Λιμενικό Σώμα: Διαγωνισμός για τέσσερα μεγάλα περιπολικά ανοικτής θαλάσσης – Οι προδιαγραφές και οι επιχειρησιακές δυνατότητες

Στην προμήθεια δύο μεγάλων Περιπολικών Πλοίων Ανοικτής Θαλάσσης μήκους άνω των 80 μέτρων, με δικαίωμα προαίρεσης για άλλα δύο, προχωρεί το Λιμενικό Σώμα – Ελληνική Ακτοφυλακή. Την έγκριση και προκήρυξη του διεθνούς διαγωνισμού ανακοίνωσε στις 13 Νοεμβρίου 2026 ο υπουργός Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής Βασίλης Κικίλιας, με συνολικό δυνητικό προϋπολογισμό 492,8 εκατ. ευρώ.

Πρόκειται για ένα από τα σημαντικότερα προγράμματα ανανέωσης του στόλου του Λιμενικού Σώματος, καθώς τα νέα πλοία προορίζονται για παρατεταμένες επιχειρήσεις σε ανοικτή θάλασσα, πέρα από τις δυνατότητες των μικρότερων παράκτιων περιπολικών. Θα συνδυάζουν μεγάλη αυτονομία, οργανικά ταχύπλοα σκάφη, σύγχρονα ηλεκτροοπτικά συστήματα επιτήρησης και δυνατότητα συνεργασίας με ελικόπτερα και μη επανδρωμένα αεροσκάφη.

Ο βασικός προϋπολογισμός για τα δύο πλοία ανέρχεται σε 246,4 εκατ. ευρώ, ενώ η ενεργοποίηση της προαίρεσης για δύο ακόμη θα διπλασίαζε το ποσό στα 492,8 εκατ. ευρώ. Αυτό αντιστοιχεί σε εκτιμώμενη δαπάνη 123,2 εκατ. ευρώ ανά πλοίο.

Διαγωνισμός με ανταγωνιστικό διάλογο και δυνατότητα ελληνικής συμμετοχής

Η προμήθεια θα πραγματοποιηθεί μέσω ανταγωνιστικού διαλόγου, σύμφωνα με το άρθρο 41 του νόμου 3978/2011, με διενεργούσα αρχή την ΕΕΣΥΠ Α.Ε., μέσω της Μονάδας Συμβάσεων Στρατηγικής Σημασίας. Η διαδικασία επιτρέπει τη συζήτηση τεχνικών λύσεων με τους υποψήφιους αναδόχους πριν από την οριστικοποίηση των προσφορών, στοιχείο ιδιαίτερα σημαντικό για ένα σύνθετο ναυπηγικό πρόγραμμα.

Η χρηματοδότηση προέρχεται κατά 75% από το ευρωπαϊκό Μέσο Χρηματοδοτικής Στήριξης για τη Διαχείριση των Συνόρων και την Πολιτική Θεωρήσεων (BMVI) 2021–2027 και κατά 25% από εθνικούς πόρους. Το χρονοδιάγραμμα προβλέπει παράδοση των δύο αρχικών πλοίων σε 30 μήνες από την υπογραφή της σύμβασης, χωρίς να έχει ακόμη προσδιοριστεί ημερομηνία συμβασιοποίησης.

Ο υπουργός Ναυτιλίας υπογράμμισε ότι ο διαγωνισμός είναι ανοικτός τόσο σε μεγάλους διεθνείς ναυπηγικούς ομίλους όσο και στην ελληνική ναυπηγική βιομηχανία, επισημαίνοντας τη σημασία αξιοποίησης των εγχώριων ναυπηγείων. Προς το παρόν δεν έχει ανακοινωθεί κατάλογος υποψηφίων, ούτε έχει επιλεγεί συγκεκριμένη σχεδίαση.

Πλοία με δυνατότητες πολύ πέρα από την παράκτια περιπολία

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι τεχνικές απαιτήσεις που είχε δημοσιοποιήσει το Λιμενικό Σώμα στο πλαίσιο προκαταρκτικού τεχνικού διαλόγου τον Νοέμβριο του 2022. Το έγγραφο περιέγραφε πλοία υψηλών επιδόσεων, με ισχυρό εξοπλισμό επιτήρησης, οργανικά μη επανδρωμένα ελικόπτερα και δυνατότητες διοίκησης και ελέγχου.

Πρέπει, ωστόσο, να διευκρινιστεί ότι πρόκειται για τις απαιτήσεις της διαβούλευσης του 2022 και όχι για επιβεβαιωμένες τελικές προδιαγραφές του διαγωνισμού του Νοεμβρίου 2026. Μεσολάβησε νέα δημόσια διαβούλευση τον Μάιο του 2026 και σημαντική αναπροσαρμογή του προϋπολογισμού.

Σύμφωνα με εκείνο το έγγραφο, τα πλοία θα είχαν μήκος τουλάχιστον 80 μέτρων, μέγιστη ταχύτητα 27 κόμβων, οικονομική ταχύτητα 20 κόμβων και ακτίνα ενεργείας τουλάχιστον 4.000 ναυτικών μιλίων. Προβλεπόταν πλήρης επιχειρησιακή ικανότητα σε κατάσταση θάλασσας 6 της κλίμακας Douglas και δυνατότητα επιβίωσης σε κατάσταση θάλασσας 7. Πρόκειται για απαιτήσεις που αντιστοιχούν σε μονάδες σχεδιασμένες για επιχειρήσεις μακριά από τις ακτές, ακόμη και υπό δυσμενείς συνθήκες.

Η πρόωση προβλεπόταν να εξασφαλίζεται από τουλάχιστον δύο ναυτικούς πετρελαιοκινητήρες, με επιθυμητή πρόσθετη δυνατότητα ηλεκτροπρόωσης για πλου περιπολίας. Προβλέπονταν επίσης τουλάχιστον τρία ηλεκτροπαραγωγά ζεύγη, καθώς και δυνατότητα πλεύσης με μία μόνο κύρια μηχανή.

Σημαντική ήταν και η μεταφορική ικανότητα. Οι αρχικές απαιτήσεις προέβλεπαν ενδιαιτήσεις για 40 μέλη πληρώματος, επιπλέον 30 άτομα και ειδικό χώρο προσωρινής φιλοξενίας 50 ναυαγών, με συνολική μεταφορική ικανότητα τουλάχιστον 200 ατόμων. Η συγκεκριμένη πρόβλεψη αντανακλούσε τον διπλό ρόλο των πλοίων ως μονάδων επιτήρησης και πλατφορμών έρευνας και διάσωσης.

Ελικοδρόμιο, υπόστεγο και οργανικά UAV

Το σημαντικότερο ίσως χαρακτηριστικό του σχεδιασμού είναι η αεροπορική συνιστώσα. Η επίσημη ανακοίνωση του Νοεμβρίου 2026 επιβεβαιώνει ότι τα νέα OPV θα διαθέτουν ελικοδρόμιο κατάλληλο για ελικόπτερα μέγιστου βάρους έως 11 τόνων, καθώς και δυνατότητα υποστήριξης μη επανδρωμένων αεροσκαφών.

Οι απαιτήσεις του 2022 ήταν ακόμη πιο συγκεκριμένες. Προέβλεπαν κλειστό υπόστεγο για ένα ελικόπτερο κατηγορίας 6 τόνων και δύο μη επανδρωμένα ελικόπτερα, καθώς και δυνατότητα εξυπηρέτησης και ανεφοδιασμού επανδρωμένου ελικοπτέρου.

Για τα οργανικά UAV προβλεπόταν μέγιστο βάρος απογείωσης της τάξης των 200 kg, αυτονομία τουλάχιστον έξι ωρών και εμβέλεια 65 ναυτικών μιλίων. Θα έφεραν ραντάρ θαλάσσιας επιτήρησης και θερμική κάμερα, καθώς και συστήματα προστασίας από παρεμβολές και παραπλάνηση δορυφορικής πλοήγησης (jamming και spoofing).

Εφόσον τέτοιες απαιτήσεις διατηρηθούν στον τελικό σχεδιασμό, τα νέα περιπολικά θα μπορούν να επεκτείνουν σημαντικά την περιοχή επιτήρησής τους πέρα από τον ορίζοντα των αισθητήρων του ίδιου του πλοίου. Τα μη επανδρωμένα ελικόπτερα θα μπορούν να χρησιμοποιούνται για αναγνώριση ύποπτων στόχων, παρακολούθηση θαλάσσιας κυκλοφορίας και υποστήριξη επιχειρήσεων έρευνας και διάσωσης.

Πρέπει επίσης να γίνει διάκριση μεταξύ της δυνατότητας προσνήωσης ελικοπτέρου 11 τόνων και της μόνιμης φιλοξενίας του. Η πρώτη αφορά το ελικοδρόμιο, ενώ η αρχική πρόβλεψη για το υπόστεγο περιοριζόταν σε  (οργανικό) ελικόπτερο περίπου 6 τόνων.

Ραντάρ 3D/4D, ηλεκτροοπτικά και σύστημα διοίκησης και ελέγχου

Ο εξοπλισμός επιτήρησης αποτελούσε επίσης βασικό στοιχείο των αρχικών απαιτήσεων. Προβλέπονταν δύο ηλεκτροοπτικά συστήματα περιστροφής 360 μοιρών, ναυτιλιακά ραντάρ ζωνών X και S, καθώς και πρόσθετο ραντάρ επιτήρησης 3D/4D.

Η τελευταία πρόβλεψη είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα, καθώς παραπέμπει σε δυνατότητα δημιουργίας ευρύτερης εικόνας επιφανείας και εναέριας δραστηριότητας, πέρα από τις δυνατότητες ενός συμβατικού ναυτιλιακού ραντάρ.

Το αρχικό σχέδιο προέβλεπε ακόμη σύστημα αυτόματης αναγνώρισης πλοίων AIS με δυνατότητες ασφαλούς λειτουργίας, ηλεκτρονικούς ναυτικούς χάρτες ECDIS και απευθείας μετάδοση εικόνας και δεδομένων στο Κέντρο Επιχειρήσεων και στο Ενιαίο Κέντρο Συντονισμού Έρευνας και Διάσωσης.

Όλες οι πληροφορίες, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που θα προέρχονται από τα οργανικά UAV, προβλεπόταν να συγκεντρώνονται σε σύστημα Διοίκησης και Ελέγχου (C2), με ξεχωριστό χώρο επιχειρήσεων μέσα στο πλοίο.

Η συγκεκριμένη αρχιτεκτονική συνδέεται άμεσα με το παράλληλο πρόγραμμα εκσυγχρονισμού του Κέντρου Επιχειρήσεων του Λιμενικού Σώματος. Ο Βασίλης Κικίλιας ανέφερε ότι βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη σχετικός διαγωνισμός, με στόχο την αξιοποίηση σύγχρονων τεχνολογιών και εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης για την ενοποιημένη παρακολούθηση της δραστηριότητας στις ελληνικές θάλασσες.

Οπλισμός και ταχύπλοα σκάφη επέμβασης

Οι αρχικές προδιαγραφές περιλάμβαναν και σημαντικό εξοπλισμό αυτοπροστασίας και επιβολής του νόμου. Συγκεκριμένα, προβλεπόταν ένα τηλεχειριζόμενο πυροβόλο των 30 mm και δύο τηλεχειριζόμενα πολυβόλα των 12,7 mm, με αντίστοιχους χώρους αποθήκευσης πυρομαχικών.

Επιπλέον, κάθε πλοίο προβλεπόταν να μεταφέρει τουλάχιστον δύο ταχύπλοα βοηθητικά σκάφη μήκους εννέα μέτρων, με μέγιστη ταχύτητα άνω των 50 κόμβων. Η καθέλκυσή τους θα γινόταν από πρυμναία ράμπα ή άλλο κατάλληλο σύστημα, ώστε να μπορούν να χρησιμοποιούνται ακόμη και υπό δυσμενείς καιρικές συνθήκες.

Τα ταχύπλοα αυτά αποτελούν κρίσιμο στοιχείο για αποστολές νηοψίας, ελέγχου ύποπτων σκαφών, μεταφοράς ειδικών ομάδων και διάσωσης. Επιτρέπουν στο μεγάλο περιπολικό να λειτουργεί ως μητρική πλατφόρμα, διατηρώντας τη δυνατότητα ταχείας επέμβασης σε μικρή απόσταση από τον στόχο.

Η ανακοίνωση του 2026 επιβεβαιώνει την πρόθεση ενσωμάτωσης ταχύπλοων φουσκωτών σκαφών, αλλά δεν προσδιορίζει ακόμη τον αριθμό, τις επιδόσεις ή τον τελικό οπλισμό των OPV.

Από τα 160 στα 246,4 εκατ. ευρώ για τα δύο πλοία

Ένα ακόμη στοιχείο που αξίζει προσοχής είναι η εξέλιξη του κόστους. Ο προκαταρκτικός τεχνικός διάλογος του Νοεμβρίου 2022 προέβλεπε συνολικό προϋπολογισμό 160 εκατ. ευρώ για δύο πλοία. Ο νέος διαγωνισμός ανεβάζει το εκτιμώμενο κόστος των δύο αρχικών μονάδων στα 246,4 εκατ. ευρώ, δηλαδή αύξηση περίπου 54%.

Η διαφορά είναι σημαντική, αλλά δεν μπορεί να αποδοθεί αποκλειστικά στην αύξηση των ναυπηγικών τιμών, καθώς Χωρίς πλήρη αντιπαραβολή των τελικών τεχνικών και συμβατικών απαιτήσεων δεν είναι δυνατόν να διαπιστωθεί σε ποιον βαθμό οφείλεται σε αλλαγές εξοπλισμού, υποστήριξης, προδιαγραφών ή άλλων στοιχείων της προμήθειας.

Αντίστοιχα, το αρχικό έγγραφο προέβλεπε παράδοση του πρώτου πλοίου σε 24 μήνες και του δεύτερου σε 36 μήνες από την υπογραφή της σύμβασης, ενώ η ανακοίνωση του 2026 αναφέρει εκτιμώμενο χρόνο παράδοσης 30 μηνών για τα δύο πλοία. Πρόκειται για μια ακόμη ένδειξη ότι το πρόγραμμα έχει αναθεωρηθεί από την αρχική του μορφή.

Νέος επιχειρησιακός ρόλος για το Λιμενικό Σώμα

Πέρα από τα τεχνικά χαρακτηριστικά, η προμήθεια σηματοδοτεί μια ευρύτερη μεταβολή στη φιλοσοφία επιχειρήσεων του Λιμενικού Σώματος. Τα μεγάλα ΠΑΘ δεν προορίζονται απλώς να αντικαταστήσουν μικρότερα περιπολικά, αλλά να προσφέρουν δυνατότητα διαρκούς παρουσίας σε απομακρυσμένες θαλάσσιες περιοχές, με αυξημένη αυτονομία και ανεξάρτητη επιχειρησιακή δράση.

Ο αρχηγός του Λιμενικού Σώματος, αντιναύαρχος Χρήστος Κοντορουχάς, επισήμανε ότι οι νέες μονάδες θα κληθούν να επιχειρούν σε μεγαλύτερες αποστάσεις από τις ακτές, να προστατεύουν κρίσιμες υποδομές και να συμμετέχουν σε επιχειρήσεις έρευνας και διάσωσης πολύ πέρα από τις περιοχές όπου δραστηριοποιείται παραδοσιακά η Ελληνική Ακτοφυλακή.

Στο πλαίσιο αυτό εντάσσονται η επιτήρηση της Ανατολικής Μεσογείου, η προστασία θαλάσσιων ενεργειακών εγκαταστάσεων και υποδομών, η αντιμετώπιση του λαθρεμπορίου, η αστυνόμευση θαλάσσιων προστατευόμενων περιοχών και η συνεργασία με άλλα εθνικά και ευρωπαϊκά μέσα.

Η προμήθεια αποτελεί μέρος ενός ευρύτερου προγράμματος εκσυγχρονισμού του Λιμενικού Σώματος, ύψους άνω του ενός δισεκατομμυρίου ευρώ, το οποίο περιλαμβάνει επίσης νέα καταδιωκτικά σκάφη 18 και 30 μέτρων, συστήματα επιτήρησης και την αναβάθμιση των υποδομών διοίκησης και ελέγχου.

Η ουσιαστική αξία των νέων OPV θα κριθεί από τον συνδυασμό αυτονομίας, αισθητήρων, οργανικών εναέριων μέσων και δυνατότητας συντονισμού επιχειρήσεων. Εφόσον οι τελικές προδιαγραφές διατηρήσουν σημαντικό μέρος των απαιτήσεων που είχαν παρουσιαστεί στον αρχικό τεχνικό διάλογο, το Λιμενικό Σώμα θα αποκτήσει πλοία με δυνατότητες που προσεγγίζουν εκείνες σύγχρονων ναυτικών μονάδων περιπολίας ανοικτής θαλάσσης, διατηρώντας όμως ως κύρια αποστολή την επιβολή του νόμου, την επιτήρηση και την έρευνα και διάσωση.

(Ενδεικτική φωτογραφία αρχείου)