Το ER-2 της NASA, μια ερευνητική έκδοση του αναγνωριστικού U-2, και ένα Gulfstream V ολοκλήρωσαν στις ΗΠΑ την πρώτη δράση του προγράμματος INSPYRE, με αποστολή να μελετήσουν τις καταιγίδες που μπορούν να γεννήσουν οι μεγάλες δασικές πυρκαγιές. Επικεφαλής ήταν το Ερευνητικό Εργαστήριο του Αμερικανικού Ναυτικού (NRL), το οποίο επιδιώκει καλύτερη πρόβλεψη της κίνησης του καπνού και των επιπτώσεών του στην αεροπορία και στα οπτικά συστήματα.

Το INSPYRE είναι το πείραμα για τη μεταφορά καπνού και τους πυροσωρειτομελανίες, τα καταιγιδοφόρα νέφη που σχηματίζονται πάνω από πολύ έντονες πυρκαγιές. Η θερμότητα ωθεί αέρα, υδρατμούς, καπνό και σωματίδια ψηλά. Καθώς ο αέρας ανεβαίνει και ψύχεται, μπορεί να σχηματιστεί νέφος με ισχυρά ανοδικά και καθοδικά ρεύματα, το οποίο σε ορισμένες συνθήκες εξελίσσεται σε καταιγίδα.

Εναέρια άποψη από ελικόπτερο UH-60 Black Hawk με φωτιά και πυκνό καπνό στη Γιούτα
Η πυρκαγιά Rocky Canyon στην κομητεία Μόργκαν της Γιούτα, όπως καταγράφηκε από UH-60 Black Hawk της Εθνοφρουράς τον Αύγουστο του 2026. Φωτογραφία Chris Aylstock / Utah National Guard.

Το φαινόμενο μπορεί να παράγει κεραυνούς που ανάβουν νέες εστίες, ανέμους που εξαπλώνουν τις φλόγες, χαλάζι και βίαια καθοδικά ρεύματα. Αυτά αποτελούν κίνδυνο για τα αεροσκάφη που πετούν χαμηλά και δυσκολεύουν τις ομάδες πυρόσβεσης στο έδαφος. Ο επικεφαλής επιστήμονας Ντέιβιντ Πίτερσον, ερευνητής μετεωρολόγος του NRL στο Μοντερέι της Καλιφόρνιας, παρομοιάζει τα νέφη με τεράστιες “καμινάδες” που μπορούν να μεταφέρουν καπνό μέχρι τη στρατόσφαιρα, όπως μια ηφαιστειακή έκρηξη.

Διάγραμμα πυροσωρειτομελανία με ανοδικά και καθοδικά ρεύματα και τη διασπορά καπνού στην ανώτερη ατμόσφαιρα
Διάγραμμα του πυροσωρειτομελανία της πυρκαγιάς Creek Fire στην Καλιφόρνια το 2020. Τα βέλη δείχνουν την άνοδο και την κάθοδο αέρα και τη διασπορά του καπνού σε μεγάλο ύψος.

Δύο αεροσκάφη, διαφορετικές μετρήσεις

Η NASA διέθεσε το ER-2, έκδοση του U-2 για πτήσεις μεγάλου ύψους. Το αεροσκάφος παρατηρούσε τις καταιγίδες από πάνω με αισθητήρες τηλεπισκόπησης, ενώ το Gulfstream V του Εθνικού Ιδρύματος Επιστημών των ΗΠΑ και του Εθνικού Κέντρου Ατμοσφαιρικής Έρευνας έπαιρνε δείγματα μέσα στις στήλες καπνού. Κάθε αεροσκάφος συμπλήρωσε περισσότερες από 100 ώρες πτήσης, με 16 αποστολές για το ER-2 και 17 για το Gulfstream V.

Οι ομάδες παρατήρησαν πυρκαγιές από την Αριζόνα έως τον Καναδά και παρακολούθησαν πως ο καπνός μεταφέρεται μέχρι την Αλάσκα. Το κέντρο επιχειρήσεων βρισκόταν στο αεροδρόμιο Rocky Mountain Metropolitan, στο Μπρούμφιλντ του Κολοράντο, ενώ το ER-2 επιχειρούσε από τη βάση της Αεροπορικής Εθνοφρουράς της Μοντάνα στο διεθνές αεροδρόμιο Great Falls.

Αναπτυσσόμενο καταιγιδοφόρο νέφος πυρκαγιάς από το παράθυρο του ερευνητικού Gulfstream V
Αναπτυσσόμενος πυροσωρειτομελανίας όπως φάνηκε από το Gulfstream V κατά την αποστολή INSPYRE το 2026. Φωτογραφία U.S. Naval Research Laboratory

Στο ER-2 βρισκόταν και το iSTORM, όργανο που ανέπτυξε το NRL για τη μέτρηση σύντομων εκλάμψεων ακτίνων γάμμα που συνδέονται με την ηλεκτρική δραστηριότητα των καταιγίδων. Άλλοι αισθητήρες κατέγραφαν το μέγεθος και την ένταση των μετώπων, την κίνηση των στηλών καπνού και τις συνθήκες της ατμόσφαιρας γύρω τους.

Μια επίγεια ομάδα συμπλήρωνε τις πτήσεις, αναπτύσσοντας κινητά ραντάρ και συστήματα lidar κοντά σε ενεργές πυρκαγιές. Το ραντάρ χρησιμοποιεί ραδιοκύματα και το lidar δέσμες φωτός για να συλλέγει πληροφορίες από την ατμόσφαιρα. Οι μετρήσεις τους επιτρέπουν στους ερευνητές να εξετάζουν την ανάπτυξη των νεφών και την κίνηση του καπνού.

Κινητό επίγειο ερευνητικό όργανο απέναντι από καπνό δασικής πυρκαγιάς
Επίγειο όργανο παρατηρεί στήλη καπνού κοντά σε πυρκαγιά το 2026. Φωτογραφία U.S. Naval Research Laboratory / INSPYRE.

Ο καπνός της Σιβηρίας και το κενό στις προβλέψεις

Ένα από τα περιστατικά που μελετήθηκαν άρχισε με πυρκαγιά στη Σιβηρία. Ο καπνός της διέσχισε χιλιάδες χιλιόμετρα πάνω από την Αρκτική και την Αλάσκα. Η ομάδα τον εντόπισε και τον δειγμάτισε για τρεις συνεχόμενες ημέρες, προσπαθώντας να συνδέσει όσα συνέβησαν στην αρχική εστία με τις ιδιότητες του τόσο μακριά από αυτήν.

Και τα δύο αεροσκάφη παρατήρησαν τη στήλη, ενώ ορισμένες πτήσεις συνέπεσαν με διελεύσεις δορυφόρων. Το ER-2 κατέβηκε περίπου στα 38.000 πόδια, για να πάρει άμεσα δείγματα. Έτσι οι επιστήμονες μπορούν να συγκρίνουν τις μετρήσεις μέσα στον καπνό με τις παρατηρήσεις από πάνω και από το διάστημα.

Για το Αμερικανικό Ναυτικό δεν αρκεί να γνωρίζει κανείς πού βρίσκεται μια μεγάλη στήλη καπνού. Σημασία έχουν επίσης το ύψος και οι ιδιότητες των σωματιδίων, επειδή μπορούν να επηρεάσουν την ορατότητα και την αεροπορική δραστηριότητα όπως και τις τηλεπικοινωνίες και την επισκόπηση. Ο Πίτερσον αναφέρει μεταξύ των εφαρμογών τα λέιζερ, τις δορυφορικές επικοινωνίες και τις κάμερες σκόπευσης, των οποίων η απόδοση μπορεί να μειωθεί όταν η δέσμη ή το σήμα περνά μέσα από καπνό ή σκόνη.

Οι ομάδες ελέγχουν και επεξεργάζονται τώρα τα δεδομένα για τη συμπεριφορά των πυρκαγιών, την ανάπτυξη των νεφών και τη μεταφορά του καπνού, ενώ προετοιμάζουν δεύτερη ερευνητική δράση το 2027.