Η Ρωσία φαίνεται ότι ξεκίνησε την επιχειρησιακή ανάπτυξη του νέου διηπειρωτικού βαλλιστικού πυραύλου RS-28 Sarmat (Satan II κατά NATO), παρά τις πολυετείς καθυστερήσεις και τις σοβαρές αποτυχίες που έχουν σημαδέψει το πρόγραμμα.

Δορυφορικές εικόνες από τη βάση Uzhur, στην περιφέρεια Κρασνογιάρσκ της Σιβηρίας, υποδεικνύουν ότι τουλάχιστον ένας πύραυλος ενδέχεται να έχει ήδη τοποθετηθεί σε υπόγειο σιλό εκτόξευσης, σηματοδοτώντας την έναρξη αντικατάστασης των παλαιότερων σοβιετικών διηπειρωτικών πυραύλων.

Η εκτίμηση προέρχεται από το βρετανικό International Institute for Strategic Studies (IISS), το οποίο δημοσίευσε στις 18 Νοεμβρίου ανάλυση του ερευνητή Matthew Bint. Η πιθανή ένταξη του Sarmat σε υπηρεσία πραγματοποιείται περίπου οκτώ χρόνια αργότερα από τον αρχικό σχεδιασμό.

Ένα πρόγραμμα με περισσότερες αποτυχίες από επιτυχίες

Ο RS-28 Sarmat αναπτύχθηκε για να αντικαταστήσει τους βαρείς διηπειρωτικούς RS-20V Voevoda, γνωστούς στη Δύση ως SS-18 Satan, καθώς και μέρος των παλαιότερων UR-100NUTTH (SS-19). Πρόκειται για έναν διόροφο πύραυλο υγρών προωθητικών, που εκτοξεύεται από υπόγεια σιλό και προορίζεται για τη μεταφορά πολλαπλών πυρηνικών κεφαλών σε διηπειρωτικές αποστάσεις.

Η πρώτη επιτυχής πλήρης πτητική δοκιμή πραγματοποιήθηκε στις 20 Απριλίου 2022, από το κοσμοδρόμιο Plesetsk. Ακολούθησε όμως μια σειρά προβλημάτων, με αποκορύφωμα την καταστροφική αποτυχία δοκιμής το 2024, όταν έκρηξη προκάλεσε εκτεταμένες ζημιές στην εγκατάσταση εκτόξευσης.

Νέα αποτυχία σημειώθηκε το 2025, όταν ο πύραυλος εξήλθε από το σιλό, αλλά έχασε τον έλεγχο στα πρώτα δευτερόλεπτα της πτήσης και συνετρίβη κοντά στην εγκατάσταση.

Η δεύτερη επιβεβαιωμένη επιτυχής δοκιμή πραγματοποιήθηκε μόλις στις 12 Μαΐου 2026, από την περιοχή Dombarovsky του Όρενμπουργκ. Μετά τη δοκιμή, ο διοικητής των Στρατηγικών Πυραυλικών Δυνάμεων της Ρωσίας, στρατηγός Σεργκέι Καρακάγεφ, ανακοίνωσε ότι τα αποτελέσματα επέτρεπαν την έναρξη επιχειρησιακής ανάπτυξης του πρώτου συντάγματος Sarmat στο Uzhur πριν από το τέλος του 2026.

Η απόφαση αυτή παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς η Ρωσία φαίνεται ότι προχωρά στην ανάπτυξη ενός στρατηγικού πυραύλου έχοντας πραγματοποιήσει μόλις δύο επιβεβαιωμένες επιτυχείς πλήρεις πτητικές δοκιμές. Συγκριτικά, ο RS-24 Yars είχε ολοκληρώσει τρεις επιτυχείς δοκιμές πριν τεθεί σε επιχειρησιακή υπηρεσία.

Βαρύς πύραυλος με πολλαπλές πυρηνικές κεφαλές

Ο Sarmat ανήκει στην κατηγορία των βαρέων διηπειρωτικών βαλλιστικών πυραύλων, με πολύ μεγαλύτερη μεταφορική ικανότητα από τους κινητούς RS-24 Yars. Η Ρωσία τον προορίζει για τη μεταφορά πολλαπλών ανεξάρτητα κατευθυνόμενων πυρηνικών κεφαλών (MIRV), αλλά και δυνητικά πολυηχητικών  οχημάτων ολίσθησης, όπως το Avangard.

Οι εκτιμήσεις για τον αριθμό των κεφαλών διαφέρουν. Το IISS αναφέρει δυνατότητα μεταφοράς έως 15, ενώ αναλύσεις ελέγχου εξοπλισμών χρησιμοποιούν πιο συντηρητική εκτίμηση έως 10 κεφαλών. Οι αριθμοί αυτοί αφορούν δυνητικές διαμορφώσεις και όχι επιβεβαιωμένο επιχειρησιακό φορτίο.

Το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του Sarmat είναι ο συνδυασμός μεγάλης μεταφορικής ικανότητας και δυνατότητας επιλογής διαφορετικών τροχιών προσβολής. Σύμφωνα με ρωσικούς ισχυρισμούς, μπορεί να χρησιμοποιήσει διαδρομές που δυσχεραίνουν την αντιμετώπισή του από τα αμερικανικά συστήματα αντιβαλλιστικής άμυνας, ακόμη και προσεγγίζοντας στόχους από ασυνήθιστες κατευθύνσεις.

Οι δυνατότητες αυτές, ωστόσο, δεν έχουν επιβεβαιωθεί πλήρως από ανεξάρτητες πτητικές δοκιμές. Η μεγάλη θεωρητική εμβέλεια και το φορτίο ενός πυραύλου δεν αρκούν από μόνα τους για να αποδείξουν την επιχειρησιακή αξιοπιστία του.

Γιατί η Μόσχα επισπεύδει την ανάπτυξη

Η πίεση για την ένταξη του Sarmat σε υπηρεσία συνδέεται με τη γήρανση των υφιστάμενων βαρέων διηπειρωτικών πυραύλων της Ρωσίας. Οι RS-20V Voevoda και UR-100N έχουν ήδη υπερβεί κατά πολλές δεκαετίες την αρχικά προβλεπόμενη διάρκεια επιχειρησιακής ζωής τους, με συνεχείς παρατάσεις και εργασίες συντήρησης.

Σύμφωνα με τη Federation of American Scientists (FAS), ο μακροπρόθεσμος σχεδιασμός προβλέπει την εγκατάσταση έως 46 Sarmat σε αναβαθμισμένα σιλό, κυρίως στις περιοχές Uzhur και Dombarovsky. Πρόκειται όμως για σχεδιαζόμενη δύναμη και όχι για αριθμό πυραύλων που έχουν ήδη αναπτυχθεί.

Η ίδια οργάνωση είχε εντοπίσει από το 2023 εκτεταμένες εργασίες αναβάθμισης των εγκαταστάσεων του Uzhur, με νέες υποδομές διοίκησης, προστασίας και υποστήριξης. Η πρόσφατη δορυφορική εικόνα αποτελεί συνεπώς συνέχεια μιας διαδικασίας που βρίσκεται σε εξέλιξη εδώ και χρόνια.

Ενδιαφέρον παρουσιάζει και η δραστηριότητα στο Dombarovsky, όπου πραγματοποιήθηκε η επιτυχής δοκιμή του Μαΐου. Το IISS εντόπισε νέα κινητικότητα γύρω από το σιλό 1A τον Οκτώβριο, με οχήματα μεταφοράς και εξοπλισμό που θα μπορούσαν να συνδέονται με την προετοιμασία νέας δοκιμής. Δεν αποκλείεται επομένως η Ρωσία να επιχειρήσει τρίτη επιτυχή εκτόξευση, ώστε να ενισχύσει την αξιοπιστία του συστήματος.

Η σημασία για τη στρατηγική πυρηνική ισορροπία

Η πιθανή επιχειρησιακή ανάπτυξη του Sarmat πραγματοποιείται σε μια περίοδο αυξημένης αβεβαιότητας για τον έλεγχο των στρατηγικών πυρηνικών εξοπλισμών, μετά τη λήξη της συνθήκης New START τον Φεβρουάριο του 2026.

Σύμφωνα με την εκτίμηση της FAS που δημοσιεύθηκε τον Μάιο του 2026 στο Bulletin of the Atomic Scientists, η Ρωσία διαθέτει περίπου 4.400 πυρηνικές κεφαλές στο στρατιωτικό της απόθεμα, από τις οποίες περίπου 1.800 εκτιμώνται ως αναπτυγμένες σε στρατηγικά συστήματα. Οι αριθμοί αυτοί έχουν σημαντικό περιθώριο αβεβαιότητας, λόγω της περιορισμένης διαφάνειας των ρωσικών πυρηνικών δυνάμεων.

Ο Sarmat δεν αυξάνει απαραίτητα τον αριθμό των ρωσικών στρατηγικών πυραύλων, καθώς προορίζεται κυρίως να αντικαταστήσει παλαιότερα συστήματα. Μπορεί όμως να επηρεάσει τη σύνθεση και τις δυνατότητες της πυρηνικής δύναμης, χάρη στο μεγαλύτερο ωφέλιμο φορτίο και στις επιλογές μεταφοράς διαφορετικών τύπων κεφαλών.

Το βασικό ερώτημα παραμένει η αξιοπιστία του. Η Ρωσία φαίνεται ότι προχωρά στην επιχειρησιακή ανάπτυξη ενός ιδιαίτερα σημαντικού στρατηγικού όπλου πριν ολοκληρωθεί ένα εκτεταμένο πρόγραμμα επιτυχημένων δοκιμών. Για τη Μόσχα, η προτεραιότητα είναι η αντικατάσταση των γερασμένων σοβιετικών πυραύλων. Για τις ΗΠΑ και το ΝΑΤΟ, ο Sarmat αποτελεί πλέον ένα σύστημα που πρέπει να συνυπολογίζεται στον στρατηγικό σχεδιασμό, ακόμη και αν η πραγματική επιχειρησιακή του αξιοπιστία εξακολουθεί να αμφισβητείται.