Η Ουκρανία αποκάλυψε ένα ευρωπαϊκό κενό που δεν καλύπτεται με περισσότερες αντιαεροπορικές πυροβολαρχίες: την έγκαιρη προειδοποίηση από το διάστημα. Ένας δορυφόρος υπερύθρων μπορεί να εντοπίσει τη θερμή ουρά του πυραυλοκινητήρα ενός βαλλιστικού πυραύλου ή το ίχνος μιας μαζικής εκτόξευσης πριν ο στόχος εμφανιστεί στα επίγεια ραντάρ της απειλούμενης χώρας. Τα επιπλέον λεπτά αλλάζουν την προειδοποίηση του πληθυσμού, την προστασία αεροδρομίων και τη δυνατότητα των αισθητήρων να κοιτάξουν στον σωστό τομέα.
Εδώ η Ευρώπη εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από αμερικανικά δεδομένα. Όμως η Γαλλία και η Γερμανία συμφώνησαν να θεμελιώσουν την πρωτοβουλία JEWEL, ενώ το ευρωπαϊκό πρόγραμμα ODIN’S EYE αναπτύσσει σχετικές τεχνολογίες και αρχιτεκτονική. Η φιλοδοξία είναι σημαντική, αλλά το χρονοδιάγραμμα τοποθετεί μια αρχική ευρωπαϊκή ικανότητα στις αρχές της δεκαετίας του 2030 και γαλλικό γεωστατικό αισθητήρα ευρέος πεδίου γύρω στο 2035.
Τι κάνει πραγματικά το SBIRS
Το αμερικανικό Space Based Infrared System συνδυάζει 6 δορυφόρους επιτήρησης στο υπέρυθρο φάσμα σε γεωσύγχρονη τροχιά, συν 4 αισθητήρες πάνω σε άλλους δορυφόρους που είναι σε ελλειπτικές τροχιές, συν το επίγειο τμήμα ανάλυσης σημάτων. Οι γεωσύγχρονοι αισθητήρες παραμένουν συνεχώς πάνω από μεγάλο τμήμα της Γης και διαθέτουν λειτουργία συνεχούς σάρωσης όπως και «step-staring», η οποία συγκεντρώνει προσοχή σε επιλεγμένες περιοχές.
Το σύστημα δεν παρέχει μόνο συναγερμό εκτόξευσης. Υποστηρίζει αντιπυραυλική άμυνα, επίγνωση πεδίου μάχης και τεχνικές πληροφορίες για τη συμπεριφορά των πυραύλων. Η πρώτη ειδοποίηση από υπέρυθρο αισθητήρα περιέχει χρόνο, γεωγραφική περιοχή και αρχική εκτίμηση τροχιάς. Δεν είναι πάντοτε αρκετή για βολή πυραύλου-αναχαιτιστή. Τα επίγεια ή θαλάσσια ραντάρ πρέπει να αποκαλύψουν τον στόχο, να βελτιώσουν την επίλυση της τροχιάς του και να εκτιμήσουν το πιθανό σημείο πρόσκρουσης. Το διάστημα κερδίζει χρόνο και κατευθύνει τους αισθητήρες· το δίκτυο στο έδαφος μετατρέπει την προειδοποίηση σε λύση άμυνας.
Η γεωσύγχρονη τροχιά προσφέρει συνεχή θέαση μεγάλης περιοχής, όμως βρίσκεται πολύ μακριά από τη Γη. Ο αισθητήρας και η επεξεργασία πρέπει να ξεχωρίζουν το θερμικό ίχνος της εκτόξευσης μέσα σε νέφη, πυρκαγιές, βιομηχανικές πηγές και αντανακλάσεις. Χαμηλότερες τροχιές μπορούν να προσφέρουν διαφορετική ανάλυση και γεωμετρία, περνούν όμως πάνω από την ίδια περιοχή για περιορισμένο χρόνο και χρειάζονται μεγαλύτερη πυκνότητα αισθητήρων, δηλαδή μεγαλύτερο αριθμό δορυφόρων. Μια ανθεκτική αρχιτεκτονική συνδυάζει τροχιές και αισθητήρες με διαφορετικά πλεονεκτήματα.
Η αλυσίδα προειδοποίησης έχει διαδοχικά επίπεδα βεβαιότητας. Το πρώτο μήνυμα δηλώνει ότι συνέβη πιθανό γεγονός και στρέφει την προσοχή των δικτύων. Επόμενες μετρήσεις επιβεβαιώνουν την εκτόξευση, εκτιμούν τον τύπο της τροχιάς και περιορίζουν την περιοχή κινδύνου. Η ενημέρωση πρέπει να φτάνει επανειλημμένα και να διορθώνεται καθώς βελτιώνεται η ανάλυση της τροχιάς του βαλλιστικού όπλου.
Ο χρόνος διανομής πληροφοριών είναι τόσο κρίσιμος όσο η ευαισθησία του αισθητήρα. Η λήψη στο δορυφόρο, η μετάδοση, η αυτόματη ανίχνευση, ο ανθρώπινος έλεγχος και η αποστολή στον χρήστη προσθέτουν δευτερόλεπτα. Για βαλλιστική απειλή μικρής ή μέσης εμβέλειας, αυτά τα δευτερόλεπτα μπορεί να καθορίσουν αν ένα ραντάρ θα προλάβει να στραφεί στον σωστό τομέα και αν η πολιτική προστασία θα εκδώσει μια αποτελεσματική προειδοποίηση. Η επιχειρησιακή προδιαγραφή πρέπει να περιγράφει χρόνο από την εκτόξευση έως τη δράση του τελικού χρήστη.
Τι γνωρίζουμε και τι δεν γνωρίζουμε για την Ουκρανία
Οι Ηνωμένες Πολιτείες διαθέτουν μηχανισμό Shared Early Warning για τη μεταφορά σχεδόν πραγματικού χρόνου δεδομένων πυραυλικών γεγονότων σε εταίρους τους, βάσει διμερών συμφωνιών.
Δεν υπάρχει όμως πληροφόρηση για ποια συγκεκριμένη ροή δεδομένων λαμβάνει η Ουκρανία σχετικά με εκτοξεύσεις ρωσικών πυραύλων, με ποια καθυστέρηση και για ποια κατηγορία στόχων. Η επιχειρησιακή αρχή όμως είναι σαφής: η έγκαιρη προειδοποίηση έχει αξία μόνο όταν φτάνει σε κέντρα διοίκησης και μονάδες αρκετά γρήγορα ώστε να αλλάξει τη δράση τους.
Το ίδιο ισχύει για την πολιτική προστασία. Μια γενική ειδοποίηση σε ολόκληρη χώρα ότι “επίκειται επίθεση” χωρίς λεπτομέρειες για το ποια περιοχή κινδυνεύει, εξαντλεί τον πληθυσμό και εξοντώνει την οικονομία. Η επιτυχία προειδοποιήσης επομένως μετριέται και σε λιγότερες άσκοπες διακοπές της οικονομικής και κοινωνικής δραστηριότητας, όχι μόνο σε καταρρίψεις.
Ακόμη τα όρια διαβάθμισης μπορούν να μειώσουν την πρακτική χρησιμότητα. Ο πάροχος των στοιχείων προειδοποίησης (στην περίπτωση μας, οι ΗΠΑ) θέλει να διαφυλάξει το πόσο ακριβής είναι ο αισθητήρας του και ποιες είναι οι δυνατότητες τους, ενώ ο χρήστης (στο ίδιο παράδειγμα η Ουκρανία) χρειάζεται αρκετά στοιχεία για να αποφασίσει πως θα καταρρίψει τον βαλλιστικό πύραυλο. Οπότε μια σωστή υπηρεσία μπορεί να μεταδίδει τυποποιημένο μήνυμα με χρόνο, περιοχή, κατεύθυνση, πιθανό τύπο απειλής και βαθμό βεβαιότητας, χωρίς να αποκαλύπτει ευαίσθητες παραμέτρους του δορυφόρου. Η συμφωνία ανταλλαγής πρέπει να καθορίζει εκ των προτέρων ποιος λαμβάνει τι και σε ποιο δίκτυο.
Η εκπαίδευση των αποδεκτών είναι μέρος του συστήματος. Ένας αξιωματικός αεράμυνας, ένας διοικητής αεροδρομίου και ένας φορέας πολιτικής προστασίας χρειάζονται διαφορετική μορφή της ίδιας προειδοποίησης. Οι πρώτοι πρέπει να στρέψουν αισθητήρες και να ετοιμάσουν όπλα για την επερχόμενη απειλή, ενώ ο τρίτος χρειάζεται σαφή γεωγραφική ζώνη και χρονικό παράθυρο για να ειδοποιήσει τον τοπικό πληθυσμό να πάει στα καταφύγια. Η κοινή πηγή δεδομένων πρέπει να παράγει στοχευμένες ενέργειες και να αποφεύγει πολλαπλά, αντικρουόμενα μηνύματα.
JEWEL και ODIN’S EYE: η ευρωπαϊκή απάντηση
Η γαλλογερμανική συμφωνία JEWEL προβλέπει συνδυασμό διαστημικών υπέρυθρων αισθητήρων, επίγειων ραντάρ και συστήματος διοίκησης. Η Γαλλία και η Γερμανία επιδιώκουν συμβατούς γεωστατικούς δορυφόρους και κοινή αρχιτεκτονική, ώστε η Ευρώπη να αποκτήσει κυρίαρχη ικανότητα και ταυτόχρονα να συνεισφέρει περισσότερο στο ΝΑΤΟ.
Το ODIN’S EYE, με χρηματοδότηση του Ευρωπαϊκού Ταμείου Άμυνας, αναπτύσσει τεχνολογίες για διαστημική έγκαιρη προειδοποίηση και συγκεντρώνει βιομηχανίες πολλών χωρών. Η μεγαλύτερη πρόκληση δεν είναι μόνο ο υπέρυθρος αισθητήρας. Είναι η ασφαλής επεξεργασία, η απόρριψη ψευδών συναγερμών, η διανομή σε δευτερόλεπτα και η σύνδεση με εθνικά συστήματα αεράμυνας που χρησιμοποιούν διαφορετικά δίκτυα και διαβαθμίσεις.
Η ευρωπαϊκή λύση χρειάζεται σαφές πλαίσιο διακυβέρνησης. Πρέπει να είναι γνωστό ποιος αναγνωρίζει το γεγονός, ποιος εγκρίνει τη διανομή, ποια χώρα έχει προτεραιότητα όταν εμφανίζονται πολλές εκτοξεύσεις και πώς συνεχίζεται η υπηρεσία σε πολιτική διαφωνία ή κυβερνοεπίθεση. Η τεχνική αυτονομία έχει περιορισμένη αξία αν η διαδικασία λήψης απόφασης προσθέτει καθυστέρηση. Οι κανόνες χρήσης και η αλυσίδα ευθύνης πρέπει να σχεδιαστούν μαζί με τον αστερισμό.
Ένας ή δύο γεωστατικοί δορυφόροι δεν προσφέρουν παγκόσμια κάλυψη ούτε πλήρη ανθεκτικότητα. Χρειάζονται επικαλυπτόμενα πεδία θέασης, επίγειοι σταθμοί, εφεδρεία, προστασία από κυβερνοεπιθέσεις και σχέδιο σε περίπτωση απώλειας δορυφόρου. Η Ευρώπη πρέπει επίσης να συνδέσει το πρόγραμμα με ραντάρ μεγάλης εμβέλειας και με τις πυροβολαρχίες που θα εκτελέσουν την αναχαίτιση.
Η ελληνική θέση στο ευρωπαϊκό δίκτυο
Η Ελλάδα βρίσκεται στο νοτιοανατολικό άκρο της Ευρώπης, κοντά σε διαδρομές πυραύλων από την Ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή. Η γεωγραφία της προσφέρει στρατηγική αξία για επίγειους σταθμούς, αισθητήρες παρακολούθησης και διανομή δεδομένων προς ναυτικές και αεροπορικές μονάδες. Η συμμετοχή στο JEWEL ή σε συναφή προγράμματα δεν πρέπει να περιοριστεί σε αγορά τελικού προϊόντος.
Ελληνικά πανεπιστήμια και εταιρείες μπορούν να εργαστούν σε επεξεργασία υπέρυθρων δεδομένων, ασφαλείς επικοινωνίες, σύντηξη ιχνών και δοκιμές διαλειτουργικότητας. Οι Ένοπλες Δυνάμεις χρειάζονται εθνικό κόμβο που να λαμβάνει συμμαχική προειδοποίηση, να τη συσχετίζει με ελληνικά ραντάρ και να τη μεταδίδει σε Patriot, IRIS-T, πλοία και πολιτική προστασία με σαφείς χρόνους και επίπεδα βεβαιότητας.
Ο εθνικός κόμβος πρέπει να λειτουργεί ακόμη και όταν μέρος των δικτύων έχει υποβαθμιστεί. Χρειάζεται περισσότερες από μία διαδρομές επικοινωνίας, τοπική δυνατότητα αποθήκευσης και συσχέτισης, κοινό συγχρονισμό χρόνου και προκαθορισμένες διαδικασίες χειροκίνητης μετάδοσης. Η σύνδεση με τη Link 16 μπορεί να μεταφέρει σχετική τακτική ενημέρωση σε στρατιωτικές μονάδες, ενώ άλλες ασφαλείς υποδομές θα εξυπηρετούν την πολιτική προστασία. Η αρχιτεκτονική πρέπει να διαχωρίζει τις διαβαθμίσεις χωρίς να δημιουργεί επικίνδυνα κενά χρόνου.
Η ελληνική συμβολή μπορεί επίσης να αξιοποιήσει τη γεωγραφία για δοκιμές. Αισθητήρες και σταθμοί στην ηπειρωτική χώρα και στα νησιά προσφέρουν διαφορετικές γωνίες προς την Ανατολική Μεσόγειο. Ασκήσεις με γνωστές εκτοξεύσεις μπορούν να ελέγξουν τον χρόνο προειδοποίησης, τη συσχέτιση με επίγεια ραντάρ και την ακρίβεια της γεωγραφικής ειδοποίησης. Τα αποτελέσματα θα δώσουν στην Ελλάδα τεκμηριωμένη θέση στις απαιτήσεις του ευρωπαϊκού προγράμματος.
Η απαίτηση πρέπει να δοκιμαστεί με ασκήσεις. Ένα προσομοιωμένο γεγονός εκτόξευσης θα μετρά τον χρόνο έως τον εθνικό κόμβο, την πρώτη υπόδειξη προς ραντάρ, την ταξινόμηση και την ενεργοποίηση των σωστών μονάδων. Πρέπει να εξεταστεί τι συμβαίνει όταν η κύρια συμμαχική ροή διακοπεί, όταν τα δεδομένα είναι ασαφή ή όταν εμφανίζονται ταυτόχρονα πολλές εκτοξεύσεις.
Η διαστημική προειδοποίηση δεν καταρρίπτει τον πύραυλο, αλλά αγοράζει το σπανιότερο αγαθό της αεράμυνας: χρόνο. Η Ευρώπη χρειάζεται δική της ικανότητα για να μειώσει την εξάρτηση και να ενισχύσει το κοινό δίκτυο. Η Ελλάδα έχει λόγο να συμμετέχει από το στάδιο της αρχιτεκτονικής, ώστε τα μελλοντικά δεδομένα να φτάνουν κατευθείαν στα συστήματα που θα πρέπει να αντιδράσουν.
