Σε μια εποχή όπου η Μέση Ανατολή συνεχίζει να πυροδοτεί παγκόσμιες γεωπολιτικές αναταράξεις, η πρόσφατη παρουσίαση του βιβλίου «Μέση Ανατολή: 1945-2025: Η τυραννία των προσδοκιών και των πεποιθήσεων» (Εκδόσεις Πατάκη) στην Αθήνα, στις 30 Ιανουαρίου 2026, ήταν ιδιαίτερα επίκαιρη. Το έργο, προϊόν διετούς διαλόγου μεταξύ του δημοσιογράφου και συγγραφέα Μάκη Προβατά (συντονιστή), του καθηγητή Διεθνών Σχέσεων στο Πάντειο Πανεπιστήμιο Κώστα Υφαντή, του διευθυντή του Ινστιτούτου Διεθνών Σχέσεων Κωνσταντίνου Φίλη και του Αντιναυάρχου ε.α., Προέδρου & Διευθύνοντος Συμβούλου της ΕΑΒ και πρώην Συμβούλου Εθνικής Ασφάλειας Αλέξανδρου Διακόπουλου, εξερευνά με οξυδέρκεια τις ρίζες, τις συγκρούσεις και τις στρατηγικές προκλήσεις της περιοχής από το 1945 έως σήμερα.
Στην εκδήλωση παρέστησαν και μίλησαν ο υπουργός Εθνικής Άμυνας Νίκος Δένδιας, η πρώην Ευρωπαία Επίτροπος και πρόεδρος του ”Δικτύου” Άννα Διαμαντοπούλου και ο διευθυντής της «Καθημερινής» Αλέξης Παπαχελάς, αναδεικνύοντας πώς η περιοχή δεν είναι απλώς «εστία προβλημάτων», αλλά καθοριστικός παράγοντας παγκόσμιας ασφάλειας και άμεσα συνδεδεμένη με τα ελληνικά στρατηγικά συμφέροντα. Με φόντο εξελίξεις όπως η 7η Οκτωβρίου 2023 και οι πρόσφατες αλλαγές στον χάρτη της Μέσης Ανατολής, οι ομιλητές μοιράστηκαν insights που φωτίζουν τόσο τις ιστορικές παγίδες όσο και τις μελλοντικές ευκαιρίες.
Ο Μάκης Προβατάς εξήγησε την γένεση του βιβλίου: «Ξεκίνησε από μια ιδιοτέλεια: Ήθελα να μάθω για αυτό το τόσο δύσκολο πεδίο, που ό,τι γίνεται στη Μέση Ανατολή, δεν μένει στη Μέση Ανατολή». Συνέχισε τονίζοντας πώς η περιοχή γράφει «ολόκληρα κεφάλαια ιστορίας» και πώς οι συζητήσεις τους αγγίζουν πάντα την επικαιρότητα, κάνοντας το έργο ένα ζωντανό εργαλείο ανάλυσης.
Ο Νίκος Δένδιας επαίνεσε το ιστορικό βάθος του βιβλίου, κριτικάροντας την «αναγκαστικά δυτικοκεντρική σκέψη» που αγνοεί περιοχές όπως η Βόρεια Αφρική και το Σαχέλ. «Αυτή η εστία προβλημάτων καθορίζει σε μεγάλο βαθμό και τις δικές μας επιλογές. Μας επιβάλλει επιλογές», προειδοποίησε, συνδέοντας τη Μέση Ανατολή με ελληνικές κινήσεις όπως η συμφωνία ΑΟΖ με την Αίγυπτο και η επιχείρηση «Ασπίδες» στην Ερυθρά Θάλασσα. Κάλεσε σε ενημερωμένο κοινό για να αποφευχθούν «μαξιμαλισμοί που δεν οδηγούν πουθενά», ενώ μίλησε για την ανανέωση της ελληνογαλλικής αμυντικής συμφωνίας και την ευρωπαϊκή μάχη κατά της τρομοκρατίας στο Σαχέλ.
Στο ίδιο πνεύμα, ο Κωνσταντίνος Φίλης ανέλυσε την αμοιβαία δυσπιστία μεταξύ Ισραηλινών και Παλαιστινίων, που σαμποτάρει ευκαιρίες ειρήνης. «Η καχυποψία και η δυσπιστία λειτουργούν πολλές φορές αρνητικά», σημείωσε, αναφέροντας περιστατικό από το Καμπ Ντέιβιντ όπου Παλαιστίνιοι απέρριψαν πρόταση λόγω ισραηλινής προέλευσης. Προέτρεψε σε εξωστρεφή ελληνική πολιτική πέρα από τα ελληνοτουρκικά: «Αν δεν είσαι στο τραπέζι, ο κίνδυνος είναι να είσαι στο μενού», προτείνοντας «αποτουρκοποίηση» της εξωτερικής πολιτικής.
Η Άννα Διαμαντοπούλου, από την πλευρά της, χαρακτήρισε το βιβλίο «χρήσιμο ανάγνωσμα» για την αποκρυπτογράφηση αφηγήσεων και πεποιθήσεων. «Οι πεποιθήσεις είναι συχνά πιο επικίνδυνοι εχθροί της αλήθειας από τα ψέματα», παρατήρησε, εξηγώντας πώς ιστορικές μνήμες παγιδεύουν τις πλευρές. Κριτικάροντας την απουσία γεωπολιτικού ρόλου της Ευρώπης, κάλεσε σε εθνική στρατηγική με συναινέσεις, εστιάζοντας σε IMEC, Αλεξανδρούπολη ως στρατηγικό κόμβο και προστασία χριστιανικών κοινοτήτων της περιοχής, μιας και εμφανίζουν μέιωση από 20% σε 3% τα τελευταία 40 χρόνια.
Ο Αλέξανδρος Διακόπουλος εστίασε στην αποτυχία της ιρανικής στρατηγικής. «Το Ιράν είχε δημιουργήσει de facto σύνορα με το Ισραήλ, χωρίς να έχει κανονικά σύνορα», δαπανώντας πάνω από 8 δις το χρόνο γι’ αυτό, ξεχνώντας τα εσωτερικά προβλήματα εξήγησε, ενώ υπογράμμισε: «Κανόνια και βούτυρο πάνε μαζί. Χωρίς την οικονομία δεν μπορείς να έχεις την ισχύ». Συνέδεσε τη Μέση Ανατολή με ελληνικές ανάγκες, μιλώντας για την ανάγκη τριπλασιασμού του ΑΕΠ για ενίσχυση της άμυνας και της εθνικής ισχύος.
Κλείνοντας, ο Α. Παπαχελάς επαίνεσε τους συγγραφείς ως «κορυφαίους στρατηγικούς αναλυτές» και τόνισε την «προφητική» διάσταση του βιβλίου. «Είμαστε όμηροι της ιστορίας μας», ανέφερε παραπέμποντας στον Σίμον Πέρεζ, κριτικάροντας την υπερβολική εστίαση στην Τουρκία και καλώντας σε ευρύτερη ανάλυση Βαλκανίων-Μέσης Ανατολής.
Η συζήτηση ολοκληρώθηκε με αναφορές για τη στάση των Ελληνικών ΜΜΕ μετά την 7η Οκτωβρίου, όπου ο Παπαχελάς επαίνεσε την «ισορροπημένη» ελληνική κάλυψη παρά τα διλήμματα. Το βιβλίο αναδεικνύεται σε εργαλείο για όσους αναζητούν βαθιά κατανόηση ενός πεδίου όπου στρατιωτική ισχύς, διπλωματία και ιστορικές πεποιθήσεις διασταυρώνονται – με άμεσες προεκτάσεις στην ελληνική εθνική ασφάλεια και στρατηγική.
