ΑΦΙΕΡΩΜΑ: Εμιρατιανή Πολεμική Αεροπορία, το μακρύ χέρι της «Μικρής Σπάρτης»

Η Αεροπορία των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων (ΗΑΕ) είναι μία από τις πλέον σύγχρονες και τεχνολογικά εξελιγμένες στη Μέση Ανατολή, με επιχειρησιακές δραστηριότητες που φτάνουν έως την Αφρική. Δημιουργήθηκε μέσα από τη συγχώνευση των Αεροποριών διαφορετικών Εμιράτων, με αρχικό ρόλο την υποστήριξη των χερσαίων δυνάμεων. Με την πάροδο του χρόνου, η αποστολή της διευρύνθηκε σημαντικά, περιλαμβάνοντας την επίγεια αεράμυνα καθώς και ποικίλους πολλαπλασιαστές ισχύος.

Τα πρώτα βήματα

Πριν την ενοποίηση των Ενόπλων Δυνάμεων των Εμιράτων το 1976, λειτουργούσαν τρεις ξεχωριστές αεροπορικές δυνάμεις, εκ των οποίων ισχυρότερη ήταν εκείνη του Αμπού Ντάμπι, που μετονομάστηκε το 1974 σε Αεροπορία των ΗΑΕ. Η δεύτερη αεροπορική δύναμη ιδρύθηκε στο Ντουμπάι στις αρχές της δεκαετίας του 1970 και έγινε γνωστή ως Πτέρυγα Αέρος Ντουμπάι. Αποστολή της ήταν η υποστήριξη τόσο της Δύναμης Άμυνας του Ντουμπάι όσο και της τοπικής αστυνομίας. Παρά την ενοποίηση των Ενόπλων Δυνάμεων το 1976, η Πτέρυγα Αέρος του Ντουμπάι δεν υπάχθηκε στο Γενικό Στρατηγείο, αλλά παρέμεινε υπό τον έλεγχο του Διευθυντή Αστυνομίας και Δημόσιας Ασφάλειας του Εμιράτου. Το 1978 διαχωρίστηκε σε δύο κλάδους: τον στρατιωτικό και τον αστυνομικό, ο τελευταίος εκ των οποίων εξελίχθηκε στην Πτέρυγα Αέρος της Αστυνομίας του Ντουμπάι. Η τρίτη αεροπορική δύναμη ήταν η Πτέρυγα Αέρος της UDF (Union Defence Force), η οποία ιδρύθηκε το 1972. Η βάση της βρισκόταν στο αεροδρόμιο του Ντουμπάι. Με την ενοποίηση των Ενόπλων Δυνάμεων το 1976, τα περισσότερα ελικόπτερά της αξιοποιήθηκαν για τη συγκρότηση της Πτέρυγας Αέρος του Υπουργείου Εσωτερικών.

Προγράμματα μαχητικών

Mirage 5: Τα πρώτα μαχητικά Mirage 5 παραδόθηκαν το 1973 στην Αεροπορική Δύναμη του Αμπού Ντάμπι. Πιστεύεται πως αγοράστηκαν συνολικά 30 και ότι τα εναπομείναντα σε υπηρεσία πωλήθηκαν στην Αίγυπτο το 2004.

Mirage 2000: Με την έκρηξη του πολέμου Ιράκ-Ιράν το 1980, τα ΗΑΕ φοβήθηκαν ότι θα μπορούσαν να στοχοποιηθούν από τη μία ή την άλλη εμπόλεμη πλευρά. Καθώς τα Mirage 5 είχαν μικρή ακτίνα δράσης, αποφασίστηκε το 1983 να παραγγελθούν αρχικά 18 Mirage 2000, και αργότερα, άλλα τόσα. Τα 36 συνολικά ήταν 22 μονοθέσια Mirage 2000EAD, 8 μονοθέσια 2000RAD και 6 διθέσια Mirage DAD), τα οποία παραδόθηκαν το 1989-1991. Διέθεταν πυραύλους αέρος-αέρος μέσης εμβέλειας Super Matra, που έδωσαν για πρώτη φορά τη δυνατότητα κατάρριψης εχθρικών εναέριων μέσων σε αποστάσεις πέραν του οπτικού ορίζοντα.

Mirage 2000-9: Τον Νοέμβριο του 1998 υπογράφηκε μία συμφωνία για 32 καινούρια Mirage 2000-9 (20 μονοθέσια και 12 διθέσια), με ταυτόχρονη αναβάθμιση των εναπομεινάντων 30 Mirage 2000 στο πρότυπο Mirage 2000-9. Οι παραδόσεις τους έγιναν μεταξύ 2003 και 2007. Ένα διθέσιο πιστεύεται πως καταστράφηκε πριν την παράδοση και ότι δεν αντικαταστάθηκε. Τα αεροσκάφη φέρουν προηγμένο ραντάρ μηχανικής σάρωσης οικογένειας RDY και έχουν σύστημα αυτοπροστασίας IMEWS. Μαζί αποκτήθηκε ένα πακέτο όπλων (βλ. παρακάτω), ατρακτίδια κατάδειξης στόχων Shehab (παραλλαγή του Damocles) και ατρακτίδια FLIR για πλοήγηση, τύπου Nahed. Το 2019 ανακοινώθηκε περαιτέρω βελτίωση μέρους του στόλου και στα αεροσκάφη που δέχτηκαν τις σχετικές εργασίες, πιστοποιήθηκε το αμερικανικής κατασκευής ατρακτίδιο κατάδειξης στόχων Sniper.

F-16 Block 60: Το 2000 τα ΗΑΕ προχώρησαν σε μία ιδιαίτερα σημαντική συμφωνία με τις ΗΠΑ παραγγέλνοντας 80 μαχητικά F-16E/F Block 60 (55 μονοθέσια και 25 διθέσια), τα οποία παραδόθηκαν μεταξύ 2004 και 2008. Τα συγκεκριμένα είναι τα μόνα της έκδοσης E/F διεθνώς, ενσωματώνοντας βελτιώσεις σε σχέση με τα υπόλοιπα F-16 που ήταν σε χρήση με τις ΗΠΑ και τις άλλες χώρες. Είναι τα πρώτα F-16 που έφεραν επιχειρησιακό ραντάρ ηλεκτρονικής σάρωσης και τα μόνα εξοπλισμένα με το ραντάρ APG-80. Έχουν τον ισχυρότερο κινητήρα που εγκαταστάθηκε επιχειρησιακά ποτέ σε F-16, τον F110-GE-132 των 32.500 λιβρών, και στο ρύγχος τους υπάρχει ηλεκτροοπτικό σύστημα AN/ASQ-28 IFTS.

Rafale: Στις 3 Δεκεμβρίου 2021 τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα υπέγραψαν συμφωνία για την αγορά 80 Rafale F4, στο πλαίσιο ενός «πακέτου» το ύψος του οποίου φτάνει τουλάχιστον τα 16 δισ. ευρώ με υποστήριξη, εκπαίδευση και 12 ελικόπτερα H225M από την Airbus Helicopters. Περίπου 2 δις από αυτά αφορούν όπλα. Οι παραδόσεις των Rafale προβλέπονται για την περίοδο 2027-2031. Το πρώτο από τα αεροσκάφη παρουσιάστηκε επί γαλλικού εδάφους το 2025, όπου παραμένει για δοκιμές και εκπαίδευση.

Τα ΗΑΕ έχουν επίσης εκδηλώσει ενδιαφέρον για την απόκτηση έως 50 καινούριων μαχητικών F-35A από τις ΗΠΑ, αν και δεν έχει υπογραφεί έως αυτή τη στιγμή κάποια συμφωνία για την προμήθειά τους. Ο δρόμος για την αγορά τους, άνοιξε μετά τη συμμετοχή των ΗΑΕ στις Συμφωνίες του Αβραάμ, ένα αμερικανικό εγχείρημα που αποσκοπεί στη βελτίωση των σχέσεων του Ισραήλ με αραβικές/μουσουλμανικές χώρες.

Ελικόπτερα

Υπάρχουν ελικόπτερα που υπάγονται απευθείας στην Αεροπορία ή σε διακλαδική διοίκηση. Το β’ μισό της δεκαετίας του 1970 ήταν σε υπηρεσία εξοπλισμένα ελικόπτερα με κατευθυνόμενα βλήματα HOT, ενώ τη δεκαετία που ακολούθησε αγοράστηκαν πύραυλοι αέρος-επιφανείας Exocet. Μεταξύ 1993 και 1996 αποκτήθηκαν 30 επιθετικά ελικόπτερα AH-64A, μαζί με κατευθυνόμενα βλήματα AGM-114. Τα AH-64A έγιναν AH-64D το διάστημα 2008-2010. Φέρεται ότι σήμερα υπάρχουν 28, τα οποία αναβαθμίζονται σε AH-64E και συμπληρώνονται πιθανώς από 9 καινούρια ίδιου τύπου. Σε υπηρεσία είναι επίσης ελικόπτερα CH-47 και UH-60, μαζί με μικρότερους αριθμούς άλλων τύπων.

Εκπαιδευτικά αεροσκάφη

Η αγορά 25 ελικοφόρων εκπαιδευτικών PC-21 ανακοινώθηκε το 2009 και οι παραδόσεις τους άρχισαν το 2011. Η άφιξή τους επέτρεψε την απόσυρση των αεριωθούμενων εκπαιδευτικών Hawk Mk63. Τα PC-21 πλαισιώνουν ελικοφόρα PC-7 και Grob 115. Παράλληλα, υπάρχει ένας μικρός αριθμός Hawk Mk102 που μπορούν να φέρουν όπλα. Τα MB339 του ακροβατικού σμήνους αντικαθίστανται με κινεζικής κατασκευής εκπαιδευτικά L-15.

Ελαφρά αεροσκάφη

Στο παρελθόν αποκτήθηκαν 24 εξοπλισμένα AT-802, από τα οποία μεταβιβάστηκαν 6 στην Ιορδανία και ένας αριθμός χορηγήθηκε στην Αίγυπτο. Υπάρχουν επίσης 8 AC-208, ενώ το 2019 ανακοινώθηκε η αγορά 24 Calidus B-250. Τα εξοπλισμένα αεροσκάφη αξιοποιούνται από διακλαδική διοίκηση.

Επίγεια αεράμυνα

Η επίγεια αεράμυνα άνηκε στην αρμοδιότητα του Εμιρατινού Στρατού ως το 1987, όποτε και πέρασε σε αυτήν της Αεροπορίας. Οι επενδύσεις στον τομέα ξεκίνησαν το 1974 με την αγορά των πρώτων αντιαεροπορικών πυροβόλων 20 χιλιοστών, ενώ το 1978 υπήρχε σε υπηρεσία αριθμός αντιαεροπορικών συστημάτων μικρού βεληνεκούς Rapier και Crotale. Μέχρι το 1983 είχαν αποκτηθεί συστήματα πολύ μικρού βεληνεκούς RBS 70 και Blowpipe, ενώ το 1984 παραλήφθηκαν πυροβόλα 35 χιλιοστών, με σύστημα ελέγχου πυρός, και τέθηκε παραγγελία για συστήματα μέσης εμβέλειας I-HAWK. Στις αρχές της δεκαετίας του 2000 αγοράστηκαν ρωσικής προέλευσης μικρού βεληνεκούς Pantsir S1. Το 2008 δόθηκε παραγγελία για συστήματα μεγάλης εμβέλειας Patriot PAC-3 και το 2015 έγινε αγορά 2 αντιβαλλιστικών συστημάτων THAAD. Ταυτόχρονα, είναι σε υπηρεσία νοτιοκορεατικά συστήματα KM-SAM και αναφέρεται η παρουσία ισραηλινής κατασκευής συστημάτων (πιθανώς SPYDER ή/και BARAK MX). Ένας αριθμός αντιαεροπορικών Pantsir έχει σταλεί στη Λιβύη, προς ενίσχυση των δυνάμεων του στρατάρχη Χαλίφα Χαφτάρ.

Η επίγεια αεράμυνα δοκιμάστηκε έντονα στη διάρκεια της πρόσφατης επίθεσης Ισραήλ και ΗΠΑ κατά του Ιράν, αφού τα Εμιράτα δέχτηκαν μεγάλο αριθμό επιθέσεων ιρανικών πυραύλων και μη επανδρωμένων αεροχημάτων κρούσης (ΜΕΑΚ). Για τις απώλειες των Εμιράτων κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης μπορείτε να διαβάσετε στο τεύχος Απρίλιος 2026 της Πτήσης (σε ηλεκτρονική μορφή ΕΔΩ).

Πολλαπλασιαστές ισχύος

Όπλα αεροσκαφών: Με απαρχή τη δεκαετία του 1990, τα Εμιράτα συνδύασαν την προμήθεια μαχητικών με κατευθυνόμενα όπλα. Μαζί με τα Mirage 2000-9 και F-16 Block 60 αγοράστηκαν νέα όπλα, όπως καθοδηγούμενες βόμβες (π.χ. PGM-500/2000, AGM-154 JSOW, JDAM, Paveway), πύραυλοι cruise (Black Shaheen, μια παραλλαγή του SCALP), πύραυλοι αντιραντάρ (AGM-88) και πύραυλοι αέρος-επιφανείας (AGM-65, ίσως AGM-84).

UAVs: Από τη δεκαετία του 1990 ξεκίνησαν προγράμματα απόκτησης μη επανδρωμένων αεροχημάτων (ΜΕΑ – UAV). Τα ΗΑΕ είναι χρήστης του αμερικανικού Predator XP. Η αδυναμία απόκτησης αμερικανικών ή ισραηλινών μη επανδρωμένων αεροχημάτων μάχης (ΜΕΑΜ) οδήγησε στην προμήθεια κινεζικών CH-4 και τουρκικών (TB2, Akinci). Έχουν γίνει σημαντικές προσπάθειες για εγχώρια ανάπτυξη και παραγωγή ΜΕΑ και δύο παραδείγματα είναι τα United 40 και Global Yabhon.

ΑΣΕΠΕ: Ένα από τα συμπεράσματα των στρατιωτικών επιχειρήσεων κατά του Ιράκ το 1990-1991 ήταν πως τα Εμιράτα δεν διέθεταν ιπτάμενα ραντάρ. Τελικά το 2009 ανακοινώθηκε συμφωνία προμήθειας 2 μεταχειρισμένων S100B από τη Σουηδία, που παραδόθηκαν το 2010-2011. Το 2015 υπήρξε συμφωνία για 2 καινούρια GlobalEye και ακολούθησαν συμπληρωματικές παραγγελίες για 1 GlobalEye το 2016 και για 2 GlobalEye το 2019. Επιπλέον, υπάρχουν δύο εξειδικευμένα αεροσκάφη συλλογής πληροφοριών Global 6000.

Αεροσκάφη ναυτικής συνεργασίας: Ένα ζεύγος αεροσκαφών Dash-8 αγοράστηκε στα μέσα του 2007. Τα Dash-8 τροποποιήθηκαν σε αεροσκάφη ναυτικών επιχειρήσεων (ΑΦΝΕ) με ανάθεση έργου τον Φεβρουάριο του 2009.

Αεροσκάφη εναέριου ανεφοδιασμού: Τον Φεβρουάριο του 2007 έγινε παραγγελία 3 αεροσκαφών εναέριου ανεφοδιασμού A330 MRTT, τα οποία μπορούν να αξιοποιηθούν επίσης ως στρατηγικά μεταγωγικά. Μπορούν να χορηγήσουν καύσιμο κατά την πτήση τόσο στα Mirage 2000-9 όσο τα F-16. Το 2021 υπήρξε συμβόλαιο για 2 επιπλέον A330 MRTT.

Μεταγωγικά: Έξι ή οκτώ αεροσκάφη στρατηγικών μεταφορών C-17A παραγγέλθηκαν από τις ΗΠΑ το 2009 ή το 2010. Πλαισιώνουν 6 εκσυγχρονισμένα τακτικά μεταγωγικά C-130H και έναν αριθμό C-295 και CN-235.

Δορυφόροι: Υπολογίζεται ότι υπάρχουν σήμερα 6 δορυφόροι παρατήρησης και 3 επικοινωνιών.

Η εγχώρια αμυντική βιομηχανία σε άνοδο

Σε συνεργασία με άλλες χώρες, δημιουργήθηκε εγχώρια βιομηχανία με ειδίκευση στις συλλογές μετατροπής βομβών γενικής χρήσης σε όπλα ακριβείας (Al Tariq, Thunder). Εδώ πρωταγωνιστεί ο ταχέως εξελισσόμενος αμυντικός όμιλος EDGE, που στην ουσία έχει ενοποιήσει σε ένα κοινό εταιρικό σχήμα, 25 τοπικές εταιρείες, με κρατική πάντα στήριξη. Αυτός ακολουθεί επιθετική πολιτική εξαγορών ξένων εταιρειών και οργανώνει διεθνείς συνεργασίες σε πολλούς τομείς, “χτίζοντας” τεχνογνωσία και υποδομές, ενισχύοντας την εθνική ασφάλεια και την τεχνολογική ανάπτυξη της χώρας. Με αποτέλεσμα τα προϊόντα του να μην απευθύνονται πλέον αποκλειστικά στην Αεροπορία (όπου ήδη έχει μεγάλη γκάμα κυρίως βομβών, μη επανδρωμένων κ.α.).

Γιατί «Μικρή Σπάρτη»;

Ο χαρακτηρισμός «Μικρή Σπάρτη» δεν είναι επίσημος, αλλά χρησιμοποιείται (μάλλον κολακευτικά) από αναλυτές και ΜΜΕ για να περιγράψει τον ρόλο και τη συμπεριφορά των Εμιράτων τα τελευταία χρόνια. Έγινε ιδιαίτερα γνωστός από τον Αμερικανό Στρατηγό και πρώην υπουργό Άμυνας, Τζέιμς Μάτις, ο οποίος εντυπωσιάστηκε από το πώς ένα μικρό πληθυσμιακά κράτος έχει αποκτήσει δυσανάλογα ισχυρή και αποτελεσματική στρατιωτική παρουσία.

Επιχειρησιακή δράση

Τα ΗΑΕ ήταν μέλος του συνασπισμού που τάχθηκε εναντίον του Ιράκ το 1990-1991, ενώ το 2011 αεροσκάφη F-16E/F και Mirage 2000-9 συνέδραμαν στην επιβολή της ζώνης απαγόρευσης πτήσεων σε μεγάλο μέρος της επικράτειας της Λιβύης. Το 2015, μαχητικά F-16 αναπτύχθηκαν στην Ιορδανία για αποστολές κατά του ISIS και την ίδια χρονιά η Αεροπορία των ΗΑΕ ενεπλάκη στην Υεμένη κατά των Χούθι. Επιπλέον, τα Εμιράτα στηρίζουν τον στρατάρχη Χαφτάρ στη Λιβύη και ενδέχεται να έχουν κάποιου είδους εμπλοκή και σε άλλες συγκρούσεις που εκτυλίσσονται σε αφρικανικές χώρες. Τέλος, η Αεροπορία αξιοποιήθηκε στην αντιμετώπιση ιρανικών επιθέσεων κατά υποδομών στην επικράτεια των ΗΑΕ το 2026.

Συνολικά, η Αεροπορία των ΗΑΕ έχει εξελιχθεί από μία δύναμη περιορισμένων δυνατοτήτων σε έναν σύγχρονο και πολυδιάστατο οργανισμό, ικανό να υποστηρίξει τόσο εθνικές όσο και διεθνείς επιχειρήσεις, αντανακλώντας τη στρατηγική φιλοδοξία της χώρας για αυξημένο ρόλο στη διεθνή σκηνή. Σαφώς έχει πρόβλημα πολυτυπίας, αλλά αυτό εξυπηρετείται από την αφθονία κονδυλίων και την θέληση η χώρα να παραμείνει ανεξάρτητη από “μια και μόνη” ξένη πηγή εξοπλισμών. Έτσι γίνονται μεγάλες αγορές αεροπορικών μέσων και με αφθονία όπλων και υποστήριξη τους.