Η βρετανική κυβέρνηση επανέλαβε τη δέσμευσή της για την απόκτηση συνολικά 138 μαχητικών πέμπτης γενιάς F-35 Lightning II, επιβεβαιώνοντας τον μακροπρόθεσμο στόχο του προγράμματος, χωρίς ωστόσο να προσδιορίζει πότε θα παραγγελθούν τα περισσότερα από αυτά.
Η νέα δήλωση έγινε από τον υφυπουργό Άμυνας αρμόδιο για τη βιομηχανία και την επιχειρησιακή ετοιμότητα, Luke Pollard, σε γραπτή απάντηση προς το βρετανικό Κοινοβούλιο.
Απαντώντας σε ερώτηση του βουλευτή ο Pollard ανέφερε ότι η πρώτη φάση προμηθειών ολοκληρώθηκε με την παράδοση 48 F-35B, ενώ το Defence Investment Plan προβλέπει χρηματοδότηση για 27 επιπλέον αεροσκάφη. Επανέλαβε παράλληλα ότι η Βρετανία παραμένει προσηλωμένη στον στόχο των 138 F-35 σε ολόκληρη τη διάρκεια ζωής του προγράμματος.
Η πρώτη παρτίδα των 48 F-35B ολοκληρώθηκε τον Απρίλιο του 2026, με την άφιξη του τελευταίου αεροσκάφους στη βάση RAF Marham. Από τα μαχητικά αυτά, ένα F-35B χάθηκε σε ατύχημα κατά την απονήωσή του από το αεροπλανοφόρο HMS Queen Elizabeth τον Νοέμβριο του 2021.
Η δεύτερη φάση προβλέπει 27 ακόμη F-35, ανεβάζοντας τις συνολικές προγραμματισμένες προμήθειες σε 75 αεροσκάφη. Η χρηματοδότηση έχει προβλεφθεί, αλλά οι διαπραγματεύσεις με το F-35 Joint Program Office για το χρονοδιάγραμμα και τη σύνθεση της παραγγελίας συνεχίζονται. Επομένως, παραμένει σημαντική απόσταση ανάμεσα στη χρηματοδότηση της επόμενης παρτίδας και στην υλοποίηση του συνολικού στόχου.
Η σημαντικότερη αλλαγή στον βρετανικό σχεδιασμό αφορά τη δυνητική ένταξη της συμβατικής έκδοσης F-35A. Τον Ιούνιο του 2025 το Λονδίνο ανακοίνωσε την πρόθεση απόκτησης 12 F-35A, ώστε η RAF να συμμετάσχει στην αποστολή πυρηνικής αποτροπής του ΝΑΤΟ με αεροσκάφη διπλού ρόλου (Dual Capable Aircraft). Η απόφαση επαναβεβαιώθηκε στο Defence Investment Plan του 2026.
Τα F-35A θα προσφέρουν στη Βρετανία τη δυνατότητα συμμετοχής στις αποστολές πυρηνικής κρούσης της Συμμαχίας, με χρήση των αμερικανικών βομβών B61-12, υπό το καθεστώς και τις διαδικασίες πυρηνικού διαμοιρασμού του ΝΑΤΟ. Πρόκειται για σημαντική μεταβολή, καθώς η Βρετανία είχε εγκαταλείψει τον αεροπορικό πυρηνικό ρόλο μετά την απόσυρση των βομβών WE.177 το 1998, διατηρώντας έκτοτε την εθνική πυρηνική αποτροπή αποκλειστικά μέσω των υποβρυχίων Trident.
Η επιλογή των F-35A δημιουργεί, ωστόσο, ερωτήματα για το μελλοντικό μέγεθος του στόλου F-35B, ο οποίος είναι απαραίτητος για τη λειτουργία των αεροπλανοφόρων HMS Queen Elizabeth και HMS Prince of Wales. Τα F-35B διαθέτουν δυνατότητα STOVL, ενώ τα F-35A απαιτούν συμβατικούς διαδρόμους και φυσικά δεν μπορούν να επιχειρούν από τα δύο βρετανικά αεροπλανοφόρα.
Αρχικά, η πρόθεση ήταν τα 12 F-35A να αντικαταστήσουν ισάριθμα F-35B στη δεύτερη παρτίδα των 27 αεροσκαφών. Ωστόσο, σε κοινοβουλευτική απάντηση τον Σεπτέμβριο του 2026, το υπουργείο Άμυνας διευκρίνισε ότι η επόμενη παρτίδα θα περιλαμβάνει τουλάχιστον 12 F-35A και ότι η τελική κατανομή των εκδόσεων θα καθοριστεί με βάση τις επιχειρησιακές απαιτήσεις. Αυτό αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο πρόσθετων F-35A, αλλά και το ερώτημα πόσα F-35B θα αποκτηθούν τελικά για τα αεροπλανοφόρα.
Η προμήθεια των 138 F-35 αποτελεί βρετανική δέσμευση ήδη από το 2006, αλλά η υλοποίησή της προχωρά με πολύ βραδύτερο ρυθμό από εκείνον που αρχικά είχε προβλεφθεί. Σύμφωνα με έκθεση του National Audit Office (NAO) τον Ιούλιο του 2025, ο στόχος των 138 αεροσκαφών δεν δημιουργεί συμβατική υποχρέωση αγοράς πέρα από τις ήδη εγκεκριμένες προμήθειες. Η ίδια έκθεση κατέγραψε καθυστερήσεις, αυξανόμενες απαιτήσεις υποστήριξης και σημαντικές προκλήσεις στην εξασφάλιση επαρκούς προσωπικού και υποδομών.
Το κόστος αποτελεί επίσης κρίσιμο παράγοντα. Το βρετανικό υπουργείο Άμυνας έχει εκτιμήσει ότι η απόκτηση και υποστήριξη του στόλου F-35 θα υπερβεί τα 18 δισ. λίρες σε όλη τη διάρκεια ζωής του, ενώ οι πραγματικές οικονομικές απαιτήσεις εξαρτώνται από τον τελικό αριθμό αεροσκαφών, τις αναβαθμίσεις, τις υποδομές και τη μακροχρόνια συντήρηση.
Για τη Βρετανία, η διατήρηση ενός μεγάλου στόλου F-35 έχει και σημαντική βιομηχανική διάσταση. Η χώρα αποτελεί εταίρο πρώτης βαθμίδας στο διεθνές πρόγραμμα και βρετανικές επιχειρήσεις, με κυριότερη την BAE Systems, συμμετέχουν στην κατασκευή σημαντικών τμημάτων κάθε αεροσκάφους. Σύμφωνα με το υπουργείο Άμυνας, περίπου το 15% της παγκόσμιας εφοδιαστικής αλυσίδας του F-35 βρίσκεται στη Βρετανία, υποστηρίζοντας περίπου 20.000 θέσεις εργασίας.
Η επαναβεβαίωση του στόχου των 138 F-35 έχει συνεπώς έντονη πολιτική και στρατηγική σημασία όσο και εξοπλιστικό αποτέλεσμα. Μετά την ολοκλήρωση της πρώτης παρτίδας και τη χρηματοδότηση της δεύτερης, απομένουν 63 αεροσκάφη για τα οποία δεν υπάρχει συγκεκριμένο πρόγραμμα προμήθειας. Η τελική εξέλιξη θα εξαρτηθεί από τις δημοσιονομικές δυνατότητες του Λονδίνου, τις απαιτήσεις της RAF και του Βασιλικού Ναυτικού και την ισορροπία ανάμεσα στις επενδύσεις στα F-35 και στο μελλοντικό μαχητικό έκτης γενιάς GCAP/Tempest.