Η συζήτηση για το μέλλον των Μ113 επανέρχεται δυναμικά, αυτή τη φορά μέσα από μια συγκεκριμένη επιλογή της Τουρκίας, η οποία φωτίζει τις διαφορές φιλοσοφίας με την Ελλάδα. Συγκεκριμένα η παράδοση του πρώτου ηλεκτρικού τεθωρακισμένου E-ZPT από τη ΜΚΕ στον Τουρκικό Στρατό αποτυπώνει μια προσέγγιση που βασίζεται στην αποδοχή των πραγματικών ορίων του Μ113 και στην αναζήτηση αξίας εκεί όπου το όχημα μπορεί ακόμη να προσφέρει επιχειρησιακό αποτέλεσμα. Δεν μπορούμε να πούμε πως οι γείτονες δεν στερούνται φαντασίας, και αντιμετωπίζουν τα πολυάριθμα Μ113 τους, στην πραγματική τους διάσταση. Και το σημαντικότερο, ο τουρκικός στρατός παρήγγειλε και θα παραλάβει 50 οχήματα, έτσι ώστε να τα δοκιμάσει επιχειρησιακά.

Το Μ113 παραμένει ένα ελαφρύ, αλουμινένιο ΤΟΜΠ, με σχεδίαση πολλών δεκαετιών και περιορισμένη δυνατότητα επιβίωσης σε σύγχρονο πεδίο μάχης. Η τουρκική επιλογή απομακρύνεται από την ιδέα μετατροπής του σε όχημα πρώτης γραμμής και επικεντρώνεται στην αναβάθμιση της κινητικότητας, της διαθεσιμότητας και της χρησιμότητάς του σε δευτερεύοντες ρόλους. Το αποτέλεσμα είναι ένα όχημα που δεν υπόσχεται ρόλους ΤΟΜΑ, αλλά προσφέρει πραγματική επιχειρησιακή αξία σε αποστολές υποστήριξης, ασφάλειας, συνοδείας και διοίκησης.

Το E-ZPT αποτελεί πλήρη ηλεκτρική μετατροπή του Μ113, προσαρμοσμένη στις απαιτήσεις που έθεσαν οι Τουρκικές Ένοπλες Δυνάμεις. Το πρόγραμμα ολοκλήρωσε 376 ημέρες δοκιμών πιστοποίησης, με προσομοίωση πραγματικών συνθηκών μάχης. Οι δοκιμές περιλάμβαναν διαδρομές 3.000 χιλιομέτρων, εκ των οποίων 1.600 εκτός δρόμου, καθώς και δοκιμές σε κλίσεις 60% κατακόρυφα, 30% πλευρικά, διάβαση τάφρων και λειτουργία σε ακραίες θερμοκρασίες. Το όχημα μεταφέρει επταμελές πλήρωμα, διαθέτει ωφέλιμο φορτίο 2,5 τόνων και φέρει τηλεχειριζόμενο σταθμό οπλισμού 12,7 mm, στοιχείο που υπογραμμίζει τον ρόλο του ως ΤΟΜΠ και όχι ως όχημα μάχης.

Η ηλεκτρική αρχιτεκτονική προσφέρει αυτονομία 150 χιλιομέτρων με εσωτερικούς συσσωρευτές και έως 650 χιλιόμετρα με χρήση γεννήτριας (προφανώς έχουν αναπτύξει ένα υβριδικό σύνολο, κάτι επίσης ενδιαφέρον). Η επιτάχυνση των ηλεκτρικών Μ113 είναι 0–50 km/h σε 8 δευτερόλεπτα και η δυνατότητα ταχείας φόρτισης ενισχύει τη χρηστικότητα σε τακτικό επίπεδο, καθώς οι μπαταρίες του, για φόρτιση από το 20% στο 80%, χρειάζονται 1,5 ώρα. Μπορεί να ακούγεται μεγάλος ο χρόνος, ειδικά σε σύγκριση με ηλεκτρικά οχήματα του εμπορίου, αλλά είναι αρκετά χαμηλός. Τέλος, το συνολικό βάρος πλήρους φόρτου παραμένει περίπου 15 τόνοι, εντός των δομικών ορίων του αρχικού οχήματος.

Η ηλεκτροκίνηση ως επιχειρησιακό πλεονέκτημα στο σύγχρονο πεδίο μάχης

Η πραγματική αξία του E-ZPT βρίσκεται στην ηλεκτροκίνηση ως επιχειρησιακό εργαλείο και όχι ως τεχνολογική μόδα. Σε ένα πεδίο μάχης κορεσμένο από UAV, θερμικές κάμερες και αισθητήρες, η δραστική μείωση του ακουστικού και θερμικού ίχνους αποκτά κρίσιμη σημασία. Η δυνατότητα κίνησης ή παραμονής σε θέση με σχεδόν μηδενικό θόρυβο αυξάνει την επιβιωσιμότητα σε αποστολές ασφάλειας και επιτήρησης, ενώ το χαμηλό θερμικό φορτίο δυσκολεύει τον εντοπισμό από υπέρυθρα μέσα.

Η ηλεκτρική μετάδοση επιτρέπει εκτεταμένη λειτουργία συστημάτων σε “silent watch”, χωρίς ανάγκη ενεργοποίησης κινητήρα ή γεννήτριας. Αυτό μεταφράζεται σε ώρες επιχειρησιακής παρουσίας χωρίς αποκάλυψη θέσης, στοιχείο ιδιαίτερα σημαντικό σε σύγχρονες συγκρούσεις όπου η ανίχνευση οδηγεί σχεδόν άμεσα σε προσβολή. Παράλληλα, η απλοποιημένη μηχανολογική δομή των ηλεκτρικών οχημάτων, μειώνει δραματικά τις ανάγκες συντήρησης και αυξάνει τη διαθεσιμότητα, παράγοντα κρίσιμο σε μακρόχρονες επιχειρήσεις.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η διαχείριση ενέργειας στην πρώτη γραμμή. Η ηλεκτρική αρχιτεκτονική επιτρέπει συμπληρωματική τροφοδοσία από φορητές ενεργειακές μονάδες ή φωτοβολταϊκά, ίσως όχι για πλήρη φόρτιση, αλλά για παροχή ενέργειας που μπορεί να εξασφαλίσει λίγα ακόμη χιλιόμετρα κίνησης ή ώρες λειτουργίας συστημάτων. Σε συγκεκριμένα σενάρια, αυτό το πλεονέκτημα μπορεί να αποδειχθεί καθοριστικό.

Γιατί το Μ113 ως ΤΟΜΑ παραμένει στρατηγικό αδιέξοδο

Στον αντίποδα, η ελληνική συζήτηση για μετατροπή των Μ113 σε ΤΟΜΑ βασίζεται σε μια ασύμβατη επιχειρησιακή παραδοχή. Το σύγχρονο όχημα μάχης πεζικού καλείται να επιβιώσει απέναντι σε αντιαρματικούς πυραύλους, FPV drones, top-attack πυρομαχικά και δικτυοκεντρική στοχοποίηση. Το αλουμινένιο κύτος του Μ113, ακόμη και με εκτεταμένες προσθήκες, δεν προσφέρει τα απαραίτητα περιθώρια προστασίας και βάρους για τέτοιους ρόλους.

Η μετατροπή σε ΤΟΜΑ οδηγεί σε αύξηση βάρους χωρίς αντίστοιχη αύξηση επιβιωσιμότητας, επιβαρύνει την κινητικότητα και δημιουργεί υψηλό κόστος για ένα επιχειρησιακά περιορισμένο αποτέλεσμα. Αντίθετα, η τουρκική προσέγγιση διατηρεί το όχημα εντός των φυσικών του ορίων και το αναβαθμίζει εκεί όπου μπορεί να προσφέρει πραγματική αξία. Φυσικά οι Τούρκοι έχουν εδώ και αρκετές δεκαετίες τα δικά τους ΤΟΜΑ, ενώ αναπτύσσουν συνεχώς νέα σχέδια.

Η Τουρκία αξιοποιεί την υφιστάμενη τεχνογνωσία ηλεκτροκίνησης, καθώς ήδη παράγει εγχώρια ηλεκτρικά οχήματα, συσσωρευτές και συστήματα ισχύος. Η μεταφορά αυτής της γνώσης στον στρατιωτικό τομέα γίνεται με ρεαλιστικό κόστος και χρονοδιάγραμμα, στοιχείο που εξηγεί γιατί το E-ZPT παρουσιάζεται ήδη ως προϊόν με υψηλό εξαγωγικό δυναμικό.

Το κρίσιμο ερώτημα για την Ελλάδα αφορά τον ρόλο που θέλει να δώσει στα Μ113. Σε αποστολές δευτερεύουσας έντασης, ένα εκσυγχρονισμένο ΤΟΜΠ, ακόμη και με ηλεκτρική πρόωση, έχει αξία. Η προσπάθεια μετατροπής του σε ΤΟΜΑ απλώς μεταθέτει το πρόβλημα, χωρίς να το επιλύει.