Στην πόλη Ornskoldsvik της ανατολικής Σουηδίας, σε μια περιοχή που θεωρείται μνημείο παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομίας από την UNESCO, η BAE Systems Hagglunds άνοιξε τις πόρτες της, για μια “ημέρα ενημέρωσης” του διεθνούς Τύπου. Ως ΠΤΗΣΗ, βρεθήκαμε εκεί και είδαμε από κοντά πώς μια εταιρεία που ξεκίνησε το 1899 ως μικρό ξυλουργείο από τον ιδρυτή της Johan Hägglund, έχει μεταμορφωθεί σε έναν από τους πιο σημαντικούς παίκτες της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας.
Εκτός από την ουσιαστική ενημέρωση που λάβαμε από τα στελέχη της εταιρείας, είχαμε την ευκαιρία να παρακολουθήσουμε από κοντά τα τεθωρακισμένα οχήματα CV90 και BvS10/Beowulf να εκτελούν δυναμικές επιδείξεις στο πεδίο δοκιμών. Το bonus της επίσκεψης ήταν ότι μας δόθηκε η δυνατότητα να οδηγήσουμε τόσο το CV90 όσο και το Beowulf.
Ο managing director της εταιρείας, Tommy Gustafsson-Rask, τόνισε πως «εδώ, όπου η γη ακόμα διαμορφώνεται μετά την τελευταία εποχή των παγετώνων, εμείς χτίζουμε την επόμενη γενιά στρατιωτικών συστημάτων». Η Hägglunds ξεκίνησε το 1899 ως μικρό ξυλουργείο και από το 1922, ως Hägglunds & Sons, παρήγαγε σχεδόν τα πάντα: από έπιπλα και φορτηγά μέχρι αεροπλάνα, τρένα, υδραυλικούς κινητήρες και γερανούς πλοίων, ενώ από τη δεκαετία του 1950 μπήκε στον χώρο των τεθωρακισμένων οχημάτων. Οπότε σήμερα οργανώνεται σε τρεις ξεχωριστές εταιρείες: τη BAE Systems Hägglunds (στα στρατιωτικά οχήματα) που δημιουργήθηκε μετά την εξαγορά από το βρετανικό όμιλο το 2004, τη MacGregor (γερανοί πλοίων) και τη Bosch Rexroth Hägglunds Drives (υδραυλικοί κινητήρες).
Ο Gustafsson-Rask, που ηγείται της εταιρείας εδώ και 14 χρόνια, μας μίλησε για τα δύσκολα χρόνια. «Όταν ανέλαβα, έπρεπε να απολύσω πάνω από το ένα τρίτο του προσωπικού. Περνούσαμε από τα “χρόνια της ύφεσης”, με τζίρο που είχε πέσει στα 200-400 εκατομμύρια δολάρια». Σήμερα η κατάσταση έχει αλλάξει ριζικά: ο τζίρος έφτασε το 1,1 δισ. δολάρια το 2025 και το χαρτοφυλάκιο παραγγελιών ξεπερνά τα 8 δισ. δολάρια.
Η στρατηγική της εταιρείας βασίζεται σε τρεις πυλώνες: πλήρη υποστήριξη των υφιστάμενων πελατών, έγκαιρη παράδοση παραγγελιών και συνεχή ανάπτυξη νέων τεχνολογιών. Η Hägglunds βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στις εξαγωγές (που φθάνουν ανάλογα το έτος, σε 70-90% του τζίρου), με τη Σουηδία να λειτουργεί ως reference customer, δηλαδή ως “πελάτης αναφοράς”. Όπως μας εξηγήθηκε ένα από τα σημαντικότερα πλεονεκτήματα της ένταξής στον όμιλο της BAE Systems, είναι η πρόσβαση σε «τρεις σημαίες» (δηλαδή σε Σουηδία, Ηνωμένο Βασίλειο και ΗΠΑ), κάτι που δίνει μεγάλη ευελιξία στις διεθνείς αγορές.
Επενδύσεις, παραγωγή και η πρόκληση της εφοδιαστικής αλυσίδας
Η εταιρεία έχει επενδύσει 450 εκατομμύρια δολάρια τα τελευταία 2,5 χρόνια (300 εκατ. ήδη υλοποιημένα + 150 εκατ. νέα), σε νέα κτίρια, επέκταση γραμμών συγκόλλησης κατά 30%, σε τρίτη γραμμή δοκιμών, σε γραφεία και εγκαταστάσεις. Το προσωπικό αυξήθηκε από 750 σε 2.600 άτομα και η παραγωγική ικανότητα πολλαπλασιάστηκε κατά 5-6 φορές. Σήμερα λειτουργούν 11 εγκαταστάσεις παραγωγής/συναρμολόγησης σε όλη την Ευρώπη χάρη στο μοντέλο βιομηχανικής συνεργασίας (σε Νορβηγία, Δανία, Τσεχία, Σλοβακία κ.ά.).
Το μεγαλύτερο πρόβλημα, όπως μας αναφέρθηκε είναι η εφοδιαστική αλυσίδα. «Οι μικρές ηλεκτρονικές πλακέτες, τα καλώδια κ.λπ. – αυτό ήταν το μεγάλο πρόβλημα προμηθειών που προέκυψε από την πανδημία, την κρίση της αυτοκινητοβιομηχανίας και τους εμπορικούς πολέμους με την Ασία», εξήγησε ο Gustafsson-Rask. Σημαντικό είναι το γεγονός πως η εταιρεία έχει δεσμεύσει όλη την αλυσίδα προμηθευτών της, ότι δεν θα χρησιμοποιούνται καθόλου κινεζικά εξαρτήματα, όπως μας τονίστηκε.
Το μέλλον: Additive manufacturing και micro-factories κοντά στο μέτωπο
Στο ειδικό εργαστήριο Additive manufacturing, δηλαδή κατασκευής εξαρτημάτων με σταδιακή προσθήκη υλικού σε στρώματα (που τελικά καταλήγει σε τρισδιάστατη εκτύπωση), είδαμε πώς παράγονται ανταλλακτικά με ταχύτητα 2-5 κιλά υλικών την ώρα. Η μέθοδος είναι γρήγορη αλλά η επιφάνεια φαίνεται «τραχιά» – όμως το εξάρτημα είναι πλήρως λειτουργικό. Υπάρχουν πλέον δύο τύποι ποιότητας αυτών των υλικών: η πλήρης 1:1 (ίδια ποιότητα και αντοχή με το εργοστασιακό εξάρτημα, οπότε αντέχει κάπου 40 χρόνια) και η 0.5 για επείγουσες πολεμικές ανάγκες (πιο γρήγορη παραγωγή αλλά λιγότερη αντοχή στη διάβρωση, κάτι που όμως δεν έχει σημασία σε ένα πεδίο μάχης).
Ενδεικτικά, ένα πλήρες ανταλλακτικό εκτυπώνεται σε 14 ώρες και χρειάζεται άλλες 4 ώρες μηχανουργική επεξεργασία. Αν επιλεγεί όμως η ποιότητα «0.5» κατασκευάζεται σε μόλις 10 ώρες. Στόχος είναι να δίνονται έτοιμες οδηγίες κατασκευής στους πελάτες, που θα τις χρησιμοποιούν σε micro-factories, δηλαδή μικρές κινητές μονάδες παραγωγής, μέσα σε βαν, που θα μπορούν να εκτυπώνουν ανταλλακτικά κοντά στην πρώτη γραμμή. Αυτό αλλάζει δραματικά την εφοδιαστική αλυσίδα: αντί να αποσύρεις όλο το όχημα για επισκευή σε κάποιο συνεργείο στα μετόπισθεν, εκτυπώνεις επιτόπου το αναγκαίο εξάρτημα και συνεχίζεις τη μάχη, με όλα τα αντίστοιχα πλεονεκτήματα διαθεσιμότητας και μειωμένης ανάγκης εφοδιασμού.
CV90: Το ευρωπαϊκό TOMA
Με 10 χώρες-χρήστες και μηδενικές απώλειες στην Ουκρανία, το CV90 αποτελεί σήμερα ένα από τα πιο επιτυχημένα τεθωρακισμένα οχήματα μάχης (ΤΟΜΑ) στην Ευρώπη. Ο διευθυντής του αντίστοιχου πρόγραμματος, ο Tarkan Turkcan (με 32 χρόνια υπηρεσία στον Ολλανδικό Στρατό και εμπειρία σε Leopard 2A5), μας παρουσίασε την εξέλιξη του οχήματος από την αρχική έκδοση Mk0, της δεκαετίας του 1990 μέχρι τη σημερινό MkIV, τονίζοντας την ισορροπία κινητικότητας, πυρός και προστασίας.
Τα πλέον πρόσφατα συμβόλαια περιλαμβάνουν την Τσεχία με 246 οχήματα MkIV αξίας 2,2 δισ. δολαρίων, τη Σλοβακία με 152 οχήματα MkIV αξίας 1,37 δισ. δολαρίων, μια μεγάλη αναβάθμιση μέσης ζωής για την Ολλανδία (περίπου 500 εκατ. δολάρια), αντίστοιχα αναβάθμιση οχημάτων για την Ελβετία (περίπου 500 εκατ. δολάρια) και την κοινή προμήθεια Σουηδίας-Δανίας αξίας 2,5 δισ. δολαρίων (MkIIIC). Συνολικά βρίσκονται σε παραγγελία πάνω από 600 οχήματα, με παραδόσεις που θα γίνονται μέχρι το 2030, ενώ είναι σε εξέλιξη η μεγάλη κοινή προμήθεια πέντε χωρών, με επικεφαλής τη Σουηδία.
Το σχεδόν 40 τόνων CV90, ξεχωρίζει για τις ελαστικές ερπύστριες που μειώνουν το βάρος κατά έναν τόνο, τους κραδασμούς κατά 30% και το συνολικό κόστος κύκλου ζωής κατά περίπου 20%. Διαθέτει επίσης προηγμένο σύστημα Killer-Killer, όπου τόσο ο διοικητής όσο και ο πυροβολητής του οχήματος, μπορούν ανεξάρτητα ο καθένας να εντοπίζουν και να εμπλέκουν στόχους, χάρη στο πανοραμικό σύστημα θέασης 360° με θερμική κάμερα και αποστασιόμετρο laser.
Σύμφωνα με τον Tarkan Turkcan:
- Το πυροβόλο του οχήματος, 35 χιλιοστών, χρησιμοποιεί προγραμματιζόμενα πυρομαχικά, τα οποία -σε αντίθεση με εκείνα των 30 χιλιοστών, τύπου AirBurst που εκρήγνυνται στον αέρα- ανοίγουν και απελευθερώνουν υποπυρομαχικά με ελεγχόμενη διασπορά, προσφέροντας μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα κατά ελαφρώς θωρακισμένων στόχων.
- Το όχημα μπορεί να πάρει αντιαρματικούς πυραύλους Spike LR2, κάτι που κάνει η Ολλανδία ως αναβάθμιση στα δικά της οχήματα. Αυτό προέκυψε από την εμπειρία του Αφγανιστάν, ότι δηλαδή πρέπει να μπορείς να υποστηρίζεις τις φίλιες δυνάμεις από απόσταση. Οι πύραυλοι τοποθετούνται σε πρόσθετο διαμέρισμα πάνω στον πύργο, χωρίς να υποβαθμίζεται η θωράκιση του.
- Σχετικά με τη σημασία του χαμηλού προφίλ του οχήματος, τόνισε ότι όσο μεγαλύτερο είναι, τόσο περισσότερο γίνεται «μαγνήτης βλημάτων». Ενώ όπως είπε, τα τροχοφόρα δεν μπορούν να προσφέρουν την ίδια προστασία με τα ερπυστριοφόρα.
- Τέλος, σε ερώτηση για τον αυτόματο γεμιστήρα του πυροβόλου 120 χιλιοστών (ένα ακόμη όπλο που μπορεί να ενσωματωθεί στο ΤΟΜΑ), είπε ότι έχουν σχεδιάσει και κατασκευάσει το πρώτο πρωτότυπο μαζί με σλοβακική εταιρεία. «Τώρα το έχουμε στα χέρια μας και το ηλεκτρονικοποιούμε. Δεν είναι ακόμα τοποθετημένος πλήρως στο όχημα – πρέπει πρώτα να συνδεθεί με το πυροβόλο και το σύστημα ελέγχου. Συνεχίζουμε την ανάπτυξη ως εσωτερικό ερευνητικό πρόγραμμα και η πρόοδος εξαρτάται από τις απαιτήσεις των πελατών».
Ο Tarkan Turkcan έκλεισε χαρακτηριστικά λέγοντας ότι ακόμα και το BvS10 «μπορεί να γίνει τα πάντα… εκτός από να πετάει. Κολυμπάει όμως!»
Η Ουκρανία ως πεδίο δράσης του CV90
Η εμπειρία μάχης του ΤΟΜΑ στην Ουκρανία είναι η πιο κρίσιμη και έδειξε στην πράξη την ανωτερότητα του οχήματος. Αρχικά, η Σουηδία δώρισε 50 CV9040C (Mk0), όπου “κανένας στρατιώτης δεν έχει σκοτωθεί μέσα σε CV90 μέχρι σήμερα», όπως τόνισε ο Gustafsson-Rask, ενώ ακόμα και άμεσα χτυπήματα από ρωσικά άρματα μάχης δεν τα σταμάτησαν. Μάλιστα ο ίδιος ο Ζελένσκι επαίνεσε το συγκεκριμένο ΤΟΜΑ, δηλώνοντας πως «σώζει τις ζωές των στρατιωτών μας». Ο συνδυασμός βαλλιστικής και αντιαρματικής προστασίας με εξαιρετική κινητικότητα καθιστά το όχημα εξαιρετικά αποτελεσματικό. Ακόμη, οι Ουκρανοί χρησιμοποιούν τα οχήματα με πολλαπλάσια ένταση σε σχέση με μια τυπική σουηδική εκπαιδευτική δράση, οπότε την απόσταση που διανύει ένα σουηδικό όχημα σε έναν ολόκληρο χρόνο εκπαίδευσης, τα ουκρανικά CV90 την καλύπτουν σε μόλις τρεις εβδομάδες.
Οι πρώτες γενιές (Mk0) που δωρίστηκαν στο Κίεβο δεν είχαν συστήματα προστασίας κατά drones. Ωστόσο, οι νεότερες εκδόσεις Mk3C, διαθέτουν ανεξάρτητο σύστημα θέασης διοικητή με αλγόριθμους για αυτόματη επιτήρηση 360 μοιρών, προγραμματιζόμενα πυρομαχικά, παρεμβολείς και ενεργό σύστημα προστασίας (APS).
Στην Ουκρανία τα οχήματα χρησιμοποιούνται τόσο σε επιχειρήσεις ελιγμών όσο και σε στατικές θέσεις τύπου Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, με καινοτόμες τακτικές όπως έμμεση βολή πυρομαχικών υψηλής εκρηκτικότητας με καθοδήγηση από drones. Ενδεικτικό είναι πως, ως ένδειξη ευγνωμοσύνης για τις ικανότητες του οχήματος, η 21η ανεξάρτητη μηχανοκίνητη Ταξιαρχία του Ουκρανικού Στρατού, έχει δωρίσει τη σημαία της στην εταιρεία.
BvS10 και Beowulf: Το «go anywhere» όχημα
Με τη σειρά του, ο Darren Restarick, περιφερειακός διευθυντής και υπεύθυνος πλατφόρμας για τα BvS10/Beowulf (πρώην πεζοναύτης στη Βρετανία, με 22 χρόνια εμπειρία σε οχήματα BV206, BvS10 και Warthog), μας παρουσίασε την οικογένεια των αρθρωτών οχημάτων παντός εδάφους BvS10 (και τη μη θωρακισμένη εκδοχή Beowulf).
Αυτό είναι ένα αμφίβιο ερπυστριοφόρο όχημα που λειτουργεί από -46°C μέχρι +49°C χωρίς καμία τροποποίηση, και έχει εξαιρετικά χαμηλή εδαφική πίεση στις ερπύστριες του, ώστε να μην κολλά σε δύσβατα εδάφη, λασπώδη και χιονισμένα. Προέρχεται από την εμπειρία του προηγούμενου οχήματος παντός εδάφους, BV206 (πάνω από 12.000 μονάδες σε υπηρεσία, ενώ στην Ελλάδα τέτοια έχει το Πυροσβεστικό Σώμα), και το νέο μοντέλο έχει ήδη πουλήσει πάνω από 1.400 οχήματα.
Στα μεγάλα προγράμματα αγοράς του, που είναι σε εξέλιξη, ξεχωρίζει η κοινή προμήθεια CATV (Cold Weather All-Terrain Vehicle) μεταξύ Σουηδίας, Ηνωμένου Βασιλείου και Γερμανίας, με σχεδόν 700 οχήματα και διαπραγματεύσεις σε προχωρημένο στάδιο για περίπου άλλα 500. Στις Ηνωμένες Πολιτείες έχει υπογραφεί σύμβαση για την έκδοση Beowulf, με περίπου 140 οχήματα συνολικής αξίας 300 εκατομμυρίων δολαρίων. Παράλληλα, η Hägglunds έχει ξεκινήσει παραγωγή στην Ινδία, σε συνεργασία με την εγχώρια Larsen & Toubro, μια κίνηση που επιτρέπει τόσο την κλιμάκωση της παραγωγής όσο και την περαιτέρω ενίσχυση της εφοδιαστικής αλυσίδας. Τόσο η Ολλανδία όσο και το Ηνωμένο Βασίλειο έχουν ήδη δωρίσει οχήματα BvS10 στην Ουκρανία, όπου τα συγκεκριμένα χρησιμοποιούνται ήδη επιχειρησιακά.
Στο πεδίο δοκιμών: Οδήγηση και εντυπώσεις
Μπορεί οι ενημερώσεις να αποτέλεσαν πεδίο συλλογής πληροφορίας και ανταλλαγής απόψεων, όμως το πλέον ενδιαφέρον στοιχείο ήταν η δήλωση πως τα οχήματα δεν προορίζονταν μόνο για επίδειξη και φωτογράφιση, αλλά και για…test-drive!
Έτσι, αφού απολαύσαμε την σουηδική φιλοξενία με τοπικό πιάτο, τάρανδο καπνιστό σοτέ (που μαγειρεύτηκε επί τόπου), μας υποδέχθηκε στο πεδίο δοκιμών ο ”Edward” για τα περαιτέρω. Εμείς τοποθετήσαμε τις δικές μας κάμερες ώστε να καταγράψουμε την εμπειρία, τουλάχιστον με εξωτερικές λήψεις, καθώς στο εσωτερικό δεν επιτρεπόταν για λόγους απορρήτου. Άλλωστε δεν δίνεται κάθε μέρα η ευκαιρία να οδηγήσεις ένα ”τέρας” σαράντα τόνων ή ένα όχημα που πάει σχεδόν παντού.
Ολοκληρώνοντας λοιπόν τις διαδικασίες ασφάλειας, καθώς και μια ταχύρρυθμη εκπαίδευση στο CV90 MkIV, βάλαμε μπρος και ξεκινήσαμε για το στίβο. Είναι αξιοσημείωτο το πόσο γρήγορα εγκλιματίζεται κανείς στην οδήγηση του σουηδικού τεθωρακισμένου, καθώς είναι πολύ σταθερό με active damping και ταχύ σε δύσκολο έδαφος (χάρη στο νέο κινητήρα Scania V8, 16L, των 1.000 ίππων), όπως και με συμπαγές (αναλογικά) μέγεθος.
Αφού ολοκληρώθηκε η δοκιμή του CV90 MkIV όπως θα δείτε στο βίντεο, ήρθε η σειρά να ανέβουμε κυριολεκτικά (λόγω ύψους) στη θέση οδήγησης του Beowulf. Το όχημα επίσης μας εντυπωσίασε για το πόσο εύκολα οδηγείται, δεδομένου πως σύρει μόνιμα μια εξτρά ερπυστριοφόρα πλατφόρμα, για μεταφορά προσωπικού και εξοπλισμού, κάτι που φοβόμαστε πως θα μας δυσκόλευε. Σε κάθε περίπτωση, η απειρία στον χειρισμό τέτοιων οχημάτων, δεν αποτέλεσε ανασταλτικό παράγοντα καθώς το όχημα επιτρέπει ταχεία εξοικείωση με τα όργανα και το σύστημα διεύθυνσης/κύλισης. Εδώ μια καθαρά πολιτική-εμπορική έκδοση θα έβρισκε πελάτες, καθώς και η εμφάνιση του Beowulf… προκαλεί για περιπέτεια στη φύση.
Επίλογος
Η BAE Systems Hägglunds σαφώς δεν είναι πια ο «μικρός Σουηδός» καθώς έχει χαρτοφυλάκιο παραγγελιών 8 δισ. δολαρίων και 11 εγκαταστάσεις παραγωγής, εξελιγμένη τεχνολογία και προϊόντα που έχουν δοκιμαστεί εκτεταμένα στο πεδίο. Τα δύο οχήματα που είδαμε, το CV90 με τις μεγάλες πωλήσεις του σε πολλές χώρες και δράση στην Ουκρανία, είναι από τα πιο ολοκληρωμένα ΤΟΜΑ διεθνώς, ενσωματώντας αντιαρματικά βλήματα νέας γενιάς, μεγάλη αντοχή και ικανότητα αντιμετώπισης drones, σε ένα όχημα συμπαγών διαστάσεων, οπότε σαφώς πρέπει να μελετηθεί και από την ελληνική πλευρά. Ενώ το BvS10 είναι ένα πολύ εξειδικευμένο όχημα υψηλών ικανοτήτων κίνησης σε σκληρά περιβάλλοντα, εκεί που άλλα θα κολλήσουν.
Ευχαριστούμε θερμά την BAE Systems Hägglunds και τους ανθρώπους της για τη φιλοξενία και την προθυμία να μοιραστούν την εμπειρία και τις γνώσεις τους.
