Χριστόδουλος Πρωτοπαπάς: 25 χρόνια στην Hellas Sat, η ζωντανή ιστορία των ελληνικών δορυφόρων

Συνέντευξη στον Σωτήρη Κυριακίδη. Δημοσιεύθηκε στην ΠΤΗΣΗ, τεύχος 70, Απρίλιος 2026

Από τη δεκαετία του 90 και τα πρώτα… διαστημικά βήματα που λίγοι γνώρισαν από κοντά μέχρι το παγκόσμιο ρεκόρ στο τιμόνι της Hellas Sat, ο Χριστόδουλος Πρωτοπαπάς ξετυλίγει το νήμα μιας διαδρομής γεμάτης όραμα, τολμηρές αποφάσεις και ασταμάτητη επιμονή.

Στην εποχή μας, το Διάστημα δεν είναι πια ένας μακρινός, απρόσιτος κόσμος, αλλά μια τεχνολογική πραγματικότητα που μας ακουμπά καθημερινά όλους. Έχετε σκεφτεί τι θα γινόταν εάν όλα τα δορυφορικά συστήματα που είναι σε τροχιά σήμερα, σταματούσαν να λειτουργούν; Αν όχι, θα πρέπει να ξέρετε ότι η ζωή πάνω στη Γη όπως την ξέρουμε θα σταματούσε. Αυτό το γνωρίζει καλά και τεχνικά αλλά και οραματικά ο Κύπριος Χριστόδουλος Πρωτοπαπάς. Μια συγκροτημένη προσωπικότητα με αστείρευτο ενθουσιασμό, που αποτελεί ένα από τα ελάχιστα πρόσωπα στην Ελλάδα και την Κύπρο που το όνομά τους είναι ταυτόσημο με την εξέλιξη της δορυφορικής τεχνολογίας.

Η αρχή ενός «διαστημικού ράλι»

Όλα ξεκίνησαν το 1994, όταν ο Χριστόδουλος Πρωτοπαπάς, όντας τεχνικός διευθυντής στον ραδιοτηλεοπτικό σταθμό «ΛΟΓΟΣ», αποφάσισε να ακολουθήσει το πάθος του για την τεχνολογία αιχμής. Η σπίθα είχε ήδη ανάψει στην Ελλάδα από τον Δεκέμβριο του 1993 με την ίδρυση της πρώτης Επιτροπής Διαστήματος υπό τον τότε υπουργό Βιομηχανίας, Ενέργειας και Τεχνολογίας, Κώστα Σημίτη. Η Ελλάδα έμπαινε επίσημα στον χάρτη και αυτό τον ενέπνευσε να εισηγηθεί τη δημιουργία της αντίστοιχης Κυπριακής Επιτροπής Διαστήματος, η οποία πήρε σάρκα και οστά τον Αύγουστο του 1994 με απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου και πρόεδρο της επιτροπής τον τότε υπουργό Συγκοινωνιών Αδάμο Αδαμίδη.

«Είμαι επικεφαλής στον Hellas Sat από το 2001. Έχω παγκόσμιο ρεκόρ νομίζω, γιατί είμαι 25 χρόνια επικεφαλής ενός δορυφορικού οργανισμού», λέει ο συνομιλητής μας. Στο 2026 πια, είμαστε σε μια εποχή που το Διάστημα έχει «έρθει» πολύ κοντά στη Γη και η αλήθεια είναι ότι με ανθρώπους του Διαστήματος, αισιόδοξους, με όραμα, και με γνώσεις το… ταξίδι έχει πάντα ενδιαφέρον.

ΠΤΗΣΗ: Κύριε Πρωτοπαπά, γιατί ασχοληθήκατε με το Διάστημα;

Χριστόδουλος Πρωτοπαπάς: Ξεκίνησα να ασχολούμαι με το Διάστημα το 1994, όταν ήμουν τότε τεχνικός διευθυντής σε ραδιοτηλεοπτικό σταθμό, και γενικά μου άρεσε πάρα πολύ η τεχνολογία. Ήταν η εποχή που είχε ξεκινήσει και στην Ελλάδα το Διάστημα, τον Δεκέμβριο του 1993, με την ίδρυση της πρώτης Επιτροπής Διαστήματος από τη Γενική Γραμματεία Έρευνας και Τεχνολογίας, όπως λεγόταν τότε. Με υπουργική απόφαση του Κωνσταντίνου Σημίτη, ο οποίος τότε ήταν υπουργός Βιομηχανίας, Ενέργειας και Τεχνολογίας, ιδρύθηκε στην Ελλάδα η Ελληνική Επιτροπή Διαστήματος με πρόεδρο τον καθηγητή Γιώργο Βέη του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου και μέλη άλλους καθηγητές που ασχολούνταν με το Διάστημα, όπως τον Βασίλειο Μακιό από την Πάτρα και τον Εμμανουήλ Σαρρή από το Πανεπιστήμιο της Θράκης.

Έχοντας ξεκινήσει την ελληνική πλευρά του «διαστημικού ράλι», προσπαθήσαμε και εμείς στην Κύπρο τον Αύγουστο του 1994 να ιδρύσουμε την Κυπριακή Επιτροπή Διαστήματος με απόφαση του υπουργικού Συμβουλίου. Ο τότε υπουργός Συγκοινωνιών Αδάμος Αδαμίδης το είχε εισηγηθεί μετά από δική μου προτροπή στο υπουργικό συμβούλιο της Κύπρου και ήταν και ο πρόεδρος της Επιτροπής Διαστήματος, γιατί η Κύπρος έχει έναν διαφορετικό τρόπο διοίκησης στη δημόσια υπηρεσία. Ξεκίνησα ως μέλος της Επιτροπής με βάση τις δράσεις που έγιναν στην Ελλάδα.

Θα πρέπει όμως να σας πως ότι λίγο-πολύ μας είχαν βγάλει… τρελούς εκείνη την εποχή, ειδικά στην Κύπρο. Στην Ελλάδα, τα μέλη της Επιτροπής Διαστήματος ήταν καταξιωμένοι καθηγητές που ασχολούνταν με το αντικείμενο, αλλά στην Κύπρο τα πράγματα ήταν διαφορετικά. Όμως ξεκινήσαμε μια διαδικασία. Ήταν τότε και το Δόγμα του Ενιαίου Αμυντικού Χώρου μεταξύ του Ανδρέα Παπανδρέου και του Γλαύκου Κληρίδη και έτσι ξεκίνησαν να συνεργάζονται οι δυο χώρες και στο Διάστημα στο πλαίσιό του.

Καταχωρήσαμε και οι δυο χώρες θέσεις το φάσμα, στις 39 μοίρες ανατολικά, το οποίο (οποιοδήποτε φάσμα βρίσκεται σε γεωστατική τροχιακή θέση) θεωρείται σπάνιος πόρος της ανθρωπότητας με βάση τις διεθνείς συμβάσεις. Ακολούθησε μια διαδικασία να γίνει οικονομοτεχνική μελέτη μεταξύ της Ioniki Finance και της Τράπεζας Αναπτύξεως στην Κύπρο. Οι δυο οργανισμοί είχαν εκπονήσει ένα κοινό business plan για έναν κοινό δορυφόρο στις 39 μοίρες ανατολικά, στην κοινή τροχιακή θέση της Ελλάδας και της Κύπρου.

Η μελέτη παρουσιάστηκε τον Οκτώβριο του 1998 στο υπουργείο. Ήταν ο Τάσος Μαντέλης στην Ελλάδα υπουργός Μεταφορών και στην Κύπρο ο Λεόντιος Ιεροδιακόνου, ο οποίος ήρθε και αυτός για την παρουσίασή της. Φυσικά, υπήρξαν ενδιάμεσα κοινές δράσεις των δύο χωρών, όπως ένα σεμινάριο που έγινε τον Αύγουστο του 1994 για τον συντονισμό συχνοτήτων (μια πολύπλοκη διαδικασία με βάση τους κανονισμούς της ITU), στο οποίο συμμετείχα και εγώ από την κυπριακή πλευρά, ενώ από την ελληνική ήταν μηχανικοί από το υπουργείο Μεταφορών και Επικοινωνιών και τη Γενική Γραμματεία Έρευνας και Τεχνολογίας.

Μετά το 2001 ξεκινήσαμε τον Hellas Sat, πρόγραμμα στο οποίο είμαι επικεφαλής από τότε. Έχω παγκόσμιο ρεκόρ νομίζω, γιατί 25 χρόνια προΐσταμαι ενός δορυφορικού οργανισμού. Το όνομα Hellas Sat δεν συνδέεται μόνο με μια εταιρεία· είναι μια ιδέα, είναι το όραμα του Ελληνισμού για το Διάστημα. Και αυτό το όραμα το υπηρετούμε μαζί με την ομάδα μου με συνέπεια εδώ και δυόμιση δεκαετίες.

ΠΤΗΣΗ: Πάμε να δούμε τους δορυφόρους Hellas Sat…

 Χ.Π.: Η αδειοδότηση έτρεξε το 2001 και το 2002 η Hellas Sat, ως αδειοδοτημένος πάροχος, μετέφερε τον τελευταίο γερμανικό δορυφόρο από τη γερμανική τροχιακή θέση στην ελληνική και τον μετονόμασε σε HellasSat1. Αν μπείτε τώρα στις διάφορες ιστοσελίδες που παρακολουθούν δορυφόρους, θα δείτε ότι ο Hellas Sat 1 είναι στο «νεκροταφείο του Διαστήματος» και περιφέρεται γύρω από τη Γη. Γι’ αυτόν τον λόγο, ο πρώτος μας επίσημος δορυφόρος στη συνέχεια λεγόταν και λέγεται -γιατί ακόμα λειτουργεί- Hellas Sat 2.

ΠΤΗΣΗ: Φοβερή υπόθεση αυτή…

 Χ.Π.: Ναι, ναι. Αλλά είναι και κάτι πολύ πιο σημαντικό: η Γερμανία πούλησε στην Ελλάδα, στην Hellas Sat, τον τελευταίο της δορυφόρο και τώρα «ψάχνεται» να βρει τροχιακή θέση για να εκτοξεύσει τον δικό της εθνικό δορυφόρο, ενώ η Ελλάδα είναι μια από τις πέντε χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης που συμμετέχει στο ευρωπαϊκό πρόγραμμα GOVSATCOM σε συνεργασία με την Hellas Sat. Γι’ αυτό, με την ευκαιρία, ευχαριστώ θερμά τον υπουργό Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης Δημήτρη Παπαστεργίου και τον γενικό γραμματέα Τηλεπικοινωνιών, καθηγητή Κωνσταντίνο Καράτζαλο, για την τόσο γόνιμη συνεργασία που έχουμε και την εμπιστοσύνη με την οποία περιέβαλαν τους ανθρώπους της Hellas Sat.

ΠΤΗΣΗ: Ποια ήταν η εποχή των δορυφόρων Hellas Sat 2, 3, 4; Ας ταξιδέψουμε σε αυτά τα χρόνια…

 Χ.Π.: Στον Hellas Sat 2, όταν ξεκινήσαμε, ευτυχώς βρήκαμε έτοιμο έναν δορυφόρο, για τον οποίο είχε ακυρωθεί μια παραγγελία από άλλη εταιρεία. Αλλάξαμε τις κεραίες του, τις κάναμε να έχουν ευρωπαϊκή κάλυψη με πολύ ισχυρό «αποτύπωμα» (footprint), ώστε να είναι πιο αποτελεσματική η κάλυψη της Ευρώπης από γεωστατικό δορυφόρο εκείνη την εποχή. Ήμασταν τυχεροί! Υπογράψαμε τις συμβάσεις κατασκευής, δηλαδή τη μετασκευή των κεραιών και της εκτόξευσης, το 2002.

Προγραμματίζαμε να εκτοξεύσουμε τον δορυφόρο τον Φεβρουάριο του 2003. Τελικά έγινε μια δίμηνη παράταση της ημερομηνίας, γιατί βρέθηκε ένα πρόβλημα στα δοχεία καυσίμου του πυραυλικού φορέα «Κενταύρου» (του άνω κινητήρα που θα έφερνε τον δορυφόρο σε τροχιά), και τελικά η εκτόξευση έγινε πανηγυρικά στις 12 προς 13 Μαΐου του 2003. Ήταν μια ελληνική εκτόξευση δορυφόρου στο Κέιπ Κανάβεραλ, μπορώ να σας πω, με τον Αρχιεπίσκοπο Βορείου και Νοτίου Αμερικής Δημήτριο να κάνει αγιασμό, με τον τότε υφυπουργό Μεταφορών Μανόλη Στρατάκη από την Ελλάδα και Έλληνες και Κύπριους από την ομογένεια. Μετά την εκτόξευση κάναμε ένα τρικούβερτο ελληνικό πάρτι, γιατί διαπιστώσαμε ότι ο σερίφης του Κέιπ Κανάβεραλ ήταν Κύπριος και είχε μέχρι και σχολή παραδοσιακής μουσικής και ελληνικών χορών. Οπότε είχαμε κάνει ένα καθαρά ελληνικό γλέντι!

Μάλιστα, τα διεθνή ΜΜΕ, επειδή ήταν η εποχή της κωμωδίας «Γάμος αλά Ελληνικά» («My Big Fat Greek Wedding»), έγραφαν για τον «Big Fat Greek Satellite» όσον αφορά τον Hellas Sat 2, γιατί ήταν ο πιο ισχυρός δορυφόρος στην Ευρώπη. Χρησιμοποιήθηκε επίσης για τους Ολυμπιακούς Αγώνες και αμέσως μετά ξεκινήσαμε μια εξωστρέφεια στοχεύοντας τις διεθνείς αγορές, καθώς κάλυπτε όλη την Ευρώπη. Ξεκινήσαμε να τον εμπορευόμαστε κυρίως στα Βαλκάνια, όπου οι περισσότεροι Βούλγαροι, Ρουμάνοι και Αλβανοί έβλεπαν δορυφορική τηλεόραση μέσω του Hellas Sat 2 εκείνη την εποχή.

ΠΤΗΣΗ: Και ο Hellas Sat2 ακόμα λειτουργεί;

Χ.Π.: Ναι, ακόμα λειτουργεί. Δεν έχουμε όμως το παγκόσμιο ρεκόρ σε αυτό, γιατί υπάρχει άλλος ένας δορυφόρος της ίδιας κατηγορίας που παραμένει και αυτός λειτουργικός, όμως οι μέρες του είναι μετρημένες. Εμείς προγραμματίζουμε να τον λειτουργούμε μέχρι το 2029, και σίγουρα θα σπάσει όλα τα ρεκόρ για γεωστατικούς δορυφόρους εκείνης της τεχνολογικής εποχής, διότι μπαίνουμε σε λίγες μέρες στον 23^ο χρόνο επιχειρήσεων.

ΠΤΗΣΗ: Για να δώσουμε μια τάξη μεγέθους, συνήθως το lifespan (διάρκεια ζωής) είναι πολύ μικρότερο;

Χ.Π.: Ναι, του συγκεκριμένου δορυφόρου ήταν για 12,5 χρόνια. Όμως η τεχνολογία έχει αλλάξει τώρα και μπορεί ένας δορυφόρος σε κεκλιμένη τροχιά να χρησιμοποιηθεί για διασύνδεση αεροπλάνων. Μια άλλη πρωτοτυπία που είχαμε στο ξεκίνημά μας ήταν όταν εμφανίστηκαν τα ευρυζωνικά δίκτυα στην Ελλάδα. Στις απομακρυσμένες περιοχές ήταν πολύ δύσκολο να βάλει κάποιος τέτοια υποδομή και ξεκινήσαμε την εισαγωγή τού δορυφορικού ίντερνετ με ένα project του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος (ESA). Ήταν από τα πρώτα προγράμματα που είχε η Ελλάδα με την ένταξή της στον Οργανισμό και μέσω αυτού είχαμε διασυνδέσει σχολεία, ειδικά ιατρεία, σεισμογράφους και πλατείες σε απομακρυσμένες περιοχές.

Θυμάμαι ένα βίντεο από τότε που είχα επισκεφθεί το Κλειστό, πάνω στην Ευρυτανία, ψηλά, ένα απομακρυσμένο σχολείο όπου είχαμε βάλει δορυφορικό ίντερνετ. Στο Βαλτεσινίκο της Αρκαδίας, όπου και ο τότε υπουργός Μεταφορών Μιχάλης Λιάπης μίλησε μαζί με μαθητές σε μια ειδική εκδήλωση. Βάλαμε Ίντερνετ και στη Γαύδο με τον τότε υπουργό Μεταφορών Κωστή Χατζηδάκη και μπορώ να σας πω ότι το ακριτικό νησί είχε πιο γρήγορο ίντερνετ από την Πλατεία Συντάγματος όταν βάλαμε το δορυφορικό.

ΠΤΗΣΗ: Εντυπωσιακό!

Χ.Π.: Είχαμε βάλει δορυφορικό ίντερνετ και στα Πομακοχώρια, στην Ξάνθη.

ΠΤΗΣΗ: Να πούμε για τον Hellas Sat3;

Χ.Π.: Ο Hellas Sat 3 ξεκίνησε ως μια συνεργασία μετά το 2013 ανάμεσα στην εταιρεία Hellas Sat και τον τότε οργανισμό Inmarsat (σήμερα Viasat). Χρησιμοποιεί τον δορυφόρο μας για να δίνει Ίντερνετ στα αεροπλάνα που υπερίπτανται της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Δηλαδή η Aegean σήμερα που παρέχει Ίντερνετ σε εσάς ως επιβάτη είναι γιατί χρησιμοποιεί κεραίες που επικοινωνούν με τον Hellas Sat 3. Φυσικά, κάθε αεροπλάνο έχει και κεραίες που επικοινωνούν με σταθμούς κάτω στο έδαφος. Αλλά ήταν μια πρωτοτυπία και ένα ευρωπαϊκό πρόγραμμα που είχε ξεκινήσει το 2006 με την αδειοδότηση του Inmarsat και της Solaris (ένα άλλο πρόγραμμα). Τελικά το ένα που υλοποιήθηκε ήταν αυτό του Inmarsat. Οπότε στον Hellas Sat 3 μας βοήθησε πάρα πολύ αυτή η συνεργασία, γιατί μοιραστήκαμε το κόστος της εκτόξευσης και του σκάφους. Με αυτόν τον τρόπο, η επένδυση που είχε κάνει η Hellas Sat είχε χαμηλό κόστος ανά αναμεταδότη.

ΠΤΗΣΗ: Ο Hellas Sat 4 είναι γέφυρα για τον Hellas Sat 5. Να δούμε το «κερασάκι της τεχνολογικής τούρτας». Περιγράψτε μας τους λόγους για τους οποίους θα πρόκειται για μια πολλαπλού τύπου καινοτομία.

Χ.Π.: Ουσιαστικά ο Hellas Sat 5, επειδή μας ρώτησαν και από τα κοινωνικά δίκτυα αν θα είναι αντικατάσταση ή επέκταση, είναι επέκταση δραστηριοτήτων. Οι δορυφόροι μας δεν είναι στο τέλος της ζωής τους. Μάλιστα ο Hellas Sat4, επειδή έχει ηλεκτρική πρόωση, έχει καύσιμο (αέριο) για 30 χρόνια λειτουργίας.

ΠΤΗΣΗ: Είναι αλήθεια ότι ο Hellas Sat έχει γίνει πλέον ένα brandname παγκόσμιας εμβέλειας. Πώς αισθάνεστε που αυτή η προσπάθεια, που ξεκίνησε όπως είπατε με δόσεις «τρέλας», έχει φτάσει σε αυτό το επίπεδο;

Χ.Π.: Η ικανοποίηση είναι μεγάλη, αλλά η ευθύνη είναι ακόμα μεγαλύτερη. Όταν ξεκινήσαμε, πολλοί δεν πίστευαν ότι μια ελληνική και μια κυπριακή προσπάθεια θα μπορούσε να σταθεί δίπλα σε κολοσσούς. Σήμερα, ο Hellas Sat 3 και ο Hellas Sat 4 παρέχουν υπηρεσίες σε τρεις ηπείρους. Και τώρα ετοιμάζουμε τον Hellas Sat 5, ο οποίος θα είναι ένας δορυφόρος νέας γενιάς, με τεχνολογίες που θα μας επιτρέψουν να προσφέρουμε ακόμα πιο προηγμένες υπηρεσίες.

ΠΤΗΣΗ: Ποιες είναι οι καινοτομίες που φέρνει αυτός ο νέος δορυφόρος;

Χ.Π.: Ο Hellas Sat 5 θα είναι ένας υβριδικός δορυφόρος. Θα συνδυάζει τις παραδοσιακές δορυφορικές επικοινωνίες με νέες τεχνολογίες, όπως οι οπτικές επικοινωνίες μέσω λέιζερ. Αυτό θα επιτρέψει τη μεταφορά τεράστιου όγκου δεδομένων με πολύ υψηλές ταχύτητες, κάτι που είναι απαραίτητο για τη σύγχρονη εποχή των δικτύων και των εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης. Επίσης, θα έχει τη δυνατότητα να εξυπηρετεί κυβερνητικές και στρατιωτικές επικοινωνίες με πολύ υψηλό επίπεδο ασφαλείας.

 ΠΤΗΣΗ: Και όλο αυτό το εγχείρημα πώς επηρεάζει την οικονομία και την επιστημονική κοινότητα σε Ελλάδα και Κύπρο;

Χ.Π.: Η επίδραση είναι πολυεπίπεδη. Πρώτον, δημιουργούμε θέσεις εργασίας υψηλής εξειδίκευσης για νέους επιστήμονες, ώστε να μην χρειάζεται να φεύγουν στο εξωτερικό. Δεύτερον, αναπτύσσουμε ένα οικοσύστημα εταιρειών που ασχολούνται με τη διαστημική τεχνολογία, και τρίτον, ενισχύουμε τη γεωπολιτική θέση των δύο χωρών, καθώς ο έλεγχος των δορυφορικών επικοινωνιών είναι κρίσιμος για την εθνική κυριαρχία. Πρέπει να σας πω ότι ο Hellas Sat 5 είναι ένα στοίχημα που το κερδίζουμε μέρα με τη μέρα. Δεν είναι μόνο οι τεχνικές προδιαγραφές· είναι ότι καταφέραμε να πείσουμε τη διεθνή αγορά ότι η Ελλάδα και η Κύπρος μπορούν να ηγηθούν σε έναν τομέα τόσο ανταγωνιστικό.

ΠΤΗΣΗ: Αναφέρατε ότι ο HellasSat5 θα έχει και οπτικές επικοινωνίες (laser communications). Αυτό σημαίνει ότι θα δούμε ταχύτητες που μέχρι τώρα ήταν αδιανόητες για δορυφόρο;

Χ.Π.: Ακριβώς. Μιλάμε για ταχύτητες Terabit. Φανταστείτε ότι οι παραδοσιακές ραδιοσυχνότητες έχουν ένα όριο στο πόση πληροφορία μπορούν να μεταφέρουν. Το λέιζερ ανοίγει νέους δρόμους. Είναι σαν να περνάμε από έναν επαρχιακό δρόμο σε μια λεωφόρο δέκα λωρίδων. Αυτή η τεχνολογία θα χρησιμοποιηθεί για τη σύνδεση του δορυφόρου με επίγειους σταθμούς, αλλά και για τη σύνδεση μεταξύ δορυφόρων (inter-satellite links).

ΠΤΗΣΗ: Και η κατασκευή του νέου δορυφόρου πού βρίσκεται; Έχουν επιλεγεί οι εταίροι;

Χ.Π.: Είμαστε σε πολύ προχωρημένο στάδιο. Συνεργαζόμαστε με την Thales Alenia Space για την κατασκευή του ωφέλιμου φορτίου και του σκάφους. Η εκτόξευση προγραμματίζεται για το 2029. Είναι μια τεράστια επένδυση, η οποία ξεπερνά τα 300 εκατομμύρια ευρώ.

ΠΤΗΣΗ: Πρόκειται για ένα μεγάλο ποσό. Πώς εξασφαλίζεται η βιωσιμότητα μιας τέτοιας επένδυσης;

Χ.Π.: Η ζήτηση για δεδομένα είναι ακόρεστη. Από τα πλοία που χρειάζονται συνεχή συνδεσιμότητα στη μέση του ωκεανού μέχρι τις απομακρυσμένες περιοχές που δεν έχουν οπτική ίνα, ο Hellas Sat5 θα δώσει λύσεις. Επιπλέον, έχουμε ήδη συμφωνίες με κυβερνήσεις για την παροχή ασφαλών επικοινωνιών. Το Διάστημα είναι μια κερδοφόρα επιχείρηση, αρκεί να ξέρεις να καινοτομείς.

Θέλαμε στον επόμενο δορυφόρο να έχουμε κάτι πιο «κομμένο και ραμμένο» στις σύγχρονες απαιτήσεις. Δεν είναι η ευρεία πανευρωπαϊκή κάλυψη των παλιών δορυφόρων, αλλά η συστηματική χρήση του φάσματος σε περιορισμένη γεωγραφική κάλυψη και η επαναχρησιμοποίηση του ίδιου φάσματος (Frequency Reuse). Με αυτόν τον τρόπο μπορείς να παρέχεις πολύ περισσότερα δεδομένα, πολύ υψηλότερες ταχύτητες σύνδεσης και να έχεις εφαρμογές σε drones, σε κινούμενα πλοία ή αυτοκίνητα που χρειάζονται πολύ ισχυρούς δορυφόρους. Το δεύτερο είναι ότι θέλαμε οπτικές επικοινωνίες λέιζερ. Η τεχνολογία αυτή μόλις τώρα έχει ωριμάσει, για να χρησιμοποιηθεί εμπορικά και να συνδέσει μέσω δορυφόρου δύο σημεία με τρομερά υψηλές ταχύτητες.

Έχει πλέον ωριμάσει μέσα από διάφορες δοκιμαστικές τοποθετήσεις σε γεωστατικούς δορυφόρους τερματικών λέιζερ (laser terminals), όπως ήταν ο Alphasat. Έγιναν μετρήσεις και από άλλους δορυφόρους που έστειλαν διάφορες ευρωπαϊκές χώρες. Μάλιστα, χρησιμοποιήθηκε και ο «Αρίσταρχος» του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, ο οποίος μετατράπηκε σε επίγειο οπτικό τερματικό. Έτσι, αισθανόμαστε την αισιοδοξία ότι αυτή η τεχνολογία μπορεί να λειτουργήσει και σε έναν γεωστατικό δορυφόρο. Γι’ αυτό και ο Hellas Sat 5 θα διαθέτει οπτικές τηλεπικοινωνίες λέιζερ. Υπογράψαμε μάλιστα πρόσφατα παρουσία του Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας τη σχετική σύμβαση με τις CNES, Thales Alenia Space και Safran για το σύστημα SOlis.

Είμαστε επίσης σε επαφή και με άλλους Ευρωπαίους κατασκευαστές για την τοποθέτηση επιπλέον τερματικών στον δορυφόρο, καθώς και αμυντικού ή εμπορικού ωφέλιμου φορτίου (payload). Ο Hellas Sat 5 θέλουμε να είναι ένας τηλεπικοινωνιακός κόμβος στο Διάστημα, ενώ θα διαθέτει router που θα συνδέει τις παραδοσιακές ραδιοσυχνότητες (RF) με τις οπτικές επικοινωνίες.

ΠΤΗΣΗ: Ένα DataCenter στο Διάστημα λοιπόν!

Χ.Π.: Ακριβώς. Είναι μια νέα τάση. Ο ElonMusk το κάνει σε δορυφόρους χαμηλής τροχιάς (LEO) που έχουν σύντομο χρόνο ζωής, αλλά εμείς θα έχουμε ένα Data Center στο Διάστημα για 20 χρόνια. Επίσης, ο Hellas Sat 5 θα μπορεί να συνδέεται οπτικά με δορυφόρους σε LEO. Γι’ αυτό υπογράψαμε μνημόνιο συνεργασίας με τη Space Compass της Ιαπωνίας (θυγατρική του ιαπωνικού ΟΤΕ και του Ιαπωνικού Δορυφορικού Οργανισμού). Αυτή η συνεργασία μας με τους Ιάπωνες ήταν πολύ σημαντική και για ευρωπαϊκά πράγματα, γιατί θα χρησιμοποιήσουν το ευρωπαϊκό πρωτόκολλο οπτικών επικοινωνιών και όχι το αμερικανικό. Θα το χρησιμοποιήσουν για να ενώσουμε τους δύο γεωστατικούς δορυφόρους μας με λέιζερ.

ΠΤΗΣΗ: Αυτό αποτελεί από μόνο του μια τεράστια καινοτομία.

Χ.Π.: Βεβαίως! Το Inter-Satellite Link με λέιζερ σε γεωστατικούς δορυφόρους είναι παγκόσμια καινοτομία. Το έχουμε αναγγείλει και βγάλαμε και κοινό δελτίο Τύπου με τους Ιάπωνες τον περασμένο Σεπτέμβριο και οι τεχνικές ομάδες μας έχουν συχνές συναντήσεις μαζί τους και κοιτάζουν την πρόοδο των εργασιών και του δικού τους συστήματος, του επονομαζόμενου «K Program» (Key and Advanced Technology R&D through Cross Community Collaboration Program), ώστε να μπορούν να ενωθούν οι δύο δορυφόροι.

Την ίδια ώρα η υποδομή λέιζερ του δικού μας δορυφόρου θα μπορεί να συνδεθεί και με δορυφόρους παρατήρησης γης. Ο Hellas Sat 5, ευρισκόμενος στις 39 μοίρες, θα μπορεί να συνδέεται με οποιονδήποτε δορυφόρο παρατήρησης γης βρίσκεται πάνω από την Ευρώπη, τη Μέση Ανατολή ή την Αφρική, γενικότερα στο δικό μας ημισφαίριο. Έτσι, θα μπορεί να έχει σχεδόν ζωντανή εικόνα από δορυφορικά συστήματα επισκόπησης γης( LOE). Κανονικά, αυτοί οι δορυφόροι δεν μπορούν να παρέχουν ζωντανή εικόνα, καθώς πρέπει να περιμένουν να περάσουν πάνω από έναν επίγειο σταθμό για να «κατεβάσουν» την εικόνα. Με τη συνεχή οπτική σύνδεση με γεωστατικό δορυφόρο θα είναι αυτός που στέλνει με το άλλο λέιζερ την εικόνα στη Γη. Ουσιαστικά έχεις σύνδεση και παρακολουθείς συνέχεια δορυφόρο LEO, κάτι που είναι μια άλλη χρήση. Με αυτά τα συστήματα χαμηλής τροχιάς είμαστε ήδη σε επικοινωνία για να συνεργαστούμε, για το πως θα μπορέσουμε να ενωθούμε όχι μόνο με τους Ιάπωνες αλλά και με τα ευρωπαϊκά αντίστοιχα.

ΠΤΗΣΗ: Να σταθούμε σε αυτό που είπατε. Είναι κάτι το οποίο δεν είχαμε ως τώρα, δηλαδή να επικοινωνούν με λέιζερ μεταξύ τους γεωστατικοί δορυφόροι ή γεωστατικοί δορυφόροι με δορυφόρους σε LEO(Low Earth Orbit). Μιλάμε για μια ακόμη επανάσταση;

Χ.Π.: Ναι, δεν υπήρχε αυτό, και μάλιστα να χρησιμοποιείται ο γεωστατικός δορυφόρος ως relay (αναμεταδότης) του δορυφόρου χαμηλής τροχιάς. Επιπλέον, θα έχουμε το Data Center πάνω στον δορυφόρο, οπότε θα μπορεί να κάνει και επεξεργασία, on-board processing.

ΠΤΗΣΗ: Δηλαδή θα στέλνει έτοιμη την εικόνα;

Χ.Π.: Αν θέλουμε, θα επεξεργάζεται με τεχνητή νοημοσύνη και την εικόνα.

ΠΤΗΣΗ: Την ίδια ώρα, η όλη αυτή η υπόθεση της διασύνδεσης με λέιζερ έχει άμεση σχέση και με την ασφάλεια των πληροφοριών;

Χ.Π.: Η δέσμη λέιζερ από έναν γεωστατικό δορυφόρο έχει εύρος μόνο 500 μέτρα. Άρα, για να υποκλέψει κάποιος οποιαδήποτε τηλεπικοινωνία με λέιζερ, θα πρέπει μέσα σε αυτή τη διάμετρο των 500 μέτρων, να τοποθετήσει το δικό του οπτικό τερματικό λέιζερ. Αυτό είναι πολύ δύσκολο, γιατί έχεις φυσικό έλεγχο του χώρου όπου βρίσκεται το δικό σου τερματικό. Αν είναι, για παράδειγμα, σε ένα στρατόπεδο ή άλλη δική σου εγκατάσταση με εύρος λήψης μόνο 500 μέτρα, η επικοινωνία μπορεί άνετα να προστατευτεί.

Επιπλέον, δεν μπορεί κάποιος να υποκλέψει το ίδιο το σήμα. Μπορεί να δημιουργήσει κάποιες παρεμβολές, αλλά δεν μπορεί να το υποκλέψει, γιατί το πρωτόκολλο επικοινωνίας είναι ειδικό. Άρα οι επικοινωνίες με λέιζερ είναι πάρα πολύ ασφαλείς και φυσικά είναι πολύ γρήγορες. Σήμερα, η μέγιστη ταχύτητα που μπορείς να έχεις, ακόμη και από χαμηλής τροχιάς (LEO) δορυφόρους, είναι 200 μέχρι το πολύ 500 Mbps, που είναι και δύσκολο, ενώ με το λέιζερ πάμε σε ταχύτητες των 100 Gbps.

ΠΤΗΣΗ: Ας δούμε λίγο την άμυνα μιας χώρας και την ασφάλεια. Τι θα σημαίνει ένας Hellas Sat με αυτές τις τεχνολογίες για την Ελλάδα, την Κύπρο και την εθνική κυριαρχία;

Χ.Π.: Θα παρέχει πρώτα απ’ όλα ασφάλεια, διότι η δέσμη λέιζερ δεν θα μπορεί να υποκλαπεί. Αυτό αφορά τόσο τις επικοινωνίες point-to-point όσο και τις επικοινωνίες εν κινήσει, οι οποίες θα στέλνουν το σήμα μέσω λέιζερ κάτω στη Γη, οπότε δεν θα μπορεί εύκολα κάποιος να παρεμβάλει. Επιπλέον, θα υπάρχουν συστήματα πάνω στον δορυφόρο που θα απομειώνουν τις παρεμβολές, για να είναι πιο σταθερές οι επικοινωνίες. Γενικά, ο επόμενος δορυφόρος θα είναι ένα «υπερόπλο» για την Ελλάδα και την Κύπρο και όποιον άλλον θα τον χρησιμοποιεί.

ΠΤΗΣΗ: Θα θέλαμε να σταθούμε και σε κάτι που αναφέρατε για την Ευρώπη. Γιατί και πώς έκανε λάθη η Ευρώπη και φτάσαμε 25 χρόνια μετά να υπάρχουν χώρες που δεν έχουν καν δική τους υποδομή; Με την τεράστια εμπειρία που έχετε, τι θα λέγατε ότι έγινε λάθος;

Χ.Π.: Δύο ήταν τα λάθη. Πρώτον, η Ευρώπη δεν προστατεύει την πνευματική της ιδιοκτησία. Παρέχει από τη μια αρκετές επιδοτήσεις σε εταιρείες και οργανισμούς για να αναπτύξουν διαστημική τεχνολογία, αλλά μετά δεν την προστατεύει. Ξέρω περιπτώσεις στις οποίες ξοδεύτηκαν εκατοντάδες εκατομμύρια των Ευρωπαίων φορολογουμένων από κάποιες εταιρείες για να αναπτύξουν διαστημική τεχνολογία και μετά ήρθαν Κινέζοι, Αμερικανοί ή Καναδοί και αγόρασαν τις εταιρείες μαζί με την πνευματική ιδιοκτησία τους για την ανάπτυξη της τεχνολογίας, χωρίς καμία αντίδραση από τα ευρωπαϊκά όργανα. Στις ΗΠΑ είναι πάρα πολύ δύσκολο να εξαχθεί τεχνολογία λόγω των κανονισμών ITAR, και είναι πάρα πολύ δύσκολο ακόμη και μια κεραία να εξαγάγεις αν δεν ξέρεις τον τελικό χρήστη. Στην Ευρώπη λοιπόν πολλές εταιρείες που ανέπτυξαν και διαστημική τεχνολογία και σε άλλους τομείς αιχμής (π.χ. στο encryption) και αγοράστηκαν από τρίτους.

ΠΤΗΣΗ: Πρόκειται, θα έλεγε κανείς, για τεράστια αφέλεια, πέρα από «αφαίμαξη» γνώσης.

Χ.Π.: Ακριβώς. Γνωρίζω περίπτωση που μια εταιρεία στο Λουξεμβούργο ανέπτυξε ένα τσιπάκι-επεξεργαστή για συστήματα αντιπαρεμβολών των δορυφόρων. Η εταιρεία αγοράστηκε από Καναδούς, που τώρα λένε στους Ευρωπαίους: «Δεν σας δίνουμε το τσιπάκι, αν δεν πάρετε όλο το σύστημα από εμάς». Δεν υπάρχει καμία προστασία της ευρωπαϊκής πνευματικής ιδιοκτησίας. Την ίδια ώρα, το άλλο μεγάλο λάθος της Ευρώπης είναι ότι δεν εμπιστεύεται τις δικές της εταιρείες. Προτιμά να αγοράζει υπηρεσίες από αμερικανικές, θεωρώντας τες πιο αξιόπιστες ή πιο φθηνές, αντί να επενδύσει στη δική της υποδομή. Αυτό δημιουργεί μια εξάρτηση, που σε περιόδους κρίσης μπορεί να αποβεί μοιραία.

ΠΤΗΣΗ: Πιστεύετε ότι ξύπνησε πλέον η Ευρώπη σε όλα αυτά που αναφέρατε;

Χ.Π.: Νομίζω ξύπνησε, αλλά έχει και το δεύτερο λάθος της: αυτή την «οικονομιστική» προσέγγιση και στο Διάστημα αλλά και σε άλλες στρατηγικές υποδομές, όπως είναι η ενέργεια και οι επίγειες τηλεπικοινωνίες. Η Ευρώπη προσέγγισε και τις δυο περιπτώσεις με τελείως οικονομικούς όρους: αύξηση των εσόδων, των κερδών από τις ιδιωτικοποιήσεις των διαφόρων funds που έμπαιναν μέσα στους δορυφορικούς οργανισμούς. Και αυτή η άκρατη, ας πούμε, επιδίωξη για αύξηση των κερδών και των μερισμάτων στέρεψε τους οργανισμούς από ρευστότητα για περαιτέρω στρατηγικές επενδύσεις και την Ευρώπη από το να κοιτάζει σε τεχνολογίες και να σκέφτεται πιο τεχνολογικά, πιο στρατηγικά, ώστε να δημιουργούνται υποδομές.

Εμείς ως Hellas Sat έχουμε αναπτύξει δύο teleports, ένα στο Κορωπί και ένα πολύ μεγάλο στην Κύπρο, ενώ αναπτύσσουμε ένα ακόμα στην Κρήτη. Υπάρχουν δορυφορικοί οργανισμοί στην Ευρώπη που πουλάνε τα δικά τους teleports, καθώς δεν έχουν την οικονομική επάρκεια να συντηρηθούν, γιατί τους είχαν αφαιμάξει τα διάφορα funds από πριν. Οπότε αντιλαμβάνεστε ότι το μεγάλο πρόβλημα που έχει σήμερα η Ευρώπη είναι να χρηματοδοτηθούν στρατηγικές επενδύσεις στο Διάστημα, και όχι μόνο στο Διάστημα, και στην άμυνα και στις τεχνολογίες αιχμής, ώστε να στέκει η Ευρώπη από μόνη της και χωρίς να χρησιμοποιεί δεκανίκια άλλων ηπείρων.

ΠΤΗΣΗ: Κύριε Πρωτοπαπά, κλείνοντας, γιατί πρέπει να είμαστε περήφανοι για τους Έλληνες και Κύπριους τεχνικούς του χώρου;

Χ.Π.: Είμαστε περήφανοι γιατί φαίνεται ότι δεν έχουμε τίποτα να ζηλέψουμε από οποιονδήποτε άλλον οργανισμό ή οποιαδήποτε άλλη χώρα. Η Hellas Sat έχει αυτή τη φήμη χάρη στο λιγοστό προσωπικό της, καθώς είμαστε ο μόνος δορυφορικός οργανισμός με παρουσία σε δύο χώρες και με μόνο 58 στελέχη, τα οποία ευχαριστώ για τη συνεργασία που έχουμε όλα αυτά τα χρόνια. Μπορώ να σας πω ότι ειδικά στο κέντρο ελέγχου των δορυφόρων έχουμε τους πιο νεαρούς χειριστές παγκοσμίως. Είναι 23-24 χρονών και τους λειτουργούν επάξια. Μάλιστα, φαίνεται κιόλας και από τη μεγάλη διάρκεια ζωής που έχουν οι δικοί μας δορυφόροι συγκριτικά με κάποιους άλλους. Δεν έχουμε να ζηλέψουμε τίποτα από πλευράς τεχνολογίας οποιασδήποτε άλλης χώρας. Μπορώ να σας πω ότι εμείς στην Hellas Sat συντάσσουμε προδιαγραφές και συνθέτουμε διαστημική τεχνολογία στην Ελλάδα και στην Κύπρο.

ΠΤΗΣΗ: Ποιο είναι το επόμενο προσωπικό σας στοίχημα; Μετά από 25 χρόνια στην κορυφή, τι είναι αυτό που σας δίνει ακόμα κίνητρο;

Χ.Π.: Το κίνητρο είναι πάντα το ίδιο: να βλέπω την Ελλάδα και την Κύπρο να πρωταγωνιστούν στην τεχνολογική κονίστρα. Το επόμενο στοίχημα είναι η επιτυχής εκτόξευση και λειτουργία του Hellas Sat 5 το 2029. Θέλω αυτός ο δορυφόρος να αποτελέσει την απαρχή μιας νέας εποχής. Επίσης, θέλω να δω περισσότερους νέους ανθρώπους να ασχολούνται με αυτόν τον τομέα. Στον Hellas Sat επενδύουμε πολύ στο ανθρώπινο δυναμικό, θέλουμε να φέρουμε πίσω επιστήμονες που έφυγαν στο εξωτερικό -το λεγόμενο brain gain- και να τους δώσουμε τις συνθήκες να δημιουργήσουν εδώ, στην πατρίδα τους.

ΠΤΗΣΗ: Είναι ένα πολύ αισιόδοξο μήνυμα αυτό! Σας ευχαριστούμε θερμά για τον χρόνο σας και για όλα όσα μοιραστήκατε μαζί μας. Τι θα λέγατε σε έναν νέο επιστήμονα που θα διαβάσει τη συζήτηση και ονειρεύεται να δουλέψει στον τομέα του Διαστήματος;

Χ.Π.: Να μην φοβάται να ονειρευτεί και να τολμήσει χωρίς να ακούει τις σειρήνες του εφησυχασμού. Όταν εμείς ξεκινήσαμε το 1994, μας έλεγαν: «Πού πάτε;». Σήμερα οι νέοι έχουν τα εργαλεία και τη γνώση. Η Ελλάδα και η Κύπρος έχουν πλέον τη δική τους θέση στο Διάστημα και περιμένουμε τους νέους να τη μεγαλώσουν κι άλλο.