Καλημέρα και καλή εβδομάδα, αγαπημένοι μου αναγνώστες. Βάλτε καφέ, γιατί επιστρέφουμε στα Ελληνικά Αμυντικά Συστήματα, τα γνωστά μας ΕΑΣ. Οι δουλειές στο ΚαΨιΜί δεν σταματούν ούτε το Σαββατοκύριακο. Καφέ καφέ μαθαίνουμε περισσότερα και, δυστυχώς, ορισμένα από αυτά δεν με αφήνουν να τον πιω ήσυχος.
Στο Λαύριο δεν χωρά άλλη αναμονή
Μιλώντας για όσα δεν μπορούν να περιμένουν, ξεκινώ από το Λαύριο και το ΤΝΤ. Τα είχαμε αναπτύξει στον ΚαΨιΜιτζή 18 και είχαμε επανέλθει στον 153. Το θέμα αφορά την ασφάλεια των εργαζομένων, των εγκαταστάσεων και της περιοχής. Αναρωτιέμαι αν αγχώνεται κανείς όσο θα έπρεπε. Γιατί εγώ, που το πιο επικίνδυνο πράγμα που διαχειρίζομαι είναι η πίεση στην καφετιέρα, έχω αρχίσει να αγχώνομαι αρκετά.
Τον Ιανουάριο ματαιώθηκε ο διαγωνισμός για την απορρύπανση και την απομάκρυνση των δεξαμενών στον πρώην χώρο καταστροφής ναρκών. Μαθαίνω πως ο μεγάλος διαγωνισμός που ακυρώθηκε θα επανέλθει, αλλά με τεράστια καθυστέρηση. Θέλω να επιβεβαιώσω τις πληροφορίες για την επαναπροκήρυξη και το χρονοδιάγραμμά της. Η εκκρεμότητα πάντως παραμένει και οι κίνδυνοι δεν παίρνουν παράταση μαζί με τους φακέλους.
Ελπίζω αυτή η καθυστέρηση να μην αποδειχθεί μοιραία. Όσοι έχουν την ευθύνη των εγκαταστάσεων και της εποπτείας τους γνωρίζουν το πρόβλημα. Αν συμβεί το κακό, κανείς δεν θα μπορεί να παριστάνει τον ανήξερο ή να κρυφτεί πίσω από την «κακιά στιγμή». Οι ευθύνες της διαχείρισης και της εποπτείας είναι γνωστές· δεν θα χρειαστεί να τις ανακαλύψουμε μετά.
Ένα γεφύρι στο Αίγιο
Μιλώντας για ενδιαφέρον, το Πάουεργκέιμ έγραψε στη στήλη της 16ης Οκτωβρίου για τον διαγωνισμό αναζήτησης επενδυτή στην οβιδουργία και την καλυκοποιία των ΕΑΣ, με επίκεντρο το Αίγιο. Και τον παρομοίασε με το Γεφύρι της Άρτας. Ωραία παρομοίωση, αν και προσωπικά θα προτιμούσα να συζητούμε για εργοστάσιο που δουλεύει παρά για γεφύρι που χτίζεται και ξεχτίζεται.
Η επένδυση αφορά την κατασκευή των μεταλλικών κορμών των βλημάτων και καλύκων, με μεταφορά και αναβάθμιση της σχετικής δραστηριότητας στο Αίγιο. Όποιος παρακολουθεί τη στήλη, καταλαβαίνει γιατί το θέμα με ενδιαφέρει. Είναι ένα από τα κομμάτια που χρειάζεται να αποκτήσει η εγχώρια παραγωγή για να σταθεί πιο γερά στα πόδια της.
Τα έχουμε ξαναπεί για τα βλήματα
Μιλώντας για παραγωγή, θυμίζω όσα είχαμε εξηγήσει στον ΚαΨιΜιτζή 21. Η γόμωση ενός βλήματος και η κατασκευή του μεταλλικού του κορμού είναι διαφορετικές δουλειές. Το ότι γεμίζεις βλήματα στην Ελλάδα δεν σημαίνει ότι κατασκευάζεις εδώ και το μεταλλικό τους σώμα. Για την επαναφορά αυτής της δυνατότητας χρειάζονται επένδυση, τεχνογνωσία και σύγχρονη παραγωγική οργάνωση.
Η επίσημη αναζήτηση επενδυτή αποτυπώνεται στην απόφαση των ΕΑΣ της 3ης Ιουλίου 2025. Προέβλεπε αναζήτηση ιδιώτη επενδυτή, αξιοποίηση μέρους των εγκαταστάσεων του Αιγίου και του εξοπλισμού του οβιδουργείου που βρισκόταν στον Υμηττό και δεν χρησιμοποιούνταν. Ο ιδιώτης θα έφερνε χρήματα για εκσυγχρονισμό, τις απαιτούμενες υποδομές και τεχνογνωσία.
Η κατεύθυνση είναι σωστή και μακάρι να πετύχει. Δεν έχω κανένα παράπονο επειδή ψάχνουμε επενδυτή. Το παράπονό μου αρχίζει όταν ο χρόνος περνά και η συζήτηση παραμένει γύρω από την επόμενη προθεσμία. Ούτε οι εργαζόμενοι ούτε τα μηχανήματα ζουν με τις παρατάσεις.
Οι συζητήσεις είχαν αρχίσει από παλιά
Μιλώντας για επενδυτές, εδώ έχω και μια πληροφορία που προσθέτει ενδιαφέρον στην ιστορία. Η προηγούμενη διοίκηση των ΕΑΣ είχε αρχίσει ήδη από τα τέλη του 2023 και μέσα στο 2024 επαφές με μεγάλους ομίλους του εξωτερικού για την οβιδουργία και την καλυκοποιία. Στο κάδρο βρέθηκε και ο ινδικός όμιλος Καλυάνι, το ενδιαφέρον του οποίου για το Αίγιο έχει καταγραφεί και σε δημοσιεύματα.
Σύμφωνα με τις πληροφορίες μου, η κυβέρνηση ήταν ενήμερη και τις συνομιλίες παρακολουθούσε ο σύμβουλος εθνικής ασφάλειας Θάνος Ντόκος, μαζί με τον τότε διευθύνοντα σύμβουλο των ΕΑΣ Νίκο Κωστόπουλο. Η επιδίωξη ήταν να ακολουθηθεί και για το Αίγιο η λογική αναζήτησης ισχυρού βιομηχανικού εταίρου που οδήγησε στη συμφωνία για το Λαύριο.
Άρα η αναζήτηση δεν ξεκίνησε χθες. Από τις πρώτες εκείνες επαφές κοντεύουν να περάσουν τρία χρόνια και ακόμη περιμένουμε την επιλογή επενδυτή για τη συγκεκριμένη δραστηριότητα. Δεν λέω πως κάθε αρχική συζήτηση καταλήγει υποχρεωτικά σε συμφωνία. Λέω όμως πως, ύστερα από τόσο χρόνο, θα περίμενα να έχουμε προχωρήσει περισσότερο από τις διαδοχικές παρατάσεις. Πόσους καφέδες θέλει πια αυτή η συνάντηση;
Από τον Ιούλιο στον Οκτώβριο
Μιλώντας για προθεσμίες, η αρχική πρόσκληση του Ιουνίου έδινε ημερομηνία υποβολής την 22α Ιουλίου. Ακολούθησαν η 30ή Ιουλίου, η 7η Σεπτεμβρίου, η 18η Οκτωβρίου και τώρα η 26η Οκτωβρίου. Οι σχετικές πράξεις είναι αναρτημένες στη Διαύγεια. Η τελευταία παράταση εγκρίθηκε από το ΔΣ στις 15 Οκτωβρίου.
Η νέα ημερομηνία καταγράφεται και στο ΚΗΜΔΗΣ, στη νεότερη διακήρυξη. Οι φάκελοι προβλέπεται να υποβληθούν μέχρι τις δέκα το πρωί και να αποσφραγιστούν μία ώρα αργότερα.
Δεν είναι όλες οι παρατάσεις αδικαιολόγητες. Μπορεί να χρειάζεται χρόνος για να προετοιμαστούν περισσότεροι υποψήφιοι. Εδώ όμως έχουμε ήδη διαδρομή από τον Ιούλιο στον Οκτώβριο, μαζί με αλλαγές στους όρους. Θα ήθελα να μάθω πόσοι θα καταθέσουν τελικά αίτηση συμμετοχής. Γιατί έχω αρχίσει να υποψιάζομαι ότι το ημερολόγιο των ΕΑΣ θέλει ξεχωριστή γραμμή παραγωγής.
Οι τόνοι λιγόστεψαν αρκετά
Μιλώντας για αλλαγές, εδώ βρίσκεται ένα από τα ουσιαστικότερα σημεία. Η αρχική πρόσκληση ζητούσε ο υποψήφιος να διαθέτει αποδεδειγμένη δυναμικότητα 20.000 τόνων τον χρόνο στην κατασκευή χαλύβδινων κορμών πυρομαχικών. Τον Σεπτέμβριο η απαίτηση κατέβηκε στους 7.000 τόνους.
Η δεύτερη μεταβολή ήταν εξίσου σημαντική. Από δυναμικότητα 300.000 οβίδων ετησίως, περάσαμε σε 300.000 οβίδες συνολικά στην τριετία, δηλαδή κατά μέσο όρο 100.000 τον χρόνο. Αυτά περιγράφει η απόφαση της 11ης Σεπτεμβρίου, με δηλωμένο σκοπό τη διεύρυνση του ανταγωνισμού.
Τα μεγέθη αυτά είναι προσόντα συμμετοχής του υποψήφιου επενδυτή. Το πόσο θα παράγει η νέα επένδυση θα προκύψει από τον σχεδιασμό και τις δεσμεύσεις της συμφωνίας.
Εγώ, ως απλός παρασκευαστής καφέ, έχω μια απορία. Πώς υπολογίστηκαν οι αρχικές απαιτήσεις και τι άλλαξε ώστε να μειωθούν τόσο; Αν η αγορά έδειξε ότι ήταν υπερβολικές, καλά έκαναν και τις επανεξέτασαν. Θα ήθελα όμως να ξέρω πόσο καλά είχε μελετηθεί η αγορά πριν βγει η πρώτη πρόσκληση. Γιατί άλλο να διορθώνεις μια λεπτομέρεια και άλλο να αλλάζεις τόσο το βιομηχανικό μέγεθος του συνεταίρου που αναζητείς.
Τα εκατομμύρια έμειναν στη θέση τους
Μιλώντας για μέγεθος, στα οικονομικά φίλτρα παραμένουν αυτά που επισήμανε το Πάουεργκέιμ. Το άρθρο 16 της νεότερης πρόσκλησης ζητά ειδικό ετήσιο τζίρο τουλάχιστον 100 εκατ. ευρώ από οβιδουργία και καλυκοποιία, για καθεμία από τις τρεις προηγούμενες χρήσεις, καθαρή θέση τουλάχιστον 50 εκατ. ευρώ και μακροχρόνια πιστοληπτική αξιολόγηση τουλάχιστον ΑΑ.
Προβλέπονται ενώσεις εταιρειών και δυνατότητα στήριξης στις οικονομικές δυνατότητες τρίτων, με τους σχετικούς όρους. Παραμένει πάντως αναζήτηση εταίρου με μεγάλη βιομηχανική και οικονομική επιφάνεια.
Άρα χαμηλώσαμε αισθητά τον πήχη της απαιτούμενης παραγωγικής δυναμικότητας, διατηρώντας τα οικονομικά κριτήρια. Η επιλογή θα κριθεί από το ποιοι θα εμφανιστούν και πόσο πραγματικός θα είναι ο ανταγωνισμός. Εγώ θέλω πολλούς σοβαρούς υποψηφίους, για να έχουμε επιλογές. Ένας διαγωνισμός που αλλάζει για να προσελκύσει περισσότερους πρέπει στο τέλος να μας δείξει και τους περισσότερους.
Μεγάλος εταίρος ή όποιος χωρά στον πήχη;
Μιλώντας για τη συμφωνία του Λαυρίου, εκεί υπάρχει ένα μέτρο σύγκρισης. Ο ΤΣΕΧΟΣΛΟΒΑΚ ΓΚΡΟΥΠ, στον οποίο ανήκει ο εταίρος των ΕΑΣ, αναφέρει στην εταιρική του παρουσίαση ότι είναι δεύτερος στην Ευρώπη στην παραγωγή πυρομαχικών μεσαίου και μεγάλου διαμετρήματος. Μιλάμε για όμιλο με βιομηχανική βάση, τεχνογνωσία και αγορές. Αυτό έχει αξία για μια ελληνική αμυντική βιομηχανία που χρειάζεται να ξαναμεγαλώσει.
Η επιλογή ενός τέτοιου εταίρου ήταν ουσιαστικό βήμα. Και η δική μας πλευρά οφείλει να κάνει όσα της αναλογούν για να αποδώσει η συνεργασία. Μακάρι να δούμε αντίστοιχη φιλοδοξία και στο Αίγιο, με τον καλύτερο δυνατό συνέταιρο που μπορεί να προσελκύσει η χώρα.
Εδώ λοιπόν γεννιέται η απορία. Αναζητούμε έναν από τους καλύτερους ή χαμηλώνουμε τις απαιτήσεις μέχρι να χωρέσει κάποιος που έχουμε κατά νου; Η μείωση των ορίων δυναμικότητας δεν αποδεικνύει από μόνη της προεπιλογή. Δίνει όμως λόγο να ρωτήσουμε ποια βιομηχανική ικανότητα επιδιώκουμε και γιατί αλλάξαμε τόσο τα κριτήρια. Ο πήχης κατεβαίνει εύκολα. Το εργοστάσιο μετά πρέπει να μπορεί να σταθεί ψηλά.
Και το πουλάκι τι λέει;
Μιλώντας για υποψηφίους, κάτι μου λέει ένα πουλάκι πως ο συνέταιρος έχει ήδη επιλεγεί και πως η διαδικασία απλώς θα επικυρώσει την επιλογή. Πουλάκι είπα. Και το συγκεκριμένο το ακούω με προσοχή. Είναι πληροφορία που θέλει διασταύρωση· οι αιτήσεις συμμετοχής και η αξιολόγησή τους θα έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον.
Αν ισχύει, έχουμε σοβαρό θέμα. Γιατί τότε θα ήθελα να ξέρω τι ακριβώς περιμένουμε από τους υπόλοιπους υποψηφίους και πώς διασφαλίζεται ότι τα ΕΑΣ θα πάρουν την καλύτερη δυνατή πρόταση. Ο στρατηγικός εταίρος θα επηρεάσει την παραγωγή και την πορεία της εταιρείας για πολλά χρόνια.
Το 51% θέλει και καλό συνέταιρο
Μιλώντας για επιλογές, το σχήμα προβλέπει κοινή εταιρεία, με τα ΕΑΣ να κρατούν τουλάχιστον 51%. Η δική μας πλευρά διαθέτει εγκαταστάσεις και εξοπλισμό. Ο επενδυτής καλείται να εισφέρει κεφάλαια, τεχνογνωσία, προσωπικό και πελατεία. Αυτή η τελευταία λέξη έχει σημασία. Μαζί με τον τρόπο παραγωγής χρειαζόμαστε και την αγορά που θα απορροφά το προϊόν.
Το ποσοστό από μόνο του δεν βάζει μπροστά τις μηχανές. Χρειάζεται να ξέρουμε τι αξία έχουν όσα εισφέρουμε, πόσα θα επενδύσει ο συνέταιρος, τι υποχρεώσεις αναλαμβάνει και πώς θα λειτουργεί η εταιρεία. Αυτά θα κάνουν το 51% ουσιαστικό για τα ΕΑΣ και χρήσιμο για τη χώρα.
Προσωπικά θέλω έναν εταίρο που να έχει λόγο να πετύχει το ελληνικό εργοστάσιο. Να συνδέει δικές του πωλήσεις και δικά του κεφάλαια με την παραγωγή εδώ. Με τέτοια συνεργασία θα είμαι ο πρώτος που θα πει την καλή κουβέντα. Αρκεί να φτάσουμε στη συνεργασία και να μη μείνουμε στην περιγραφή της.
Ο λογαριασμός έρχεται στη δεύτερη φάση
Μιλώντας για κεφάλαια, ο προϋπολογισμός της επένδυσης θα εκτιμηθεί μέσα από τον ανταγωνιστικό διάλογο στη δεύτερη φάση. Τα 100 εκατ. ευρώ είναι ο απαιτούμενος ετήσιος τζίρος του υποψηφίου. Το ύψος της ίδιας της επένδυσης θα προσδιοριστεί στη συνέχεια.
Εκεί θα φανεί τι ακριβώς αγοράζουμε ως παραγωγική δυνατότητα, πόσο κοστίζει και σε πόσο χρόνο μπορεί να λειτουργήσει. Ο διάλογος έχει νόημα όταν η πλευρά των ΕΑΣ ξέρει τι θέλει και τι προσφέρει, ώστε να μπορεί να συγκρίνει τις προτάσεις.
Και εκεί θα ήθελα να υπάρχει ο περισσότερος ζήλος. Στην αποτίμηση της δημόσιας εισφοράς, στις δεσμεύσεις του επενδυτή και στο χρονοδιάγραμμα εγκατάστασης και παραγωγής. Τα εγκαίνια τα οργανώνουμε εύκολα στη χώρα μας. Για τις παραδόσεις προϊόντων θέλει περισσότερη δουλειά.
Κρατήστε χώρο για τα επόμενα
Μιλώντας για την επόμενη μέρα, η χώρα χρειάζεται περισσότερη παραγωγή πυρομαχικών, τεχνικούς που θα βρίσκουν δουλειά εδώ και εργοστάσια με παραγγελίες. Γι’ αυτό έχει σημασία να πετύχει η επένδυση στο Αίγιο. Και γι’ αυτό οι καθυστερήσεις και οι μεγάλες αλλαγές των προϋποθέσεων αξίζουν ερωτήσεις. Θέλω να δω την προσπάθεια να προχωρά και να έχω λόγο να πω την καλή κουβέντα.
Προς το παρόν κρατάμε την 26η Οκτωβρίου. Για το Λαύριο θέλω να επιβεβαιώσω όσα μαθαίνω και θα επανέλθω. Έχω όμως και κάτι ακόμη για τα ΕΑΣ, ακόμη πιο σημαντικό και ενδιαφέρον. Μάλλον θα έχουμε πολλά νέα τις επόμενες μέρες. Κρατήστε καφέ και για αύριο.
