Ένα ακόμη ιστορικό ορόσημο αναμένεται να καταγράψει στις 18 Νοεμβρίου το Voyager 1 της NASA, καθώς θα γίνει το πρώτο ανθρώπινο κατασκεύασμα που θα φτάσει σε απόσταση μίας ημέρας φωτός από τη Γη, περίπου 25,9 δισεκατομμύρια χιλιόμετρα. Σχεδόν μισό αιώνα μετά την εκτόξευσή του, το διαστημόπλοιο εξακολουθεί να λειτουργεί και να μεταδίδει δεδομένα από τον διαστρικό χώρο.

Σύμφωνα με τη NASA, το ορόσημο θα επιτευχθεί στις 12:16:07 ώρα Ελλάδας, όταν ένα ραδιοσήμα από το Voyager 1 θα χρειάζεται πλέον 24 ώρες για να φτάσει στη Γη. Αντίστοιχα, μια εντολή από το κέντρο ελέγχου θα απαιτεί άλλες 24 ώρες για να φτάσει στο σκάφος. Έτσι, ακόμη και μια απλή ανταλλαγή μηνυμάτων θα διαρκεί τουλάχιστον δύο ημέρες, χωρίς να υπολογίζεται ο χρόνος επεξεργασίας και απόκρισης.

Η «ημέρα φωτός» είναι μονάδα απόστασης και αντιστοιχεί στη διαδρομή που καλύπτει το φως μέσα σε 24 ώρες, ταξιδεύοντας με περίπου 300.000 χιλιόμετρα το δευτερόλεπτο. Για σύγκριση, το φως χρειάζεται μόλις 1,3 δευτερόλεπτα για να φτάσει από τη Σελήνη στη Γη και περίπου οκτώ λεπτά και 20 δευτερόλεπτα από τον Ήλιο.

Το Voyager 1, αντίθετα, χρειάστηκε 49 χρόνια, δύο μήνες και 13 ημέρες από την εκτόξευσή του, στις 5 Σεπτεμβρίου 1977, για να καλύψει αυτή την απόσταση. Σήμερα κινείται με ταχύτητα περίπου 61.000 χιλιομέτρων την ώρα ως προς τον Ήλιο, συνεχίζοντας να απομακρύνεται από το ηλιακό μας σύστημα.

Από τους γιγάντιους πλανήτες στον διαστρικό χώρο

Το Voyager 1 εκτοξεύθηκε στις 5 Σεπτεμβρίου 1977, δεκαέξι ημέρες μετά το δίδυμο Voyager 2, στο πλαίσιο μιας αποστολής εξερεύνησης των εξωτερικών πλανητών. Πραγματοποίησε την προσέγγιση του Δία το 1979 και του Κρόνου το 1980, μεταδίδοντας εικόνες και επιστημονικές μετρήσεις που άλλαξαν ριζικά τις γνώσεις μας για τους δύο πλανήτες και τους δορυφόρους τους.

Ιδιαίτερα σημαντικές ήταν οι παρατηρήσεις της ηφαιστειακής δραστηριότητας στην Ιώ, οι λεπτομερείς εικόνες των δακτυλίων του Κρόνου και η μελέτη της ατμόσφαιρας του Τιτάνα. Μετά την προσέγγιση του τελευταίου, το Voyager 1 ακολούθησε τροχιά που το απομάκρυνε από το επίπεδο των πλανητικών τροχιών, συνεχίζοντας το ταξίδι του προς τα όρια της ηλιόσφαιρας.

Τον Αύγουστο του 2012 έγινε το πρώτο διαστημόπλοιο που διέσχισε την ηλιόπαυση, το όριο πέρα από το οποίο παύει να κυριαρχεί ο ηλιακός άνεμος και αρχίζει το διαστρικό περιβάλλον. Η διέλευση αυτή δεν σημαίνει ότι εγκατέλειψε οριστικά το ηλιακό σύστημα με τη βαρυτική του έννοια, καθώς το εξωτερικό Νέφος του Όορτ εκτείνεται σε πολύ μεγαλύτερες αποστάσεις.

Παρά την ηλικία του, το Voyager 1 συνεχίζει να συλλέγει επιστημονικά δεδομένα. Η λειτουργία του, ωστόσο, γίνεται ολοένα δυσκολότερη, καθώς οι ραδιοϊσοτοπικές θερμοηλεκτρικές γεννήτριες που το τροφοδοτούν χάνουν σταδιακά την αποδιδόμενη ισχύ τους. Έτσι η NASA αναγκάζεται να απενεργοποιεί επιμέρους όργανα και συστήματα, ώστε να παρατείνει τη ζωή της αποστολής.

Πρόσφατα, μάλιστα, παρουσιάστηκε νέα προσωρινή διακοπή επικοινωνίας, η οποία αποκαταστάθηκε από τους μηχανικούς του Jet Propulsion Laboratory. Το περιστατικό ανέδειξε τις δυσκολίες διαχείρισης ενός διαστημοπλοίου σχεδόν 50 ετών, του οποίου τα ηλεκτρονικά συστήματα σχεδιάστηκαν με την τεχνολογία της δεκαετίας του 1970.

Το Voyager 1 κατευθύνεται προς την περιοχή του αστέρα Gliese 445, στον αστερισμό της Μικρής Άρκτου. Σε περίπου 40.000 χρόνια αναμένεται να περάσει σε απόσταση 1,7 ετών φωτός από αυτόν, χωρίς φυσικά να πλησιάσει αρκετά ώστε να θεωρηθεί επίσκεψη σε άλλο αστρικό σύστημα.

Μαζί με το Voyager 2 μεταφέρει τον περίφημο Χρυσό Δίσκο (Golden Record), ένα μήνυμα της ανθρωπότητας που περιλαμβάνει ήχους, μουσική, εικόνες και χαιρετισμούς σε 55 γλώσσες. Το Voyager 2, που ακολούθησε διαφορετική διαδρομή για να εξερευνήσει επίσης τον Ουρανό και τον Ποσειδώνα, αναμένεται να φτάσει σε απόσταση μίας ημέρας φωτός από τη Γη τον Νοέμβριο του 2035.

Υπογραμμίζεται ότι συμπλήρωση της μίας ημέρας φωτός δεν θα αλλάξει τίποτα στη λειτουργία ή στην πορεία του Voyager 1. Αποτελεί όμως ένα εντυπωσιακό μέτρο της απόστασης που έχει διανύσει η ανθρώπινη τεχνολογία και της διάρκειας μιας αποστολής που εξακολουθεί να προσφέρει επιστημονικά δεδομένα σχεδόν μισό αιώνα μετά την εκτόξευσή της.