Οι ελληνικές φρεγάτες ΜΕΚΟ200ΗΝ οδεύουν προς έναν -μειωμένης έκτασης σε σχέση με την αρχική ιδέα- εκσυγχρονισμό, που θα κριθεί λιγότερο από τις εξαγγελίες και περισσότερο από τη μαχητική αξία που θα προστεθεί πραγματικά πάνω στο πλοίο. Εδώ, το νέο σύστημα μάχης, οι αισθητήρες, τα σύγχρονα ηλεκτρονικά και η καλύτερη διασύνδεση των υποσυστημάτων έχουν αυτονόητη σημασία. Το ερώτημα όμως είναι αν θα αυξηθεί απευθείας η οπλική ισχύς. Εκεί βρίσκεται και η αξία της συζήτησης για το πρυμναίο σύστημα εγγύς προστασίας, στη θέση όπου σήμερα βρίσκεται το 2ο Phalanx.
Στο σημερινό κλίμα, η ιταλική λύση του πυροβόλου Leonardo Sovraponte 76/62 με Strales (δηλαδή με ραντάρ στοχοποίησης πάνω στον πύργο του όπλου), εμφανίζεται να κερδίζει έδαφος. Η εξήγηση είναι εύκολη, καθώς πρόκειται για ένα ελαφρύ σύγχρονο πυροβόλο, όπου στον πύργο του ενσωματώνονται η κάννη, οι μηχανισμοί της, διπλό σύστημα τροφοδοσίας πυρομαχικών με ποσότητα έτοιμη για βολή, όπως και ραντάρ στοχοποίησης. Έτσι το ολοκληρωμένο αυτό σύστημα προσφέρει μικρό ναυπηγικό “αποτύπωμα”, και είναι κατάλληλο για τοποθέτηση χωρίς διάτρηση του καταστρώματος (αυτό σημαίνει και το όνομα του, Sovraponte: “άνωθεν καταστρώματος”). Με δυνατότητα για άμυνα σημείου, εμπλοκές κατά μη επανδρωμένων αεροχημάτων, βολές κατά στόχων επιφανείας και γενικότερα μια πολύ ευρύτερη γκάμα αποστολών από ένα κλασικό σύστημα εγγύς προστασίας.
Από την άλλη πλευρά, όμως, υπάρχει εδώ και πολλά χρόνια η λύση του συστήματος πυραύλων RAM (Rolling Airframe Missile) της RAMSYS, η οποία έχει ήδη συζητηθεί κατ’ επανάληψη για τις ΜΕΚΟ και εξακολουθεί να αποτελεί την πιο ώριμη δυτική απάντηση για άμυνα σημείου ενός πολεμικού πλοίου. Οπότε η σύγκριση των δύο έχει μεγάλο ενδιαφέρον επειδή πρόκειται για συστήματα με παρόμοιο περίπου αποτύπωμα, αλλά με τελείως διαφορετική φιλοσοφία χρήσης.
Το πρώτο που πρέπει να γίνει σαφές είναι πως οι δύο λύσεις δεν κάνουν το ίδιο πράγμα με άλλο τρόπο. Το RAM, με βλήματα τελευταίας γενιάς, Block 2B (που είναι τώρα σε προπαραγωγή) είναι ένα εξειδικευμένο όπλο εγγύς αντιαεροπορικής και αντιπυραυλικής προστασίας. Έχει κατασκευαστεί για να λαμβάνει τα δεδομένα της απειλής από το σύστημα μάχης του πλοίου και να τη αντιμετωπίζει με αυτοκατευθυνόμενο βλήμα μικρού χρόνου αντίδρασης. Το Sovraponte Strales, αντίθετα, είναι ένα ναυτικό πυροβόλο που μπορεί να αναλάβει και αποστολή άμυνας σημείου, αξιοποιώντας κατευθυνόμενα βλήματα DART, προγραμματιζόμενα αλλά και κλασικά πυρομαχικά. Με απλά λόγια, το RAM είναι ένα καθαρό όπλο hard kill για την τελευταία γραμμή άμυνας. Το Sovraponte είναι ένα πολυλειτουργικό πυροβόλο που επεκτείνεται μέχρι την άμυνα σημείου. Από αυτό και μόνο φαίνεται γιατί η επιλογή για τις ΜΕΚΟ δεν μπορεί να γίνει με όρους απλά τεχνικών χαρακτηριστικών.
Το RAM Block 2B έχει πλεονέκτημα επειδή δημιουργήθηκε για αυτό που βασικά ζητά σήμερα το Πολεμικό Ναυτικό για την πρυμναία θέση της ΜΕΚΟ. Ο εκτοξευτής Mk49 φέρει 21 έτοιμα βλήματα, ενώ η έκδοση βλήμάτων, Block 2B, διαθέτει βελτιωμένο υπέρυθρο ερευνητή, αναβαθμισμένο δέκτη ραδιοσυχνοτήτων και δυνατότητα ανταλλαγής δεδομένων ανάμεσα σε βλήματα που εκτοξεύονται σε ριπή. Αυτή η αναβάθμιση έχει σκοπό να αυξήσει την αποτελεσματικότητα του όπλου απέναντι σε σύνθετες επιθέσεις κορεσμού, απέναντι σε πολύ δύσκολους ελιγμούς στόχων και απέναντι σε ολοένα πιο επιθετικά προφίλ απειλών.
Αυτός είναι και ο λόγος που το Γερμανικό Ναυτικό έχει μετατρέψει το RAM σε σχεδόν καθολικό όπλο άμυνας του στόλου του, στις κορβέτες K130, στις φρεγάτες κλάσεων F123, F124, F125 και στις μελλοντικές F126. Ενώ, στα περισσότερα γερμανικά πλοία η τυπική λύση είναι δύο εκτοξευτές, ένας πλώρα και ένας πρύμνα, ακολουθώντας την δική τους αντίληψη για την άμυνα σημείου, όπου το πλοίο χρειάζεται επαρκές απόθεμα βολών και δυνατότητα να αντιμετωπίσει περισσότερους από έναν άξονες προσβολής. Σε θέατρα όπως η Βαλτική, όπου η πυκνότητα απειλών είναι υψηλή και οι χρόνοι προειδοποίησης περιορισμένοι, αυτή η επιλογή είναι σχεδόν αυτονόητη.
Το Sovraponte από την πλευρά εκφράζει την ιταλική σχολή. Βασίζεται στην πολύ πετυχημένη οικογένεια πυροβόλων 76 χιλιοστών, Super Rapid, αλλά έρχεται σε μορφή που μειώνει σημαντικά τις απαιτήσεις εγκατάστασης. Η λογική είναι ελκυστική αφού το πλοίο αποκτά ένα δεύτερο ελαφρύ πυροβόλο, με υψηλή ταχυβολία, με δυνατότητα χρήσης DART για την πιο απαιτητική αεράμυνα, με δυνατότητα αξιοποίησης βλημάτων με προγραμματιζόμενο πυροσωλήνα προσέγγισης ή άλλων για οικονομικότερες εμπλοκές, και με πλήρη διατήρηση της αξίας του όπλου σε αποστολές επιφανείας. Εκτός από τα σκάφη του Ιταλικού Ναυτικού που το φέρουν (φρεγάτες Bergamini και PPA), και η Ολλανδία το επέλεξε για τις νέες φρεγάτες ASWF, γιατί το είδε ως ισορροπημένη λύση βάρους, όγκου και λειτουργικότητας.
Αυτή η πολυλειτουργικότητα είναι και το μεγάλο επιχείρημα του. Ένα Sovraponte μπορεί να εκτελέσει προειδοποιητικές βολές, να εμπλέξει ταχύπλοα, να υποστηρίξει αποστολές επιτήρησης, να βάλει κατά ασύμμετρων απειλών και, όταν απαιτηθεί, να περάσει στον ρόλο της εγγύς αντιαεροπορικής και αντιπυραυλικής άμυνας. Σε ναυτικά που θέλουν η εσωτερική ζώνη προστασίας να έχει και γενικότερη χρησιμότητα, αυτή η λογική είναι εξαιρετικά ισχυρή.
Βάρος και ευκολία εγκατάστασης
Στη συγκεκριμένη θέση εγκατάστασης των ελληνικών ΜΕΚΟ (πάνω από το υπόστεγο του ελικοπτέρου), το θέμα ενσωμάτωσης δεν γέρνει αποφασιστικά τη ζυγαριά προς καμία από τις δύο πλευρές. Ο Mk49 του RAM, με τα βλήματα του, κινείται σε εγκατεστημένη μάζα λίγο πάνω από 6 τόνους. Το Sovraponte έχει προβληθεί ως αισθητά ελαφρύτερο από το κλασικό Super Rapid και κατάλληλο για τοποθέτηση χωρίς διάτρηση του καταστρώματος, ενώ το βάρος του με πυρομαχικά είναι κάπου πάνω από 6 τόνους, οπότε και τα δύο είναι ισότιμα και δεν επηρεάζουν την ευστάθεια του σκάφους. Το πραγματικό δίλημμα, συνεπώς, μεταφέρεται στο τι αγοράζει το ΠΝ ως φιλοσοφία μάχης.
Και εκεί εμφανίζεται το πρώτο ισχυρό επιχείρημα υπέρ του RAM. Η ΜΕΚΟ έχει ήδη κύριο πυροβόλο 127 χιλιοστών, έχει κύρια αντιαεροπορική άμυνα με πυραύλους ESSM, θα αποκτήσει νέο σύστημα διαχείρισης μάχης και καλύτερη διασύνδεση αισθητήρων και όπλων. Άρα το ζητούμενο στη θέση του πρυμναίου Phalanx είναι να μπει ένα όπλο που να υπηρετεί το έργο της τελευταίας αναχαίτισης. Εκεί, το RAM είναι σχεδόν φτιαγμένο για τη δουλειά. Το Sovraponte προσφέρει περισσότερα, όμως ένα μέρος αυτών αφορά ρόλους που η ΜΕΚΟ ήδη καλύπτει από άλλα μέσα.
Τιμή, δύο λογικές “αντίστροφες”
Το δεύτερο σημαντικό πεδίο σύγκρισης είναι το κόστος και εδώ χρειάζεται διαχωρισμός ανάμεσα σε εκτοξευτή και πυρομαχικό. Στην περίπτωση του RAM, ο ίδιος ο εκτοξευτής Mk49, όπως προκύπτει από διεθνείς συμβάσεις, κοστίζει από περίπου 8 ως 15 εκατ. ευρώ ανά πακέτο (με παρελκόμενα και υποστήριξη). Το βλήμα RAM Block 2B είναι άλλο ζήτημα. Η τιμή, σε μεγάλες παραγγελίες, κινείται περίπου γύρω στο 1 εκατ. ευρώ το ένα. Αυτή όμως θα ανέβει στην πράξη, όταν υπολογιστούν τεχνική υποστήριξη, πιστοποιήσεις, ειδικά εργαλεία, και λοιπές υπηρεσίες. Έτσι προκύπτει ότι το τελικό κόστος ανά RAM μπορεί να κυμαίνεται περίπου στα 1,1 με 1,2 εκατ ευρώ, οπότε έχουμε φιλοσοφία “σχετικά φθηνός εκτοξευτής-ακριβό βλήμα”.
Στο Sovraponte ισχύει σχεδόν το αντίστροφο. Το ίδιο είναι λογικό να είναι ακριβότερο από τον εκτοξευτή RAM, γιατί είναι πλήρες πυροβόλο με μηχανισμό τροφοδοσίας, σύστημα στόχευσης κ.ο.κ. Όμως από εκεί και πέρα αρχίζει να κερδίζει έδαφος, γιατί το κόστος κάθε εμπλοκής είναι πολύ πιο μικρό. Εδώ πρέπει τονίσουμε πως το Sovraponte δεν θα φορτώνεται μόνο με ειδικά πυρομαχικά DART. Ένα τέτοιο σενάριο θα ήταν ακριβό και επιχειρησιακά παράλογο. Το όπλο θα έχει μικτό φόρτο, κάποια DART για τους πιο απαιτητικούς εναέριους στόχους, βλήματα με πυροσωλήνα προσέγγισης ή 4AP για drones και άλλες απειλές που απαιτούν οικονομικότερη αλλά ευφυή λύση. Αυτή η πολυτυπία πυρομαχικών δίνει στο Sovraponte το οικονομικό πλεονέκτημα.
Εδώ έχουμε και την απάντηση στο ερώτημα πόσους στόχους μπορεί να αναχαιτίσει το κάθε σύστημα με μία πλήρη φόρτωση. Στο RAM ο εκτοξευτής Mk49 φέρει 21 βλήματα. Σε ιδανική λογική ενός βλήματος ανά στόχο, έχουμε μέγιστο 21 εμπλοκές. Αν εξαπολυθούν δύο βλήματα για να αυξηθεί η πιθανότητα κατάρριψης, η πλήρης φόρτωση πέφτει στις 10 με 11 εμπλοκές. Οπότε το RAM επενδύει σε λίγες, ακριβές αλλά αποτελεσματικές βολές.
Στο Sovraponte, το όπλο έχει 76 βλήματα διαθέσιμα στον πύργο, αλλά όπως είπαμε δεν θα είναι όλα DART. Άρα οι εμπλοκές πολύ απαιτητικών στόχων θα είναι λιγότερες από το μέγιστο του συνολικού φόρτου. Οπότε μπορεί να υποθέσουμε πως οι εμπλοκές μόνο με DART θα κυμαίνονται κάπου στις 10 (για μια ριπή 2-3 βλημάτων ανά στόχο).
Μικρό πλεονέκτημα έχει το Sovraponte στην αναχορηγία, όπου γεμίζει το απόθεμα του πύργου πολύ πιο εύκολα. Το RAM επίσης μπορεί να επαναφορτωθεί εν πλω, αλλά με μεγαλύτερη προσοχή και πιο αργά ως διαδικασία.
Η τεχνογνωσία του Ελληνικού Πολεμικού Ναυτικού
Σε ότι αφορά την ομοιοτυπία: Το Πολεμικό Ναυτικό διαθέτει ήδη 7 εκτοξευτές RAM στις πυραυλακάτους Ρουσσέν και θα έχει 4 ακόμη στις φρεγάτες FDI HN. Οπότε υπάρχει ένα επιχειρησιακό και τεχνικό οικοσύστημα γύρω από το ίδιο ακριβώς όπλο, με πληρώματα, τεχνικούς, γραμμή υποστήριξης, βλήματα κ.λπ. Αλλά και το Sovraponte ανήκει στην οικογένεια πυροβόλων 76 χιλιοστών της Leonardo (η παλαιά Oto Melara), όπου το Ναυτικό έχει ήδη πολλά τέτοια διαφόρων εκδόσεων, σε αριθμό σκαφών από φρεγάτες S, πυραυλακάτους Ρουσσέν και Combattante, περιπολικά Osprey κ.α. Οπότε και εδώ υπάρχει τεχνογνωσία, αν και θα απαιτηθούν περαιτέρω προσαρμογές λόγω νέων πυρομαχικών και φιλοσοφίας λειτουργίας. Ενώ εφόσον το Πολεμικό Ναυτικό προμηθευθεί τις φρεγάτες Bergamini, εκεί θα συναντήσει το ίδιο όπλο.
Διαλέγοντας το καλύτερο από το καλό
Κάπου εδώ μπορούμε να βγάλουμε ένα συμπέρασμα: Το Leonardo Sovraponte 76/62 με Strales είναι μια πολύ σοβαρή, πολύ σύγχρονη και σαφώς ανώτερη από το Phalanx λύση. Προσφέρει…
Η συνέχεια στο Naval Defence
