ΗΠΑ – Η NASA αναζητά λύσεις για να παρατείνει τη ζωή του τηλεσκοπίου Hubble

Νέα πρωτοβουλία για την παράταση της επιχειρησιακής ζωής του διαστημικού τηλεσκοπίου Hubble αναλαμβάνει η NASA, ζητώντας από την αμερικανική διαστημική βιομηχανία προτάσεις για μια πιθανή αποστολή υποστήριξης του ιστορικού παρατηρητηρίου. Η πρόσκληση πληροφοριών (Request for Information – RFI), που δημοσιοποιήθηκε στις 29 Οκτωβρίου 2026, εξετάζει ένα ευρύ φάσμα επιλογών, από την ανύψωση της τροχιάς του έως την πραγματοποίηση εργασιών συντήρησης και, τελικά, την ασφαλή απόσυρσή του.

Το Hubble βρίσκεται σε τροχιά γύρω από τη Γη από τον Απρίλιο του 1990 και παραμένει ένα από τα σημαντικότερα επιστημονικά όργανα στην ιστορία της διαστημικής έρευνας. Αναπτύχθηκε από τη NASA σε συνεργασία με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Διαστήματος (ESA) και, παρά τη συμπλήρωση περισσότερων από 36 ετών στο Διάστημα, συνεχίζει να πραγματοποιεί αστρονομικές παρατηρήσεις.

Το πρόβλημα δεν είναι μόνο η ηλικία των συστημάτων του, αλλά και η σταδιακή απώλεια ύψους της τροχιάς του. Το Hubble κινείται σε χαμηλή γήινη τροχιά, όπου εξακολουθούν να υπάρχουν αραιά στρώματα της ανώτερης ατμόσφαιρας. Η αντίσταση που ασκούν αυτά σταδιακά μειώνει την τροχιακή του ενέργεια, με αποτέλεσμα το τηλεσκόπιο να κατέχεται αργά προς τη Γη.

Σε αντίθεση με άλλα διαστημικά οχήματα, το Hubble δεν διαθέτει δικό του σύστημα πρόωσης για την πραγματοποίηση τροχιακών διορθώσεων. Στο παρελθόν, οι αποστολές των αμερικανικών διαστημικών λεωφορείων επέτρεπαν όχι μόνο τη συντήρηση και αναβάθμιση του τηλεσκοπίου, αλλά και την ανύψωση της τροχιάς του. Με την απόσυρση των διαστημικών λεωφορείων το 2011, αυτή η δυνατότητα χάθηκε.

Σύμφωνα με τις σημερινές εκτιμήσεις της NASA, χωρίς νέα παρέμβαση το Hubble ενδέχεται να επανεισέλθει στην ατμόσφαιρα το 2033–2034. Το χρονοδιάγραμμα δεν είναι απόλυτο, καθώς επηρεάζεται από τη μεταβολή της ατμοσφαιρικής πυκνότητας, τη δραστηριότητα του Ήλιου και τις πραγματικές συνθήκες της τροχιάς του. Η υπηρεσία θεωρεί ότι μια αποστολή υποστήριξης θα πρέπει να πραγματοποιηθεί το αργότερο έως το 2032.

Τρεις διαφορετικές δυνατότητες

Η πρώτη επιλογή είναι η ανύψωση της τροχιάς (reboost), με τη βοήθεια ενός άλλου διαστημικού οχήματος. Μια τέτοια επιχείρηση θα μπορούσε να αυξήσει το ύψος της τροχιάς του Hubble και να καθυστερήσει σημαντικά την επανείσοδό του, χωρίς να απαιτείται απαραίτητα επέμβαση στα επιστημονικά του όργανα.

Η δεύτερη δυνατότητα αφορά μια πιο σύνθετη αποστολή συντήρησης ή αναβάθμισης. Σε αυτή την περίπτωση, η NASA ενδιαφέρεται να διαπιστώσει κατά πόσο σύγχρονα διαστημικά οχήματα, ρομποτικά συστήματα ή ενδεχομένως επανδρωμένες αποστολές θα μπορούσαν να πραγματοποιήσουν εργασίες στο τηλεσκόπιο. Το αντικείμενο θα μπορούσε να περιλαμβάνει παρεμβάσεις σε υποσυστήματα ή βελτιώσεις των δυνατοτήτων του, εφόσον αποδειχθούν τεχνικά εφικτές και οικονομικά δικαιολογημένες.

Η τρίτη επιλογή αφορά το τέλος της αποστολής. Η NASA ζητά από τη βιομηχανία να εξετάσει λύσεις για ελεγχόμενη επανείσοδο του Hubble στην ατμόσφαιρα ή για μεταφορά του σε άλλη τροχιά, όταν δεν θα είναι πλέον δυνατή ή σκόπιμη η συνέχιση της λειτουργίας του.

Η ασφαλής απόσυρση αποτελεί επίσης σημαντικό ζήτημα, καθώς το τηλεσκόπιο έχει μάζα περίπου 11 τόνων και ορισμένα δομικά στοιχεία του ενδέχεται να μην καταστραφούν πλήρως κατά την επανείσοδο. Συνεπώς, μια ανεξέλεγκτη κάθοδος θα δημιουργούσε κινδύνους που η NASA επιδιώκει να περιορίσει.

Η ανύψωση στα 600 χιλιόμετρα και οι τεχνικές δυσκολίες

Η πρόσκληση της NASA προσδιορίζει έναν συγκεκριμένο στόχο: την ανύψωση του Hubble σε τροχιά ύψους τουλάχιστον 600 χιλιομέτρων. Αυτό θα απαιτούσε την προσέγγιση και σύλληψη του τηλεσκοπίου από ειδικό διαστημικό όχημα, το οποίο στη συνέχεια θα χρησιμοποιούσε το δικό του σύστημα πρόωσης για την αλλαγή τροχιάς.

Η επιχείρηση δεν είναι απλή. Το Hubble δεν σχεδιάστηκε αρχικά για αυτόνομη ρομποτική συντήρηση, αν και στην τελευταία αποστολή του διαστημικού λεωφορείου, το 2009, εγκαταστάθηκε ειδικός μηχανισμός που διευκολύνει τη μελλοντική σύλληψή του. Οποιοδήποτε νέο όχημα θα πρέπει να προσεγγίσει το τηλεσκόπιο με μεγάλη ακρίβεια, να συνδεθεί με ασφάλεια και να μεταβάλει την τροχιά του χωρίς να προκαλέσει βλάβες στα ευαίσθητα επιστημονικά και δομικά συστήματα.

Η NASA ζητά από τις ενδιαφερόμενες εταιρείες να παρουσιάσουν τις τεχνολογικές τους δυνατότητες, την εμπειρία τους, το εκτιμώμενο κόστος, το χρονοδιάγραμμα και τους κινδύνους κάθε προτεινόμενης λύσης. Οι υποψήφιοι ανάδοχοι θα πρέπει να διαθέσουν το όχημα εκτόξευσης, το διαστημικό σκάφος υποστήριξης και, εφόσον απαιτηθεί, το πλήρωμα. Η NASA θα προσφέρει τεχνικά δεδομένα, εξειδικευμένη υποστήριξη και συντονισμό των λειτουργιών του Hubble.

Μια δεύτερη ευκαιρία μετά την πρόταση της SpaceX

Η ιδέα διάσωσης του Hubble δεν εμφανίζεται για πρώτη φορά. Το 2022 η NASA είχε εξετάσει, σε συνεργασία με τη SpaceX, τη δυνατότητα ανύψωσης της τροχιάς του με διαστημικό σκάφος Crew Dragon. Η πρωτοβουλία εκείνη δεν οδήγησε σε αποστολή, αλλά ανέδειξε το ενδιαφέρον για αξιοποίηση εμπορικών οχημάτων σε επιχειρήσεις συντήρησης δορυφόρων.

Η νέα πρόσκληση είναι ευρύτερη, καθώς δεν περιορίζεται σε συγκεκριμένο όχημα ή εταιρεία. Η NASA θέλει να διαπιστώσει κατά πόσο οι εξελίξεις στη ρομποτική, στην αυτόνομη προσέγγιση και στη συντήρηση δορυφόρων σε τροχιά επιτρέπουν πλέον μια τεχνικά ασφαλή και οικονομικά βιώσιμη αποστολή.

Σημαντική είναι και η επιστημονική διάσταση. Το Hubble παραμένει ιδιαίτερα χρήσιμο για παρατηρήσεις στο ορατό και στο υπεριώδες τμήμα του ηλεκτρομαγνητικού φάσματος, συμπληρώνοντας τις δυνατότητες του τηλεσκοπίου James Webb, το οποίο επικεντρώνεται κυρίως στο υπέρυθρο. Η NASA επιδιώκει να περιορίσει το ενδεχόμενο κενού σε αυτές τις παρατηρησιακές δυνατότητες μέχρι την ανάπτυξη του μελλοντικού Habitable Worlds Observatory, που δεν αναμένεται να λειτουργήσει πριν από τη δεκαετία του 2040.

Το χρονικό περιθώριο στενεύει

Η ανάλυση της NASA τον Ιούλιο του 2026 εκτιμούσε πιθανότητα 10% για επανείσοδο του Hubble έως τον Σεπτέμβριο του 2032 και 50% έως τον Δεκέμβριο του 2033. Οι ημερομηνίες αυτές αποτελούν στατιστικές εκτιμήσεις και όχι προκαθορισμένο χρονοδιάγραμμα καταστροφής του τηλεσκοπίου.

Η υπηρεσία δεν έχει ακόμη αποφασίσει να χρηματοδοτήσει συγκεκριμένη αποστολή ούτε έχει προκηρύξει διαγωνισμό ανάθεσης. Η σημερινή διαδικασία αποσκοπεί αποκλειστικά στη συλλογή πληροφοριών, ώστε να αξιολογηθούν οι διαθέσιμες λύσεις πριν ληφθούν αποφάσεις.

Οι εταιρείες έχουν προθεσμία να απαντήσουν έως τις 30 Νοεμβρίου 2026, στις 15:00 ώρα ανατολικών ΗΠΑ (EST).