Γαλλία: Δοκιμή Rafale με συνεργατικό μη επανδρωμένο το 2028 — Οι τεχνολογίες πίσω από το πρόγραμμα HypAIRion

Η Γαλλία σχεδιάζει για το 2028 πτητική δοκιμή συνεργασίας Rafale με μη επανδρωμένο αεροσκάφος μάχης, διευρύνοντας τις επιλογές της πέρα από το μεγάλο drone χαμηλής παρατηρησιμότητας που αναπτύσσεται για το Rafale F5.

Στο επίκεντρο βρίσκεται το HypAIRion, ένα πρόγραμμα πειραματισμού με τεχνητή νοημοσύνη, αυτονομία και συστήματα αποστολής ανοικτής αρχιτεκτονικής. Η πλατφόρμα όμως της δοκιμής δεν έχει επιλεγεί και ενδέχεται να διαφέρει από εκείνη που θα αποκτηθεί επιχειρησιακά.

Το HypAIRion ξεκίνησε τον Ιούλιο του 2026, με τη συμμετοχή της Γαλλικής Αεροπορικής  και Διαστημικής Δ’υναμης, της Διεύθυνσης Εξοπλισμών DGA και της υπηρεσίας  εξέλιξης αμυντικής τεχνητής νοημοσύνης AMIAD. Στόχος είναι η αύξηση των διαθέσιμων αεροπορικών μέσων και η μείωση της έκθεσης των πληρωμάτων στον κίνδυνο. Τα συνεργατικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη  θα μπορούν να διευρύνουν την επιτήρηση και να αναλαμβάνουν αποστολές που αναγκάζουν τον αντίπαλο να αποκαλύψει τις θέσεις του. Η επίσημη παρουσίαση του γαλλικού υπουργείου Άμυνας συνδέει αυτή την προσέγγιση με τις απαιτήσεις παρατεταμένων συγκρούσεων υψηλής έντασης.

Η διεύρυνση αφορά οικονομικότερα CCA —Collaborative Combat Aircraft, δηλαδή συνεργατικά αεροσκάφη μάχης— των οποίων η απώλεια θα μπορούσε να είναι επιχειρησιακά και οικονομικά περισσότερο αποδεκτή. Το σχετικό αίτημα παροχής πληροφοριών που εξέδωσε η DGA τον Ιούνιο περιγράφει πλατφόρμες πολλαπλών ρόλων με ωφέλιμο φορτίο έως 500 κιλά, ακτίνα μάχης άνω των 1.000 χιλιομέτρων και ταχύτητα μεγαλύτερη από Mach 0,8.

Παράλληλα συνεχίζεται το ξεχωριστό πρόγραμμα μη επανδρωμένου αεροσκάφους μάχης που θα συνοδεύει το Rafale F5. Η Dassault το περιγράφει με χαμηλή παρατηρησιμότητα, εσωτερική μεταφορά φορτίου και αυτόνομη λειτουργία υπό ανθρώπινη εποπτεία, αξιοποιώντας την τεχνογνωσία του ευρωπαϊκού UCAV επίδειξης τεχνολογίας nEUROn. Η σχετική σύμβαση ανατέθηκε τον Οκτώβριο του 2024. Αυτή η πλατφόρμα και τα οικονομικότερα CCA αντιπροσωπεύουν διαφορετικές απαιτήσεις κόστους και δυνατοτήτων μέσα στον ευρύτερο σχεδιασμό συνεργασίας με το Rafale. Η Dassault όμως δεν δημοσιοποιεί στην παρουσίασή της διαστάσεις, κινητήρα ή συγκεκριμένο οπλικό φορτίο του νέου drone.

Για την προετοιμασία των δοκιμών, δύο Mirage 2000D θα αποκτήσουν πρόσθετους υπολογιστές έως το τέλος του 2026, λειτουργώντας ως ιπτάμενα εργαστήρια τεχνητής νοημοσύνης, μετατροπές που αποτελούν ένα από τα πρώτα πρακτικά βήματα του HypAIRion.

Οι δοκιμές στο Mont-de-Marsan θα εξετάσουν αρχικά την κατανάλωση ενέργειας, τη διασύνδεση συστημάτων και εφαρμογές όπως η βελτιστοποίηση της διαδρομής πτήσης και η υποστήριξη τακτικών αποφάσεων. Κεντρική τεχνική επιλογή είναι ο διαχωρισμός των λειτουργιών ασφάλειας πτήσης από το λογισμικό αποστολής, ώστε το τελευταίο να αναβαθμίζεται ταχύτερα.

Η γαλλική πλευρά επιδιώκει κρατικό έλεγχο της συνολικής αρχιτεκτονικής, ώστε να ενσωματώνει εφαρμογές διαφορετικών εταιρειών και να προσαρμόζει την τεχνητή νοημοσύνη στις ανάγκες κάθε θεάτρου επιχειρήσεων. Για το F5 επιδιώκεται ευρύτερη πρόσβαση σε δεδομένα, υπολογιστικούς πόρους και συστήματα επικοινωνιών. Η ανάπτυξη δυνατοτήτων ελέγχου αυτόνομων πλατφορμών, πάντως, προβλέπεται να αρχίσει πριν από την παράδοση του F5. Η απόφαση χρήσης όπλων θα παραμένει πάντα στον άνθρωπο (man in the loop) όπως διευκρίνισαν οι Γάλλοι αξιωματικοί.

Η AMIAD θα συνεισφέρει τεχνολογίες για τη διοίκηση και τον έλεγχο, καθώς και την αυτονομία αποστολής, αξιοποιώντας την εμπειρία του προγράμματος ρομποτικών συστημάτων Pendragon του γαλλικού Στρατού. Το υπουργείο Άμυνας προσδιορίζει τρεις βασικές προκλήσεις: εκπαίδευση των μοντέλων με επιχειρησιακά δεδομένα, κατανεμημένη αρχιτεκτονική μεταξύ διαφορετικών πλατφορμών και ασφάλεια της τεχνητής νοημοσύνης. Στην ίδια προσπάθεια εντάσσεται η παράδοση, το 2027, αναβάθμισης του ατρακτιδίου TALIOS για αυτόματη ανίχνευση και κατηγοριοποίηση επίγειων στόχων.

Η Thales περιγράφει για το TALIOS επεξεργασία εικόνας επί του αεροσκάφους, με νευρωνικό επεξεργαστή και αλγορίθμους που επισημαίνουν πιθανούς στόχους στο πλήρωμα. Η αυτοματοποίηση περιορίζει τον χρόνο χειροκίνητης αναζήτησης, ενώ ο χειριστής επιβεβαιώνει την αναγνώριση και αποφασίζει για την εμπλοκή. Η σχεδίαση λαμβάνει υπόψη τους περιορισμένους υπολογιστικούς και ενεργειακούς πόρους των εναέριων συστημάτων, καθώς και τον τρόπο παρουσίασης των πληροφοριών στο πιλοτήριο.  

Ήδη, στις 22 Σεπτεμβρίου, η Dassault ανακοίνωσε πτητικές δοκιμές δύο αλγορίθμων τεχνητής νοημοσύνης στο Rafale: ενός εσωτερικής ανάπτυξης και ενός σε συνεργασία με τη Thales και τη μονάδα cortAIx. Η εταιρεία υπογραμμίζει τη σημασία πραγματικών και προσομοιωμένων επιχειρησιακών δεδομένων για την εκπαίδευσή τους, χωρίς να προσδιορίζει στην ανακοίνωση τις επιμέρους λειτουργίες τους.

Την τεχνική υποδομή για την επόμενη φάση θα ενισχύσει το Rafale F5. Η DGA τοποθετεί την πιστοποίησή του περί το 2033, με επιχειρησιακή ένταξη να ακολουθεί. Οι επίσημα ανακοινωμένες εργασίες περιλαμβάνουν:

Το F5 προβλέπει επίσης ενσωμάτωση του πυραύλου ASN4G με πυρηνική κεφαλή.