Την παράταση της ναυτικής επιχείρησης EUNAVFOR MED IRINI («Ειρήνη») έως τις 31 Μαρτίου 2029 αποφάσισε η Ευρωπαϊκή Ένωση, διευρύνοντας σημαντικά την αποστολή της στη Μεσόγειο. Πέρα από την επιτήρηση του εμπάργκο όπλων στη Λιβύη, η επιχείρηση αναλαμβάνει πλέον ενισχυμένο ρόλο στην παρακολούθηση του ρωσικού «σκιώδους στόλου», στην προστασία κρίσιμων θαλάσσιων υποδομών και στη συνολική επιτήρηση της ναυτικής δραστηριότητας.

Η απόφαση του Συμβουλίου της ΕΕ, που ανακοινώθηκε στις 13 Οκτωβρίου, σηματοδοτεί τη σταδιακή μετατροπή της IRINI από επιχείρηση με κύριο αντικείμενο τη Λιβύη σε ευρύτερο μηχανισμό ευρωπαϊκής θαλάσσιας ασφάλειας. Το νέο πλαίσιο προβλέπει επίσης στενότερη συνεργασία με μεσογειακές χώρες μέσω κοινής εκπαίδευσης, ασκήσεων και ναυτικής διπλωματίας.

Ιδιαίτερη βαρύτητα αποκτά η αντιμετώπιση του λεγόμενου ρωσικού «σκιώδους στόλου», δηλαδή δεξαμενόπλοιων που χρησιμοποιούνται για τη μεταφορά ρωσικού πετρελαίου, συχνά μέσω πολύπλοκων εταιρικών σχημάτων, αμφισβητούμενων νηολογήσεων και ανεπαρκώς διαφανών ασφαλιστικών καλύψεων. Η δραστηριότητά τους συνδέεται με προσπάθειες παράκαμψης των δυτικών κυρώσεων, ενώ δημιουργεί πρόσθετους κινδύνους για την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας και το θαλάσσιο περιβάλλον.

Στο πλαίσιο αυτό, η IRINI θα ενισχύσει την παρακολούθηση ύποπτων πλοίων και τη συλλογή πληροφοριών για τις διαδρομές και τις δραστηριότητές τους. Ήδη από τον Μάρτιο του 2026 έχει εξουσιοδοτηθεί να πραγματοποιεί ελέγχους εθνικότητας πλοίων σύμφωνα με το άρθρο 110 της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), όταν υπάρχουν βάσιμες υπόνοιες ότι ένα πλοίο χρησιμοποιεί ψευδή σημαία ή στερείται έγκυρης εθνικότητας.

Πρόκειται για σημαντική, αλλά νομικά περιορισμένη δυνατότητα. Η παρακολούθηση πλοίων του σκιώδους στόλου δεν συνεπάγεται γενική εξουσία αναχαίτισης ή κατάσχεσής τους. Οι νηοψίες και οι υπόλοιπες ενέργειες εξακολουθούν να υπόκεινται στις προϋποθέσεις του διεθνούς δικαίου και στις ειδικές εξουσιοδοτήσεις της επιχείρησης.

Μέχρι την 1η Οκτωβρίου 2026, η IRINI είχε πραγματοποιήσει έξι ελέγχους εθνικότητας πλοίων. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονταν τα δεξαμενόπλοια Toa Payoh και MV Sun, τα οποία βρίσκονται υπό ευρωπαϊκές κυρώσεις λόγω της σύνδεσής τους με τον ρωσικό σκιώδη στόλο και ελέγχθηκαν για ζητήματα εγκυρότητας της δηλωμένης σημαίας τους.

Ο δεύτερος νέος άξονας αφορά την προστασία κρίσιμων θαλάσσιων υποδομών, κυρίως υποθαλάσσιων καλωδίων τηλεπικοινωνιών, αγωγών φυσικού αερίου και πετρελαίου και άλλων εγκαταστάσεων στρατηγικής σημασίας. Η αποστολή θα ενισχύσει τη συλλογή και ανταλλαγή πληροφοριών, την αναγνώριση ύποπτων δραστηριοτήτων και την έγκαιρη προειδοποίηση για πιθανές απειλές.

Η νέα εντολή προβλέπει επίσης δοκιμές τεχνολογικών λύσεων και πιλοτικές αναπτύξεις μέσων επιτήρησης για την προστασία θαλάσσιων υποδομών.

Παρά τις νέες αρμοδιότητες, η Λιβύη παραμένει στον πυρήνα της επιχείρησης. Η IRINI εξακολουθεί να παρακολουθεί την εφαρμογή του εμπάργκο όπλων του ΟΗΕ, τις παράνομες εξαγωγές πετρελαίου και τα δίκτυα διακίνησης ανθρώπων, αξιοποιώντας πλοία, αεροσκάφη, δορυφορικά δεδομένα και συνεργασία με ευρωπαϊκές και εθνικές υπηρεσίες.

Η εντολή της IRINI για το εμπάργκο όπλων στη Λιβύη δεν πρέπει να συγχέεται με το δικαίωμα ελέγχου σημαίας πλοίων. Η ειδική εξουσιοδότηση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ για επιθεωρήσεις ύποπτων μεταφορών όπλων προς τη Λιβύη έπαψε να ισχύει τον Μάιο του 2026, καθώς δεν ανανεώθηκε. Το εμπάργκο εξακολουθεί να ισχύει, αλλά οι δυνατότητες επιβολής του στη θάλασσα έχουν διαφορετική νομική βάση και περιορισμούς.

Σύμφωνα με τα συγκεντρωτικά στοιχεία της επιχείρησης έως την 1η Οκτωβρίου, είχαν πραγματοποιηθεί 33 επιβιβάσεις και επιθεωρήσεις πλοίων στο πλαίσιο του ελέγχου του εμπάργκο όπλων στη Λιβύη, με τρεις περιπτώσεις εκτροπής πλοίων προς ευρωπαϊκά λιμάνια. Παράλληλα, είχαν καταγραφεί περισσότερες από 25.800 ασύρματες επαφές με εμπορικά πλοία, 823 συναινετικές επισκέψεις επί πλοίων και επιτήρηση περισσότερων από 3.000 ύποπτων πτήσεων.

Η επιχείρηση διαθέτει στρατηγείο στη Ρώμη και διοικείται από τον Ιταλό υποναύαρχο Μάρκο Καζαπιέρι (Marco Casapieri). Από την 1η Οκτωβρίου 2026, τη διοίκηση της δύναμης εν πλω έχει αναλάβει ο Έλληνας αρχιπλοίαρχος Σταύρος Πολυδώρου, στοιχείο που υπογραμμίζει τη συνεχιζόμενη ελληνική συμμετοχή στην ευρωπαϊκή ναυτική παρουσία στη Μεσόγειο.

Η ανανέωση της IRINI αντανακλά τη μεταβολή των ευρωπαϊκών προτεραιοτήτων στη θάλασσα. Η αντιμετώπιση της παράνομης διακίνησης όπλων και πετρελαίου συνδέεται πλέον με την επιβολή κυρώσεων, την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας και την προστασία υποδομών από υβριδικές απειλές.

(Φωτογραφία αρχείου)