Στο σύγχρονο διεθνές περιβάλλον άμυνας, όπου τονίζεται συνεχώς η “κυριαρχία των μη επανδρωμένων αεροσκαφών”, τα τυπικά μαχητικά παραμένουν κρίσιμο εργαλείο στρατιωτικής ισχύος και αποτροπής. Ενώ η απόκτησή τους δεν περιορίζεται αποκλειστικά στην κάλυψη επιχειρησιακών αναγκών, αλλά συνδέεται άμεσα με ζητήματα διεθνούς κύρους, ενίσχυσης στρατηγικών συμμαχιών και εξασφάλισης πρόσβασης σε προηγμένα τεχνολογικά συστήματα. Παράλληλα, το υψηλό κόστος προμήθειας και συντήρησης καθιστά τις σχετικές αποφάσεις ιδιαίτερα σύνθετες και χρονοβόρες, καθώς τα κράτη καλούνται να ισορροπήσουν μεταξύ αμυντικών προτεραιοτήτων και δημοσιονομικών περιορισμών.
Στο πλαίσιο αυτό, η Λατινική Αμερική παρουσιάζει μία ιδιόμορφη αλλά ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα δυναμική. Παρόλο που η περιοχή δεν χαρακτηρίζεται από εκτεταμένες συγκρούσεις, οι χώρες της επιδιώκουν τον εκσυγχρονισμό των αεροπορικών τους δυνάμεων μέσω στοχευμένων επιλογών. Παράλληλα, παρατηρείται αυξανόμενο ενδιαφέρον για λύσεις που συνδυάζουν χαμηλότερο κόστος με ικανοποιητικές επιχειρησιακές δυνατότητες, όπως μεταχειρισμένα αεροσκάφη ή προγράμματα εκσυγχρονισμού υφιστάμενων στόλων.
Η Αργεντινή προχώρησε το 2024 σε συμφωνία αξίας 300 εκατ. δολαρίων με τη Δανία για 24 μεταχειρισμένα μαχητικά F-16AM/BM, παραλαμβάνοντας τα πρώτα στο τέλος του 2025. Πρόκειται για μεγάλης ηλικίας αλλά αναβαθμισμένα αεροσκάφη του προγράμματος MLU, που αποσύρονται από το δυναμικό της Δανικής Αεροπορίας. Μέρος του κόστους καλύπτεται με κονδύλια του μηχανισμού FMF των ΗΠΑ.
Γενικότερα η Αεροπορία της Αργεντινής έχει σημαντική ανάγκη για νέα αεροσκάφη, καθώς οι βρετανικές κυρώσεις, σε συνδυασμό με την πολυετή οικονομική κρίση, δεν επέτρεψαν την αγορά σύγχρονων μαχητικών μετά το τέλος του Πολέμου των Φώκλαντ (1982). Σήμερα υπολογίζεται ότι είναι διαθέσιμα λίγα αεροσκάφη κρούσης A-4AR, που αποκτήθηκαν τη δεκαετία του 1990 από τις ΗΠΑ. Ταυτόχρονα, υπάρχουν ορισμένα οπλισμένα εκπαιδευτικά IA-63 Pampa, τα οποία παράγονται εγχώρια. Η Ναυτική Αεροπορία της χώρας αντιμετωπίζει αντίστοιχα προβλήματα και όσα αεροσκάφη Super Etendard υπάρχουν, είναι μη επιχειρησιακά. Το 2019-2020 αποκτήθηκαν υλικά από τη Γαλλία για επαναφορά τους, μαζί με ορισμένα πρώην ενεργά αεροσκάφη του τύπου, αλλά οι προσπάθειες απέτυχαν και κανένα δεν ξαναπέταξε.
Η Βραζιλία παρήγγειλε 36 καινούρια μαχητικά Gripen E/F (28 μονοθέσια και 8 διθέσια) το 2014 από τη σουηδική εταιρεία Saab και παρέλαβε τα πρώτα το 2022. Τα 15 από αυτά κατασκευάζονται τοπικά από την εταιρεία Embraer. Το Gripen E/F επιλέχθηκε έναντι του αμερικανικού F/A-18E/F Super Hornet και του γαλλικού Rafale. Κριτήρια για την απόφαση ήταν οι επιδόσεις, η μεταφορά τεχνολογίας και το κόστος προμήθειας και χρήσης.
Τα αεροσκάφη εξοπλίζονται με πυραύλους αέρος-αέρος μεγάλης εμβέλειας Meteor. Κατά καιρούς έχουν υπάρξει αναφορές για πρόθεση διπλασιασμού του αριθμού των Gripen, αλλά το πρώτο βήμα είναι να αποκτηθούν ακόμη 4, ώστε να γίνουν 40.
Η Βραζιλία, που είναι η χώρα της περιοχής με τις μεγαλύτερες φιλοδοξίες, πρέπει να προχωρήσει στην αγορά περισσότερων αεροσκαφών, καινούριων ή μεταχειρισμένων, ώστε να αποφύγει κενό ικανοτήτων. Αυτό, γιατί όλα τα τρέχοντα μαχητικά της, τα F-5EM/FM και τα AMX/AMX-T είναι στη δύση της επιχειρησιακής αξιοποίησης. Έτσι, δεν αποκλείεται ενίσχυση με κάπου 12 μεταχειρισμένα Gripen C/D, για να υπάρχει βαθμός ομοιοτυπίας με τα Gripen E/F. Αντίστοιχο πρόβλημα αντιμετωπίζει η Ναυτική Αεροπορία με τα αεροσκάφη κρούσης A-4. Αλλά εκεί δεν πιστεύεται πως θα υπάρξει αντικατάσταση, με τα A-4 να αποσύρονται κάποια στιγμή χωρίς αντικαταστάτη.
Η Χιλή ενδιαφέρεται να εκσυγχρονίσει τον στόλο μαχητικών F-16 που διατηρεί, ώστε να επιμηκύνει τον επιχειρησιακό τους βίο. Το 2020 η υπηρεσία DSCA του αμερικανικού Πενταγώνου κοινοποίησε στο Κογκρέσο την πιθανή πώληση ενός πακέτου υλικών και υπηρεσιών για τον εκσυγχρονισμό, με «ταβάνι» τα 600+ εκατ. δολάρια. Λόγω όμως των οικονομικών προτεραιοτήτων που προέκυψαν από τις επιπτώσεις της πανδημίας COVID-19, η υλοποίηση αναβλήθηκε. Τελικά, το 2023 ανατέθηκε έργο περίπου 117 εκατ. δολαρίων στην αμερικανική Lockheed Martin, που θα φέρει τα αεροσκάφη στο πρότυπο M6.6.
Η Χιλή παρήγγειλε 10 καινούρια F-16 Block 50 το 2002, που πλαισίωσε με 36 μεταχειρισμένα (αλλά αναβαθμισμένα) F-16AM/BM από την Ολλανδία ως το 2011. Πιστεύεται πως το πρόγραμμα βελτιώσεων μπορεί να περιοριστεί σε μόλις 32 από τα 46 αεροσκάφη του τύπου. Η Χιλή επίσης διαθέτει τουλάχιστον 12 αναβαθμισμένα F-5E/F, τα οποία θα αποσυρθούν, πιθανώς χωρίς αντικατάσταση.
Η Κολομβία υπέγραψε το 2025 συμβόλαιο αξίας 3,1 δισ. ευρώ με τη σουηδική Saab για 17 καινούρια Gripen E/F (15 μονοθέσια και 2 διθέσια), με τις παραδόσεις να προγραμματίζονται το διάστημα 2026-2032. Η συμφωνία προβλέπει επίσης σχετικό εξοπλισμό και υπηρεσίες. Πριν την επιλογή του Gripen εξετάστηκε το Rafale, αλλά η διαδικασία απόκτησής του ακυρώθηκε το 2022.
Τα Gripen E/F θα αντικαταστήσουν τα διαθέσιμα Kfir C10/C12 και θα μπορούν να φέρουν μέρος των όπλων των τελευταίων. Ταυτόχρονα, η επιλογή του σουηδικού μαχητικού ενισχύει τη θέση της Saab στη Λατινική Αμερική, αφού έχει επικρατήσει στους 2 από τους 3 μεγαλύτερους διαγωνισμούς των τελευταίων 15 ετών (Κολομβία και Βραζιλία).
Το Περού σχεδιάζει την προμήθεια έως 24 νέων μαχητικών σε δύο φάσεις, προκειμένου να αντικαταστήσει τα υφιστάμενα MiG-29 και Mirage 2000. Δημοσιεύματα αναφέρουν ως φαβορί το αμερικανικό F-16 Block 70, όμως καμία συμφωνία δεν έχει οριστικοποιηθεί. Το 2025 η υπηρεσία DSCA κοινοποίησε στο αμερικανικό Κογκρέσο την πιθανή πώληση στο Περού 12 F-16 Block 70 (10 μονοθέσιων και 2 διθέσιων) έναντι ανώτατου δυνητικού κόστους 3,42 δισ. δολαρίων, σε ένα πακέτο που περιέχει ακόμη τυπική ποσότητα όπλων, υλικά και υπηρεσίες. Αντίπαλος του F-16 στον διαγωνισμό του Περού είναι το Gripen. Κάποια από τα MiG-29 εξοπλίζονται με πυραύλους αέρος-αέρος μέσης εμβέλειας R-77 (AA-12 κατά NATO). Πέρα από τα MiG-29 και τα Mirage 2000 υπάρχουν κάποια αεροσκάφη εγγύς υποστήριξης Su-25.
Οι υπόλοιπες χώρες διακρίνονται σε δύο κατηγορίες: Αυτές με μαχητικά, αλλά χωρίς ορατά σχέδια για νέες αγορές, και αυτές χωρίς. Παραδείγματα της πρώτης αποτελούν το Μεξικό (F-5E/F), η Ονδούρα (F-5E/F), η Κούβα (MiG-29, MiG-21) και η Βενεζουέλα (Su-30, F-16). Χώρες χωρίς μαχητικά είναι οι Αντίγκουα και Μπαρμπούντα, Αϊτή, Βολιβία, Γουατεμάλα, Γουϊάνα, Δομινικανή Δημοκρατία, Ισημερινός, Ελ Σαλβαδόρ, Κόστα Ρίκα, Μπαχάμες, Μπαρμπάντος, Νικαράγουα, Ουρουγουάη, Παναμάς, Παραγουάη, Σουρινάμ, Τζαμάικα και Τρινιντάντ και Τομπάκο.
