Η Ρωσία βρίσκεται κοντά στην ολοκλήρωση ενός τεράστιου συστήματος ραντάρ αεράμυνας στο Καλίνινγκραντ, τον ρωσικό θύλακα ανάμεσα στην Πολωνία και τη Λιθουανία, δύο χώρες μέλη του ΝΑΤΟ. Σύμφωνα με δορυφορικές εικόνες και εκτιμήσεις στρατιωτικών αναλυτών, η νέα εγκατάσταση θα μπορούσε να εντοπίζει αεροσκάφη και πυραύλους σε αποστάσεις που φτάνουν περίπου τα 3.000 χιλιόμετρα, καλύπτοντας μεγάλο μέρος της ευρωπαϊκής ηπείρου και ολόκληρη την Ουκρανία. Πρόκειται για ένα ακόμη βήμα στη στρατιωτική ενίσχυση του Καλίνινγκραντ, μιας περιοχής που η Μόσχα χρησιμοποιεί εδώ και χρόνια ως προκεχωρημένη βάση απέναντι στο ΝΑΤΟ.
Το νέο συγκρότημα κατασκευάζεται κοντά στην πόλη Γκβαρντέισκ, περίπου 37 χιλιόμετρα από τα πολωνικά σύνορα. Οι δορυφορικές εικόνες της φινλανδοπολωνικής εταιρείας ICEYE αποκαλύπτουν τρεις τεράστιες σειρές κεραιών, τοποθετημένες ακτινωτά μέσα σε δασική περιοχή, με μήκος μεγαλύτερο από 500 μέτρα η καθεμία.
Σύμφωνα με το πολωνικό αμυντικό μέσο Defence24, η κατασκευή ξεκίνησε τον Μάρτιο του 2023 και πιθανότατα σχετίζεται με τη ρωσική τεχνολογία ραντάρ τύπου 29B6 Kontener. Σε αντίθεση με τα συμβατικά ραντάρ, τα οποία περιορίζονται από την καμπυλότητα της Γης, τα συστήματα αυτά χρησιμοποιούν ραδιοκύματα που ανακλώνται στην ιονόσφαιρα, επιτρέποντας τον εντοπισμό στόχων πολύ πέρα από τον ορίζοντα. Αυτό θα μπορούσε να δώσει στη Μόσχα τη δυνατότητα να παρακολουθεί αεροπορικές δραστηριότητες σε μεγάλες αποστάσεις και να εντοπίζει νωρίτερα πιθανές απειλές. Η πραγματική εμβέλεια και η επιχειρησιακή αποτελεσματικότητα της συγκεκριμένης εγκατάστασης δεν έχουν ακόμη επιβεβαιωθεί.
«Η Ρωσία θα έχει περισσότερο χρόνο να αντιδράσει στις κινήσεις του ΝΑΤΟ»
Μιλώντας στη Deutsche Welle, ο απόστρατος Λιθουανός αξιωματικός Βαϊντότας Μαλινιόνις εξήγησε ότι το νέο ραντάρ προορίζεται κυρίως για την επιτήρηση στόχων μεγάλων αποστάσεων και την έγκαιρη προειδοποίηση. «Δεν γνωρίζουμε ακόμη αν είναι επιχειρησιακά ικανό να κάνει όλα αυτά, αλλά είναι βέβαιο ότι κατασκευάζεται», σημείωσε. Σύμφωνα με τον ίδιο, εάν η Ρωσία αποκτήσει τη δυνατότητα να εντοπίζει νωρίτερα τις μετακινήσεις αεροπορικών δυνάμεων και στρατιωτικών ενισχύσεων του ΝΑΤΟ προς την ανατολική Ευρώπη, θα κερδίζει πολύτιμο χρόνο για τη λήψη αποφάσεων. Η Λετονή αναλύτρια ασφάλειας Εβίγια Ντιάτκοβιτσα εκτιμά ότι το σύστημα θα μπορούσε επίσης να περιορίσει ορισμένα κενά στην έγκαιρη ανίχνευση χαμηλά ιπτάμενων στόχων, όπως τα drones. Ωστόσο, ένα ραντάρ υπεράνω του ορίζοντα δεν προσφέρει την ακρίβεια που απαιτείται για την άμεση καθοδήγηση αντιαεροπορικών πυραύλων. Η βασική του αξία βρίσκεται στην έγκαιρη προειδοποίηση και στη δημιουργία μιας ευρύτερης εικόνας της αεροπορικής δραστηριότητας.
Το Καλίνινγκραντ μετατρέπεται σε κέντρο στρατιωτικής επιτήρησης
Η νέα εγκατάσταση δεν είναι η μοναδική που προκαλεί ανησυχία στις χώρες της Βαλτικής. Σύμφωνα με στοιχεία που δημοσίευσε η γερμανική εφημερίδα Frankfurter Allgemeine Zeitung, στην περιοχή του Τσερνιαχόφσκ έχει εντοπιστεί ακόμη ένα μεγάλο κυκλικό συγκρότημα κεραιών, ενώ συνολικά στο Καλίνινγκραντ έχουν καταγραφεί περισσότερες από 20 εγκαταστάσεις συλλογής ηλεκτρονικών πληροφοριών και ηλεκτρονικού πολέμου. Παράλληλα, δορυφορικές εικόνες δείχνουν νέα καταφύγια για μαχητικά αεροσκάφη στη στρατιωτική αεροπορική βάση Τσκάλοφσκ, καθώς και υποδομές για αντιαεροπορικά συστήματα S-400 στην περιοχή του Μπαλτίισκ. Η στρατηγική σημασία του ρωσικού θύλακα είναι ιδιαίτερα μεγάλη: βρίσκεται ανάμεσα σε δύο χώρες του ΝΑΤΟ και προσφέρει στη Μόσχα άμεση πρόσβαση στη Βαλτική Θάλασσα. Ορισμένες εκτιμήσεις αναφέρουν επίσης ότι η Ρωσία διαθέτει τη δυνατότητα ανάπτυξης έως και 100 πυρηνικών κεφαλών στην περιοχή, αν και η παρουσία και ο ακριβής αριθμός τους δεν έχουν επιβεβαιωθεί ανεξάρτητα.
Πώς απαντά το ΝΑΤΟ
Οι ευρωπαϊκές χώρες ενισχύουν με τη σειρά τους τις δυνατότητες επιτήρησης στην περιοχή της Βαλτικής. Η Πολωνία αξιοποιεί υποδομές υπεράκτιων αιολικών πάρκων για την εγκατάσταση συστημάτων παρακολούθησης, ενώ η γερμανική Rheinmetall συνεργάζεται με την ICEYE για την ανάπτυξη δορυφόρων ραντάρ συνθετικού ανοίγματος (SAR). Οι δορυφόροι αυτοί μπορούν να παρέχουν εικόνες στρατιωτικών εγκαταστάσεων και κινήσεων ακόμη και τη νύχτα ή με κακές καιρικές συνθήκες. Τα δεδομένα τους προορίζονται να υποστηρίξουν, μεταξύ άλλων, τις γερμανικές δυνάμεις που σταθμεύουν στη Λιθουανία, με τις πρώτες εκτοξεύσεις να προγραμματίζονται για τις αρχές του 2027. Υπάρχει πάντως και ένα μειονέκτημα για τη Ρωσία, όπως επισημαίνει ο Μαλινιόνις: το τεράστιο μέγεθος του νέου ραντάρ το καθιστά εύκολα αναγνωρίσιμο και δυνητικά ευάλωτο σε επιθέσεις. Η εγκατάσταση δεν μπορεί να μετακινηθεί ή να κρυφτεί όπως ένα κινητό σύστημα.
Το σημαντικότερο, ωστόσο, είναι ότι η Μόσχα συνεχίζει να επενδύει σε μεγάλης κλίμακας στρατιωτικές υποδομές απέναντι στην Ευρώπη, την ώρα που ο πόλεμος στην Ουκρανία συνεχίζεται. Το νέο ραντάρ δεν σημαίνει ότι η Ρωσία θα μπορεί να παρακολουθεί κάθε αεροσκάφος ή drone πάνω από την Ευρώπη, ούτε ότι θα αποκτήσει αυτόματα τη δυνατότητα να τα καταρρίπτει. Αν όμως λειτουργήσει σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των ειδικών, θα ενισχύσει σημαντικά τις δυνατότητες έγκαιρης προειδοποίησης της Μόσχας και θα προσθέσει ένα ακόμη στοιχείο στον ήδη εντεινόμενο στρατιωτικό ανταγωνισμό με το ΝΑΤΟ.
