Οι Αμερικανοί αποχωρούν από την Ευρώπη, όχι όμως από Σούδα και Αλεξανδρούπολη

Του Βασίλη Νέδου, από την Καθημερινή

Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης επιχείρησε τις προηγούμενες ημέρες να βρει μια μέση οδό που να επιτρέπει στην Ελλάδα να ισορροπήσει ανάμεσα στη γραμμή της διεθνούς νομιμότητας την οποία αντιπροσωπεύει στην παρούσα φάση η Ε.Ε. και τις γεωπολιτικές ακροβασίες του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος στοχεύει στον πλήρη έλεγχο της Γροιλανδίας και στη δημιουργία παράλληλης δομής προς τον ΟΗΕ, που θα υπερβαίνει τα ψηφίσματα για την επίλυση της σύγκρουσης στη Γάζα.

Η ιδιότυπη μέση οδός του κ. Μητσοτάκη δεν αποτελεί, βεβαίως, μια τυχαία επιλογή. Εντάσσεται στη συνολικότερη προσπάθεια της Αθήνας να θωρακιστεί η Ελλάδα σε ένα περιβάλλον διεθνών ανακατατάξεων και ακραίων διακυμάνσεων. Ολα αυτά δεν συμβαίνουν σε ουδέτερο περιβάλλον, καθώς η Αθήνα παρακολουθεί, την ίδια στιγμή, όχι μόνο την καλή προσωπική σχέση του κ. Τραμπ με τον πρόεδρο της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, αλλά και την ειδική σχέση που –όπως φαίνεται– επιθυμούν να δημιουργήσουν αρκετοί εντός Ε.Ε. με την Αγκυρα στους τομείς της άμυνας και της ασφάλειας (και όχι μόνο της αμυντικής βιομηχανίας).

Tο προηγούμενο δεκαήμερο καταγράφηκαν πυκνές επαφές ανάμεσα σε Eλληνες και Αμερικανούς αξιωματούχους, με αντικείμενο την προετοιμασία της επικείμενης επίσκεψης του μονίμου αντιπροσώπου των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ Ματ Γουίτακερ.

Οι επαφές

Η Αθήνα επιθυμεί να διατηρήσει κατ’ αρχάς τη στενή σχέση με τις ΗΠΑ που, όπως αποκαλύπτει σήμερα η «Κ», προχωρούν σε ταχείες κινήσεις απόσυρσης Αμερικανών αξιωματικών, καθώς και στρατευμάτων από κρίσιμες υποδομές του ΝΑΤΟ ανά την Ευρώπη. Σύμφωνα με άριστα πληροφορημένες πηγές, το προηγούμενο δεκαήμερο καταγράφηκαν πυκνές διπλωματικές επαφές ανάμεσα σε Eλληνες και Αμερικανούς αξιωματούχους, με αντικείμενο την προετοιμασία της επικείμενης επίσκεψης του μονίμου αντιπροσώπου των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ Ματ Γουίτακερ, ο οποίος έχει αναλάβει να διαπραγματευτεί με τους Ευρωπαίους τη σταδιακή κατάργηση μέχρι το 2029 της συμμετοχής Αμερικανών σε μια σειρά από συμμαχικές δομές. Την προηγούμενη εβδομάδα επισκέφθηκε την Ελλάδα, δίχως ιδιαίτερη δημοσιότητα, και ο υφυπουργός Aμυνας των ΗΠΑ Ντέιβιντ Α. Μπέικερ, ο οποίος έχει την ευθύνη της Ευρώπης και του ΝΑΤΟ στο αμερικανικό Πεντάγωνο.

Ως προς τον στόχο του 2029, είναι βέβαιο ότι θα υπάρξουν και αποχωρήσεις από διάφορες διοικήσεις του ΝΑΤΟ ανά την Ευρώπη νωρίτερα – το σχέδιο προβλέπει να λήξουν οι τρέχουσες θητείες στελεχών, εν συνεχεία να μην αναπληρωθούν οι θέσεις και ακολούθως να καταργηθούν. Ετσι οι ΗΠΑ θα μειώσουν, μεταξύ άλλων, το αποτύπωμά τους στη διοίκηση ειδικών δυνάμεων του ΝΑΤΟ (SOFCOM) στο Μονς του Βελγίου, στη ναυτική διοίκηση Strikfornato που εδρεύει στην Πορτογαλία από το 2012 υπό τη διοίκηση του επικεφαλής του αμερικανικού έκτου στόλου (εκεί συμμετέχουν 15 μοίρες του ΝΑΤΟ περιλαμβανομένης της Ελλάδας), καθώς επίσης και από διοικήσεις των πολυεθνικών δυνάμεων του Βορειοατλαντικού Συμφώνου στη Ρουμανία και την Πολωνία.

Οι Αμερικανοί, πάντως, σχεδιάζουν την απομείωση της παρουσίας τους ακόμη και σε δομές του ΝΑΤΟ που βρίσκονται σε αμερικανικό έδαφος. Η πλέον χαρακτηριστική περίπτωση είναι το Κέντρο αριστείας συνδυασμένων θαλάσσιων επιχειρήσεων (CJOS – Combined Joint Operations from Sea) με έδρα το Νόρφολκ της Βιρτζίνια, όπου η Ελλάδα είναι μία από τις συμμετέχουσες χώρες μαζί με –μεταξύ άλλων– την Τουρκία, τη Γερμανία, την Ολλανδία, το Ηνωμένο Βασίλειο κ.ά. Μάλιστα, στη συγκεκριμένη περίπτωση φαίνεται ότι οι Αμερικανοί βρίσκονται σε προχωρημένες συζητήσεις με τους Βρετανούς προκειμένου να αναλάβουν αυτοί το συγκεκριμένο πόστο και διοικητικά.

Το σχέδιο ενόψει 2029 – Θα υπάρξουν αποχωρήσεις Αμερικανών από διάφορες διοικήσεις του ΝΑΤΟ ανά την Ευρώπη πριν από το 2029 – το σχέδιο προβλέπει να λήξουν οι τρέχουσες θητείες, εν συνεχεία να μην αναπληρωθούν οι θέσεις και ακολούθως να καταργηθούν.

Σε γενικές γραμμές, όλες οι διοικήσεις που συνδέονται με επιχειρήσεις στη θάλασσα έχουν μπει ενόψει 2029 στο στόχαστρο της ανασυγκρότησης και αναδιοργάνωσης του αμερικανικού Πενταγώνου, το οποίο έχει στρέψει το βλέμμα στο πεδίο επιχειρήσεων του Ειρηνικού και του Ινδικού Ωκεανού, εις βάρος, βεβαίως, του Ατλαντικού, που θεωρείται δευτερεύον σε αυτή τη φάση.

Επιπλέον, οι Αμερικανοί σχεδιάζουν τη σταδιακή μείωση της παρουσίας τους σε διάφορα νατοϊκά κέντρα αριστείας (Centres of Excellence), δηλαδή των δομών που ειδικεύονται επί συγκεκριμένων πτυχών, όπως για παράδειγμα από το DAT στην Τουρκία (αντιτρομοκρατικές επιχειρήσεις), το ENESC για την ασφάλεια της ενέργειας στη Λιθουανία και το C2 (διοίκησης και ελέγχου) στην Ολλανδία.

Οι βάσεις στην Ελλάδα

Στην Αθήνα έχει φθάσει αρμοδίως η πληροφόρηση ότι οι ΗΠΑ στην παρούσα φάση δεν προτίθενται να αποχωρήσουν του ταχέως αναπτυσσόμενου σώματος του ΝΑΤΟ (NRDC-GR) στη Θεσσαλονίκη ούτε όμως και από το IAMD (κέντρο αριστείας ενοποιημένης αντιαεροπορικής και αντιπυραυλικής άμυνας) που εδρεύει στα Χανιά.

Ωστόσο, ο Αμερικανός μόνιμος αντιπρόσωπος στο ΝΑΤΟ κατά τη μετάβασή του στη χώρα μας (υπολογίζεται να γίνει τον Μάρτιο) θα επισκεφθεί σίγουρα τις αμιγώς αμερικανικές διευκολύνσεις στο Μαράθι της Σούδας και στην Αλεξανδρούπολη (ενδεχομένως και στη Λάρισα), προκειμένου να διαπιστώσει τη χρησιμότητα των συγκεκριμένων βάσεων για τις ΗΠΑ. Επί τούτου αξίζει να σημειωθεί ότι στην Αθήνα έχει διαγνωστεί εγκαίρως ότι δεν έχει επέλθει ουδεμία διαφοροποίηση στον βασικό παρονομαστή των αμερικανικών σχεδιασμών στη Νοτιοανατολική Ευρώπη, βάσει των οποίων η Ελλάδα δεν αντιμετωπίζεται γεωπολιτικά απλά ως μια χώρα της Ε.Ε., αλλά ως ένας κρίσιμος κρίκος στο πεδίο επιχειρήσεων που περικλείει την Ανατολική Μεσόγειο, δηλαδή τη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική.

Και, επιπλέον, η Σούδα αποτελεί μια από τις προωθημένες βάσεις που μπορεί να αξιοποιήσει ο έκτος στόλος στην πορεία του προς τον Ινδικό Ωκεανό. Πέρα, πάντως, από τις αμερικανικές διαβεβαιώσεις περί διατήρησης δυνάμεων στις νατοϊκές δομές στην Ελλάδα, που πάντως δεν είναι πολυάριθμες (για παράδειγμα το NRDC στη Θεσσαλονίκη φιλοξενεί συνολικά έξι Αμερικανούς στρατιωτικούς), από την Ουάσιγκτον έχει ζητηθεί η ενεργοποίηση της επιτροπής που έχει συσταθεί με σκοπό την εξέταση της συμφωνίας αμοιβαίας αμυντικής συνεργασίας Ελλάδας – ΗΠΑ (MDCA), η οποία είναι πλέον πολυετούς διάρκειας. Η συγκεκριμένη επιτροπή (HLCC, High Level Consultative Committie) δεν έχει συνεδριάσει από το 2018, ως εκ τούτου η επανενεργοποίησή της έχει διακριτό ενδιαφέρον, καθώς υποδηλώνει τη βούληση των Αμερικανών να εξετάσουν τα πάντα από την αρχή, ιδιαίτερα καθώς αναζητούν τρόπους μικρότερης μεν, αποτελεσματικότερης δε παρουσίας στον ευρύτερο χώρο.

Τι θέλει η Αγκυρα

Στο ευρωπαϊκό πεδίο η Αθήνα έχει αποδυθεί σε έναν αρκετά εντατικό διπλωματικό αγώνα, προκειμένου να εξηγήσει στους βασικούς εταίρους της ότι η συνεργασία Ε.Ε. και Τουρκίας στον τομέα της ασφάλειας δεν μπορεί να γίνει εις βάρος της κυριαρχίας και των κυριαρχικών δικαιωμάτων της Ελλάδας. Τόσο σε πολιτικό όσο και σε διπλωματικό επίπεδο είναι απολύτως σαφές στην Αθήνα, ότι η Τουρκία επιχειρεί να αξιοποιήσει τις προβλέψεις της Συμφωνίας Berlin Plus ανάμεσα στο ΝΑΤΟ και την Ε.Ε. που έγινε ακριβώς προκειμένου να διευκολύνει τη στρατιωτική συνεργασία ανάμεσα σε χώρες που δεν συμμετέχουν στο ένα ή το άλλο πολυμερές σχήμα.

Στα σκαριά νέα αμυντική συμφωνία με το Παρίσι

H Αθήνα και το Παρίσι αρχίζουν σταδιακά να επαναδιαπραγματεύονται τη Συμφωνία Αμυντικής και Στρατηγικής Συνεργασίας η οποία υπεγράφη το 2021 με αφορμή τότε και τη συμφωνία προμήθειας των τριών πρώτων φρεγατών FDI (κλάση «Κίμων») που εκπνέει το φθινόπωρο.

Κατ’ αρχάς και οι δύο πλευρές επιθυμούν την ανανέωση της συμφωνίας, αν και οι συζητήσεις έχουν καθυστερήσει ελαφρώς, για λόγους οι οποίοι δεν συνδέονται, βέβαια, με τις ελληνογαλλικές σχέσεις, αλλά με τις ραγδαίες διεθνείς εξελίξεις των τελευταίων εβδομάδων, που εκ των πραγμάτων ανέτρεψαν την ιεράρχηση κάποιων προτεραιοτήτων.

Σύμφωνα με την εκτίμηση πηγών οι οποίες έχουν γνώση των συζητήσεων που γίνονται ανάμεσα σε Αθήνα και Παρίσι για την ανανέωση της συμφωνίας αυτής, μέχρι τις αρχές του καλοκαιριού είναι πολύ πιθανόν να έχουν ολοκληρωθεί τα πάντα.

Η ρήτρα συνδρομής

Υπενθυμίζεται ότι στην πρώτη συμφωνία του 2021 η ρήτρα αμοιβαίας αμυντικής συνδρομής ήταν αρκετά προωθημένη, καθώς περιελάμβανε την κινητοποίηση δυνάμεων σε περίπτωση που απειληθεί το έδαφος, δηλαδή η κυριαρχία, του ενός ή του άλλου κράτους. Ωστόσο, δεν υπήρχε αναφορά σε κυριαρχικά δικαιώματα, κάτι που εξ ορισμού θα ενέτασσε και τις θαλάσσιες ζώνες. Και οι δύο πλευρές συμφωνούν, πάντως, ότι η ανανεωμένη συμφωνία θα πρέπει να περιλαμβάνει κάποιες ακόμα πιο σημαντικές δεσμεύσεις.

Αν και η ελληνογαλλική αμυντική συνεργασία είναι κυρίως γνωστή λόγω της προμήθειας γαλλικών μαχητικών Rafale και της ναυπήγησης των φρεγατών FDI, εδώ και περίπου δύο χρόνια, με την επιτάχυνση ορισμένων διαδικασιών από τον Αρχηγό ΓΕΕΘΑ Δημήτρη Χούπη αλλά και την ανάληψη πρωτοβουλιών από τον Αρχηγό ΓΕΣ Γιώργο Κωστίδη, γίνεται μια προσπάθεια ελληνικές και γαλλικές Eνοπλες Δυνάμεις να έρθουν πιο κοντά στον τομέα των συμβατικών επιχειρήσεων και στον χερσαίο τομέα.

Παρότι το αεροναυτικό σκέλος παραμένει κρίσιμης σημασίας για επιχειρήσεις στον χώρο του Αιγαίου και της Ανατολικής Μεσογείου, οι χερσαίες επιχειρήσεις αποτελούν έναν τομέα στον οποίο όλες οι δυνάμεις του ΝΑΤΟ έχουν να πάρουν πολλά μαθήματα από όλα όσα συμβαίνουν τα τελευταία τέσσερα χρόνια, γι’ αυτό και η Αθήνα έχει ανταποκριθεί θετικά σε μια σειρά προτάσεων από το γαλλικό γενικό επιτελείο ενόπλων δυνάμεων, αλλά και εκείνο των χερσαίων δυνάμεων.

Η Ελλάδα θα αποστείλει στις αρχές Απριλίου στη Γαλλία Ειδικές Δυνάμεις και μηχανοκίνητα τμήματα για να συμμετάσχουν στην άσκηση Orion 2026, η οποία αρχίζει στις 8 Φεβρουαρίου και ολοκληρώνεται στις 30 Απριλίου, όπου από τη γαλλική πλευρά θα συμμετάσχουν συνολικά 12.500 στρατιώτες, 1.200 drones, 25 πολεμικά πλοία, σε μια μεγάλη έκταση ξεκινώντας από τη Λα Ροσέλ στον Ατλαντικό μέχρι την Καμπανία και με τη χρήση αεροπορικών βάσεων και λιμένων σε όλο το μέτωπο του Βισκαϊκού. Είναι προφανές ότι οι Γάλλοι κινητοποιούνται έχοντας ως στρατηγικό στόχο να αναπληρώσουν σε βάθος χρόνου το κενό που θα δημιουργηθεί από τη μείωση του αμερικανικού στρατιωτικού αποτυπώματος.