Το X-BAT της Shield AI εμφανίζεται ως μια ιδέα εξαιρετικά φιλόδοξη. Μη επανδρωμένο, χωρίς ανάγκη διαδρόμου απογείωσης (καθώς αποπροσγειώνεται κάθετα), με μεγάλη εμβέλεια, χαμηλό ηλεκτρομαγνητικό ίχνος και δυνατότητα αυτόνομης δράσης σε περιβάλλον έντονου ηλεκτρονικού πολέμου, σαν ένα μικρό μαχητικό.

Σήμερα το συγκεκριμένο σχέδιο βρίσκεται σε φάση ταχείας ανάπτυξης πρωτοτύπου. Έχουν γίνει δοκιμές αεροσήραγγας, κινητήρα, δοκιμές ραδιοδιατομής και δομική προεργασία. Η εταιρεία μιλά για πρώτες πτήσεις μέσα στο 2026, αρχική ικανότητα ανάληψης αποστολής το 2028 και μαζική παραγωγή από το 2029. Αυτό είναι το χρονοδιάγραμμα, αλλά το X-BAT έχει ακόμη να αποδείξει το πιο βασικό μέρος της λειτουργίας του, δηλαδή την ασφαλή κάθετη απογείωση, τη μετάπτωση σε οριζόντια πτήση, την επιστροφή και την επαναλαμβανόμενη χρήση.

Ο κινητήρας είναι ο γνωστός F110-GE-129 της GE Aerospace, γνωστός από μαχητικά όπως τα F-16 και F-15. Στην περίπτωση του X-BAT, συνδυάζεται με ακροφύσιο AVEN κατευθυνόμενης ώσης, ώστε να προσφέρει κάθετη πτήση και έλεγχο στη φάση μετάβασης.

Σε διαστάσεις, το X-BAT βρίσκεται πιο κοντά σε μικρό μαχητικό ή βαρύ μη επανδρωμένο κρούσης παρά σε κλασικό τακτικό UAV. Η Shield AI το περιγράφει με μήκος 8 μέτρα, άνοιγμα πτέρυγας περίπου 11,9 μέτρα, οροφή πάνω από 15.000 μέτρα και μέγιστη εμβέλεια πάνω από 2.000 ναυτικά μίλια (3.700 χιλιόμετρα). Θα διαθέτει επίσης εσωτερική αποθήκη μεταφοράς όπλων αέρος-αέρος και αέρος-εδάφους, καθώς και εξωτερικά σημεία στήριξης για μεγαλύτερα φορτία.

Το αεροσκάφος προβλέπεται να μεταφέρεται από ειδικό τρέιλερ, που θα έχει και μηχανισμό ανύψωσης του, ώστε να έρθει σε κάθετη θέση, να απογειωθεί και μετά, όταν ολοκληρώσει την αποστολή του, να επιστρέψει στον ίδιο μηχανισμό. Έτσι η λειτουργία του εμφανίζεται να μπορεί να γίνει από οπουδήποτε μπορεί να φθάσει ένα φορτηγό με το τρέιλερ, αρκεί εκεί να υπάρχουν κάποιες βασικές υποδομές ανεφοδιασμού του.

Οπλισμός, αισθητήρες και ρόλοι

Οι ρόλοι του X-BAT περιλαμβάνουν αποστολές αέρος-αέρος, αέρος-εδάφους, ηλεκτρονικό πόλεμο, αναγνώριση, επιτήρηση και συλλογή πληροφοριών. Η εταιρεία λέει ότι το σύστημα θα μπορεί να λειτουργήσει σε περιβάλλον χωρίς σήματα GPS, χωρίς σταθερές επικοινωνίες και χωρίς συνεχή ανθρώπινη καθοδήγηση.

Σαφώς το X-BAT ανήκει στην κατηγορία των συνεργατικών μαχητικών αεροσκαφών, πλαισιώνοντας εξελιγμένα επανδρωμένα όπως το F-35. Όπου το βασικό μαχητικό διατηρεί τον πιλότο-διαχειριστή, και τα συνοδευτικά μη επανδρωμένα, αναλαμβάνουν αποστολές υψηλού ρίσκου, ανίχνευση χώρου, μεταφορά εξτρά όπλων, λειτουργούν ως “δολώματα” για την αεράμυνα κ.ο.κ.

Το Hivemind και η αυτονομία αποστολής

Η Shield AI έχει επενδύσει πάρα πολύ στο λογισμικό Hivemind, που το ενσωματώνει σε διάφορα μη επανδρωμένα. Πρόκειται για λογισμικό τεχνητής νοημοσύνης με ικανότητα αυτόνομης πτήσης, όπου αντιλαμβάνεται το περιβάλλον, ανάλογα διαχειρίζεται το αεροσκάφος που ελέγχει και μπορεί να συνεργαστεί με άλλα μέσα.

Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι ο χειριστής του X-BAT (είτε στο έδαφος, είτε είναι πιλότος επανδρωμένου μαχητικού), δίνει εντολές σε επίπεδο αποστολής και όχι σε επίπεδο χειριστηρίου. Ορίζει σκοπό, περιοχή ενδιαφέροντος, κανόνες εμπλοκής, προτεραιότητες και περιορισμούς. Μετά το X-BAT εκτελεί μεγάλο μέρος της αποστολής μόνο του, μέσα στα προκαθορισμένα όρια.

Οπότε αν το σύστημα ωριμάσει, ένα F-35 θα μπορούσε θεωρητικά να λειτουργήσει και ως ιπτάμενος κόμβος διοίκησης μικρής ομάδας X-BAT. Όπου το μαχητικό 5ης γενιάς θα συλλέγει την γενική εικόνα του πεδίου μάχης με τους αισθητήρες του και μετά θα αναθέτει αποστολές στα μη επανδρωμένα.

Από το V-BAT στο X-BAT και η ελληνική εμπλοκή

Το μικρότερο V-BAT της ίδιας εταιρείας, είναι ήδη ένα ώριμο σύστημα κάθετης απογείωσης, που έχει υιοθετεί από τον Ελληνικό Στρατό (και μετά για το Πολεμικό Ναυτικό) επειδή μπορεί να επιχειρεί από περιορισμένους χώρους. Οπότε αν το V-BAT είναι το πρώτο βήμα εξοικείωσης με τη φιλοσοφία της Shield AI, το X-BAT είναι το μεγάλο άλμα προς την ένοπλη, συνεργατική και πολύ μεγαλύτερης εμβέλειας έκδοση αυτής της λογικής.

Εδώ μπαίνει η πολύ ενδιαφέρουσα πληροφορία που έγραψε ο Βασίλης Νέδος στην Καθημερινή. Σύμφωνα με το ρεπορτάζ, πίσω από τις συζητήσεις της Αθήνας με τη Shield AI υπάρχει και θέμα συμπαραγωγής V-BAT σε ελληνικό εργοστάσιο, ενώ η Ελλάδα θέλει να διεκδικήσει συμμετοχή στην ανάπτυξη του X-BAT μετά το 2029, όταν υπολογίζεται ότι θα έχει ολοκληρωθεί η ανάπτυξή του

Να θυμίσουμε εδώ πως η χώρα μας έχει χάσει πολλές φορές την ευκαιρία να μπει νωρίς σε αναδυόμενες τεχνολογίες, οπότε στα συνεργατικά μη επανδρωμένα μαχητικά, η έγκαιρη παρουσία μπορεί να αξίζει περισσότερο από μια καθυστερημένη αγορά έτοιμου προϊόντος.

Τι θα μπορούσε να φέρει στην ελληνική αεράμυνα

Για την Ελλάδα, το X-BAT έχει ενδιαφέρον επειδή ταιριάζει με το πρόβλημα του Αιγαίου. Η χώρα έχει πολλά νησιά, πολλά σημεία διασποράς, μικρές αποστάσεις από πιθανές περιοχές κρίσης και ανάγκη για γρήγορη μεταφορά ισχύος χωρίς απόλυτη εξάρτηση από λίγες μεγάλες βάσεις. Ένα σύστημα κάθετης απογείωσης με εμβέλεια μαχητικού θα μπορούσε να μετατρέψει νησιά, λιμάνια, μικρές στρατιωτικές εγκαταστάσεις και κατάλληλα πλοία, σε σημεία εξαπόλυσης αεροπορικής ισχύος.

Σήμερα η ελληνική αεράμυνα στηρίζεται σε επίγεια ραντάρ, αντιαεροπορικά συστήματα, μαχητικά αναχαίτισης, πλοία με αισθητήρες και την όποια μεταξύ τους διαλειτουργικότητα. Με ένα ώριμο X-BAT, η Ελλάδα θα μπορούσε να προσθέσει ένα ιπτάμενο σύστημα αεράμυνας, διασπαρμένο και πολύ πιο δύσκολο να εξουδετερωθεί στην αρχή μιας κρίσης.

Περαιτέρω, η Πολεμική μας Αεροπορία μπαίνει στην εποχή των F-35. Όμως κάθε F-35 είναι ακριβό, πολύτιμο και αριθμητικά πεπερασμένο. Αν όμως ένα F-35 μπορεί να συντονίζει X-BAT, τότε ο Έλληνας πιλότος αποκτά επέκταση αισθητήρων και όπλων σε απόσταση από το ίδιο το αεροσκάφος του, και κάθε F-35 μετατρέπεται σε μικρή ομάδα μάχης.

Σε αποστολές αεράμυνας περιοχής, τα X-BAT θα μπορούσαν να περιπολούν σε κρίσιμες ζώνες, να συμπληρώνουν την εικόνα των επίγειων ραντάρ και να αναλαμβάνουν ρόλους που σήμερα απαιτούν επανδρωμένα μαχητικά. Αυτό θα απελευθέρωνε F-16V, Rafale και F-35 για δυσκολότερες αποστολές. Θα έδινε επίσης στην Πολεμική Αεροπορία την επιλογή να δημιουργεί εφεδρικά στρώματα άμυνας, εναλλακτικά σημεία πίεσης και παγίδες απέναντι σε εχθρικές αποστολές.

Αν η Ελλάδα αποκτούσε μια τέτοια δυνατότητα, η πρώτη χρήση θα έπρεπε να είναι αποτρεπτική. Προωθημένη αναγνώριση, προστασία νησιών, ενίσχυση αεράμυνας περιοχής, επιτήρηση θαλάσσιων αξόνων, δημιουργία εναλλακτικών αεροπορικών σημείων και πίεση σε εχθρικά μέσα υψηλής αξίας. Για παράδειγμα τα ιπτάμενα ραντάρ και τα ιπτάμενα τάνκερ είναι κρίσιμα για κάθε αεροπορία. Αν γνωρίζουν ότι μπορούν να απειληθούν από μη επανδρωμένα αεροσκάφη μεγάλης εμβέλειας, θα αναγκάζονται να πετούν πιο πίσω και με μεγαλύτερη συνοδεία.

Βέβαια για να μπορέσει έν F-35 να ελέγχει X-BAT, αυτό προϋποθέτει ότι θα υπάρξει πιστοποίηση, διασύνδεση, ασφαλείς ζεύξεις, κοινό λογισμικό, κυβερνοασφάλεια και πλήρης αποδοχή του συστήματος από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Εδώ το κλειστό οικοσύστημα του F-35 είναι πλεονέκτημα σε θέματα ασφάλειας αλλά μειονέκτημα σε γρήγορη ενσωμάτωση τρίτων συστημάτων. Άρα το ουσιαστικό ζήτημα αφορά το αν θα υπάρχει η πιστοποίηση συνεργασίας των δύο αεροσκαφών, επανδρωμένου και μη επανδρωμένου.

Τα μεγάλα αγκάθια της ένταξης των Χ-ΒΑΤ σε υπηρεσία

Το πρώτο αγκάθι είναι η ωριμότητα. Το X-BAT πρέπει πρώτα να πετάξει, να αποδείξει ότι είναι ικανό για κάθετη απογείωση, μετάπτωση, επιστροφή, μεταφορά όπλων κ.ο.κ. Το δεύτερο αγκάθι είναι η αυτονομία πτήσης. Ως θεωρία είναι εντυπωσιακή, όμως η πραγματική πολεμική χρήση τεχνητής νοημοσύνης απαιτεί μεγάλες δοκιμές ώστε να επιτευχθεί το απαραίτητο επίπεδο απόδοσης αλλά και εμπιστοσύνης σε ένα “ευφυή ψηφιακό πιλότο”. Το τρίτο αγκάθι το είπαμε ήδη, είναι η διαλειτουργικότητα με το F-35.

Το τέταρτο αγκάθι είναι το κόστος. Το X-BAT προβάλλεται ως φθηνότερο από επανδρωμένο μαχητικό, με τιμή γύρω στα 27 με 30 εκατ. δολάρια, όμως παραμένει ακριβό. Θα χρειαστεί ακόμη το όχημα εκτόξευσης και ανάκτησης, υποστήριξη, ανταλλακτικά, καύσιμα, όπλα, αισθητήρες, προσωπικό και υποδομές. Άρα η Ελλάδα θα έπρεπε να το δει ως μικρό στόλο υψηλής αξίας και όχι ως αναλώσιμο drone μίας χρήσης.

Το πέμπτο αγκάθι είναι η πολιτική αποδέσμευση. Οι Ηνωμένες Πολιτείες θα αποφασίσουν σε ποιους συμμάχους, πότε και με ποια διαμόρφωση θα δοθεί ένα τέτοιο σύστημα. Αν το X-BAT πετύχει, η αρχική παραγωγή θα πάει πρώτα στις αμερικανικές ανάγκες. Για την Ελλάδα, ρεαλιστικός χρόνος ενδιαφέροντος θα ήταν μετά την απόδειξη πραγματικής λειτουργίας του συστήματος, δηλαδή προς το τέλος της δεκαετίας.

Τι πρέπει να κάνει η Ελλάδα

Η Ελλάδα πρέπει να παρακολουθήσει την εξέλιξη X-BAT από τώρα. Όχι με λογική άμεσης αγοράς, αλλά με λογική προετοιμασίας. Η πρώτη κίνηση θα μπορούσε να είναι συμμετοχή σε δοκιμές, αίτημα για ανάληψη συμπαραγωγής, είτε δομικών τμημάτων, είτε και μερών του λογισμικού (που έχει πολλές παραμέτρους πέρα από το Hivemind), η παροχή πεδίου εκτεταμένων δοκιμών εγχώρια, γιατί όχι η συμμετοχή ελληνικού F-35 στην πιστοποίηση συνεργασίας με το μη επανδρωμένο κ.ο.κ.

Στην συνέχεια, αν το σύστημα αποδείξει όσα υπόσχεται, τότε μια ελληνική δύναμη X-BAT θα λειτουργούσε ως πολλαπλασιαστής του F-35, συμπληρώνοντας την ελληνική αεροπορική ισχύ με ένα σύστημα τελευταίας τεχνολογίας, δύσκολα αντιμετωπίσιμο, και γιατί όχι και με εγχώρια τεχνογνωσία. ΄Όπως έχει πολλές φορές λεχθεί από την πολιτική ηγεσία, η εποχή που “ψωνίζαμε από το ράφι” τα έτοιμα, πρέπει να τελειώνει.