την ακρίβεια, αν οι φωτογραφίες που κυκλοφορούν είναι αληθινές, και από το περιστατικό, τα αμερικανικά ελικόπτερα που πλησιάζουν το τάνκερ είναι Boeing MH-6M Little Bird της 160 SOAR.
Τα σενάρια είναι τρία:
- Ολοκλήρωση της κατάσχεσης με σταθερό έλεγχο του πλοίου και ανακοίνωση από τις ΗΠΑ.
- Επιχειρησιακό «πάγωμα», με αποχώρηση των δυνάμεων και συνέχιση της συνοδείας από τη Ρωσία.
- Συμβιβαστική λύση χαμηλής ορατότητας, χωρίς δημόσια κλιμάκωση, αλλά με σαφές μήνυμα αποτροπής εκατέρωθεν.
Σε κάθε περίπτωση, το επεισόδιο αυτό ανεβάζει επίπεδο τη σύγκρουση γύρω από τις κυρώσεις σε βάρος της Ρωσίας, και φέρνει τις δύο πλευρές σε επικίνδυνα μικρή απόσταση στη θάλασσα.
Δεν υπάρχει αυτή τη στιγμή αδιαμφισβήτητη επιβεβαίωση πλήρους κατάληψης του Marinera. Υπάρχει, όμως, επιβεβαιωμένη επιχείρηση επιβίβασης, ρωσική ναυτική συνοδεία, και ένα ναυτικό μπρα-ντε-φερ που ξεπερνά κατά πολύ ένα μεμονωμένο περιστατικό. Το διακύβευμα είναι ποιος επιβάλλει κανόνες στη θάλασσα και μέχρι πού φτάνει η ισχύς των κυρώσεων όταν συναντά την κρατική στρατιωτική προστασία.
Η εξέλιξη των επόμενων ωρών θα δείξει αν πρόκειται για μια μεμονωμένη επίδειξη ισχύος ή για την απαρχή μιας νέας, πολύ πιο επικίνδυνης φάσης ναυτικής αντιπαράθεσης στον Ατλαντικό κι όχι μόνο.
