Όπως έχουμε δει εδώ και σχεδόν 50 χρόνια στο Αιγαίο, η γεωγραφία είναι αυτή που επιβάλλει ένταση όταν γείτονες επιβουλεύονται περιοχές. Αυτό δείχνει και ο ρωσικός θύλακας του Καλίνινγκραντ, που λειτουργεί ως «άγκυρα» στρατιωτικής παρουσίας στον χώρο της Βαλτικής, και στα βαλτικά κράτη που αισθάνονται ιδιαίτερη ανασφάλεια απέναντι στην ιμπεριαλιστική Ρωσία. ,Οι αεροπορικές κινήσεις από και προς ρωσικά αεροδρόμια της περιοχής, όπως και προς τον ίδιο τον θύλακα, δημιουργούν ανάγκη αναχαίτισης/ταυτοποίησης (scramble/QRA) ρωσικών αεροσκαφών, από μαχητικά κρατών-μελών του ΝΑΤΟ. Έτσι είχαμε πρόσφατα μια ενδιαφέρουσα συνάντηση, ιταλικών Eurofighter με ένα μάλλον σπάνιο Be-200 του ρωσικού ναυτικού.

Η συμμετοχή του ΝΑΤΟ στις αναχαιτίσεις προς/από Καλίνινγκραντ: γιατί συμβαίνει τόσο συχνά

Το ΝΑΤΟ διατηρεί αερορικές δυνάμεις Air Policing και Quick Reaction Alert (QRA) σε μόνιμη βάση στην περιοχή, με ζεύγη μαχητικών της Συμμαχίας σε κατάσταση άμεσης απογείωσης, ώστε να ανταποκρίνονται χωρίς καθυστέρηση σε αεροσκάφη που προσεγγίζουν ή εισέρχονται σε περιοχές ενδιαφέροντος και απαιτείται ταυτοποίηση, συνοδεία ή/και εκτροπή. Στη Βαλτική, αυτό «κουμπώνει» πάνω σε ένα περιβάλλον όπου πολλές πτήσεις ρωσικής προέλευσης επιλέγουν προφίλ που προκαλεί τη νατοϊκή κινητοποίηση, δηλαδή πορείες πάνω/στα όρια σε εθνικά FIR, επιχειρήσεις ναυτικής αεροπορίας, μεταφορές και ειδικές αποστολές, συχνά με περιορισμένη «διάθεση» για ενημέρωση απέναντι στη δυτική πλευρά. Σε αυτό το πλαίσιο, οι αναχαιτίσεις γίνονται ένα εργαλείο αποτροπής, με σκοπό να υπάρχει σαφής εικόνα. Βέβαια αυτό που κάνουν συνήθως τα νατοϊκά αεροσκάφη είναι η φωτογραφική τεκμηρίωση και ο επιτόπου έλεγχος της κατάστασης σε πραγματικό χρόνο. Και φυσικά το ΝΑΤΟ γνωρίζει επακριβώς τι πηγαινοέρχεται στο Καλίνινγκραντ, και τις δυνάμεις που βρίσκονται μέσα στο ρωσικό θύλακα.

Η διαδικασία αναχαίτισης, τυπικά καταλήγει απλά σε οπτική αναγνώριση. Τα μαχητικά πλησιάζουν σε ασφαλή απόσταση, καταγράφουν τύπο, νηολόγιο/σήματα όπου υπάρχουν, διαμόρφωση και συνοδεύουν τους Ρώσους έως ότου το αεροσκάφος απομακρυνθεί από περιοχή ενδιαφέροντος. Για τις βαλτικές χώρες, όπου η αεροπορική ασφάλεια στηρίζεται σε συμμαχικές αποστολές (enhanced Air Policing), κάθε scramble αποτελεί και υπενθύμιση ότι η Συμμαχία αντιμετωπίζει τη Βαλτική ως ζώνη καθημερινής επαγρύπνησης, αυξάνοντας την αίσθηση ασφάλειας σε Εσθονία, Λεττονία και Λιθουανία.

Το «Μπέριεφ» Be-200: ναυτική αποστολή, και ο μύθος του “σωτήρα” των πυρκαγιών

Στην περίπτωση του συγκεκριμένου επεισοδίου, η αναφορά αφορά ρωσικό Beriev Be-200. Στην κοινή αντίληψη έχει μείνει κυρίως ως αεροσκάφος δασοπυρόσβεσης, επειδή η εικόνα του με υδροληψία/ρίψεις είναι εντυπωσιακή. Υπάρχει όμως και μια δεύτερη, λιγότερο «τηλεοπτική» πλευρά: το Be-200 εμφανίζεται και σε ρόλους ναυτικής συνεργασίας/έρευνας-διάσωσης (SAR) και υποστήριξης ναυτικών επιχειρήσεων, με διαμορφώσεις που συνδέονται με αποστολές πάνω από θάλασσα, επιτήρηση και ανταπόκριση σε επείγοντα συμβάντα. Σε έναν χώρο όπως η Βαλτική, όπου η ρωσική ναυτική αεροπορία έχει αυξημένη δραστηριότητα, ένα τέτοιο αεροσκάφος ταιριάζει λειτουργικά στο «πακέτο» ρωσικής παρουσίας.

Θυμίζουμε πως η συζήτηση στην Ελλάδα γύρω από το Be-200, όμως, πήρε άλλο δρόμο τα προηγούμενα χρόνια. Ένα κομμάτι του εγχώριου δημόσιου λόγου –με ρωσόφιλο πρόσημο– το προέβαλε ως “απόλυτο φάρμακο” για τις δασικές πυρκαγιές και ως λύση που «θα άλλαζε το παιχνίδι» από μόνη της. Η πραγματική εικόνα είναι πιο απαιτητική και λιγότερο βολική.

Το Be-200 είναι αμφίβιο και η αποτελεσματικότητά του στη δασοπυρόσβεση συνδέεται με προϋποθέσεις: κατάλληλες επιφάνειες υδροληψίας, συγκεκριμένη κατάσταση θάλασσας/κυματισμού όταν επιχειρεί από ανοιχτό νερό, ανάγκη για υποστήριξη/συντήρηση και κύκλο διαθεσιμότητας που απαιτεί οργανωμένη αλυσίδα ανταλλακτικών και τεχνικής μέριμνας. Η Ελλάδα έχει πυρκαγιές που συχνά εξελίσσονται σε ορεινά και κατακερματισμένα μέτωπα, με άνεμο, καπνό, θερμικά ρεύματα και περιορισμούς προσέγγισης. Σε τέτοιο περιβάλλον, η «μαγική λύση» απλά δεν στέκει. Α

Η πραγματικότητα «μίλησε» σκληρά και εκτός Ελλάδας. Το δυστύχημα ενός Be-200 στην Τουρκία κατά τη διάρκεια επιχειρήσεων δασοπυρόσβεσης υπενθύμισε ότι πρόκειται για δύσκολο έργο, με ρίσκο, όπου ακόμη και ένα θεαματικό αεροσκάφος υπόκειται σε περιορισμούς επιχειρησιακού περιβάλλοντος, ανθρώπινου παράγοντα και τεχνικής καταπόνησης. Το ατύχημα του Beriev Be-200 στην Τουρκία αφορά την απώλεια ενός ρωσικού Be-200ChS (RF-88450) που επιχειρούσε ως πυροσβεστικό στις μεγάλες δασικές πυρκαγιές του καλοκαιριού 2021. Το αεροσκάφος είχε αναπτυχθεί για υποστήριξη της Τουρκίας και στις 14 Αυγούστου 2021 συνετρίβη σε ορεινή περιοχή στη νότια/νοτιοανατολική Τουρκία, με αναφορές να τοποθετούν το περιστατικό μεταξύ Kahramanmaraş και ευρύτερης περιοχής Adana.

Σύμφωνα με τις τουρκικές και ρωσικές ανακοινώσεις εκείνης της ημέρας, στο αεροσκάφος επέβαιναν 8 άτομα και δεν υπήρξαν επιζώντες, 5 Ρώσοι (αναφέρονται ως στρατιωτικό πλήρωμα/προσωπικό) και 3 Τούρκοι (αναφέρονται ως εκπρόσωποι που συμμετείχαν στην αποστολή και στην υπόδειξη εστιών/περιοχών ρίψεων). Το αεροσκάφος χάθηκε αφού ολοκλήρωσε έξοδο κατάσβεσης και κατά τις φάσεις επιστροφής/προσέγγισης.