Στο Πολεμικό Μουσείο, την Τετάρτη 21/1 (19:00), παρουσιάζεται το βιβλίο «Μέση Ανατολή: 1945–2025», που προτείνει μια διαφορετική ανάγνωση: ότι οι συγκρούσεις δεν τροφοδοτούνται μόνο από γεγονότα, αλλά και από τον τρόπο που τα ερμηνεύουμε. Για το βιβλίο θα μιλήσει ο Υπουργός Εθνικής Άμυνας Νίκος Δένδιας, η πρώην Ευρωπαία Επίτροπος και Υπουργός του ΠΑΣΟΚ – ΚΙΝΑΛ κ. Άννα Διαμαντοπούλου και ο Διευθυντής της εφημερίδας ”ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ” κ. Αλέξης Παπαχελάς.
Σε έναν κόσμο όπου οι γεωπολιτικές συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή διαμορφώνουν όχι μόνο περιφερειακές ισορροπίες αλλά και παγκόσμιες στρατηγικές, το νέο βιβλίο “Μέση Ανατολή: 1945-2025. Η Τυραννία των Προσδοκιών και των Πεποιθήσεων” των εκδόσεων Πατάκη έρχεται να προσφέρει μια βαθιά, διαδραστική ματιά στους μηχανισμούς παραγωγής συγκρούσεων. Πρόκειται για μια σειρά συνομιλιών μεταξύ τριών κορυφαίων ειδικών – του Κώστα Υφαντή, καθηγητή Διεθνών Σχέσεων στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, του Κωνσταντίνου Φίλη, καθηγητή Διεθνών Σχέσεων και διευθυντή του Ινστιτούτου Διεθνών Υποθέσεων στο Αμερικανικό Κολλέγιο Ελλάδος, και του Αλέξανδρου Διακόπουλου, αντιναυάρχου ε.α. πρώην Συμβούλου Εθνικής Ασφαλείας και νύν Διευθύνοντα Συμβούλου της ΕΑΒ– με τον δημοσιογράφο Μάκη Προβατά.
Το έργο καλύπτει 80 χρόνια ιστορίας, από το 1945 έως το 2025, εστιάζοντας στην “τυραννία” των ιδεολογικών πεποιθήσεων που οδηγούν σε αδιέξοδα. Οι συγγραφείς, με πλούσιο ακαδημαϊκό και πρακτικό υπόβαθρο, προσεγγίζουν τη Μέση Ανατολή πέρα από τη δυτικοκεντρική οπτική, αμφισβητώντας τη μονολιθική αντίληψη για μια περιοχή όπου κοινότητες συνυπάρχουν και συγκρούονται μέχρι θανάτου. Ο κ. Υφαντής, με εμπειρία σε πανεπιστήμια όπως το Harvard και το LSE, αναλύει τα αξιακά συστήματα που διαμορφώνουν τις προσδοκίες, ενώ ο κ. Φίλης, μέλος του Εθνικού Συμβουλίου Εξωτερικής Πολιτικής και εισηγητής σε στρατιωτικές σχολές, φέρνει στο τραπέζι την πρακτική διάσταση των συγκρούσεων. Από την άλλη πλευρά, ο κ. Διακόπουλος, ως απόστρατος, προσθέτει την στρατιωτική προοπτική και την δομή ασφαλείας, βασισμένη στην εμπειρία του ως πρώτου Συμβούλου Εθνικής Ασφαλείας του Πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη. Ο κ. Προβατάς, με πάνω από 600 συνεντεύξεις προσωπικοτήτων όπως ο Noam Chomsky και ο Stephen Hawking, οδηγεί τις συζητήσεις σε ζωντανές, δυναμικές αποτιμήσεις καταιγιστικών εξελίξεων.
Το βιβλίο ξεχωρίζει για την προφητική του διάσταση, ιδιαίτερα σε θέματα όπως η κατάσταση στο Ιράν και οι σχέσεις ΗΠΑ-Ισραήλ. Σε σχετικά αποσπάσματα, ο κ. Διακόπουλος προειδοποιεί ότι εάν ο πόλεμος επεκταθεί εντός ιρανικού εδάφους, το καθεστώς θα αντιμετωπίσει υπαρξιακή απειλή. Δεν προβλέπει άμεση αλλαγή καθεστώτος, αλλά τονίζει ότι αυτή μπορεί να έρθει στην επόμενη δύσκολη καμπή, όταν η συνοχή του κλονιστεί: “Η αλλαγή καθεστώτος θα συμβεί άμεσα; Όχι. Αλλά στην επόμενη δύσκολη καμπή –που σίγουρα θα έρθει– το καθεστώς δεν ξέρω αν θα είναι εξίσου συμπαγές.” Αναλύει βέβαια το “γιατί” αυτής της ευπάθειας: Το Ιράν σπατάλησε τεράστια ποσά σε πυρηνικές φιλοδοξίες και ιδεολογικές εμμονές, όπως η εχθρότητα προς το Ισραήλ – χωρίς κοινά σύνορα ή άμεσα συμφέροντα. Αντί να επενδύσει σε οικονομική σταθερότητα και κοινωνική ανθεκτικότητα, κυνηγούσε “χίμαιρες”, οδηγώντας σε πείνα, δυσκολίες και απρόβλεπτες κοινωνικές συνέπειες. Αυτή η εσωτερική ρωγμή, συνδυασμένη με γεωπολιτικές πιέσεις, δημιουργεί ένα εκρηκτικό μείγμα που “κουμπώνει” ακριβώς στις τρέχουσες εξελίξεις, αποδεικνύοντας ότι η ανάλυση δεν είναι μαντεψιά αλλά κατανόηση μηχανισμών.
Παράλληλα, αγγίζει τη δυναμική των σχέσεων ΗΠΑ-Ισραήλ, προειδοποιώντας για πιθανή αποξένωση: “Αν στο μέλλον αποστασιοποιηθεί η Αμερική… αν δεν την χάσει σήμερα το Ισραήλ, κινδυνεύει να την χάσει αύριο.” Αναφέρεται σε δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ από το Σεπτέμβριο 2025, όπου ο πρώην Πρόεδρος παρατηρεί τη μείωση της επιρροής του Ισραήλ στο Κογκρέσο – από “total control” πριν 15-20 χρόνια σε σημερινή εξασθένηση – και την πτώση της δημόσιας στήριξης στις ΗΠΑ, με πάνω από το 50% των Αμερικανών να έχουν αρνητική άποψη λόγω εικόνων βομβαρδισμών στη Γάζα, που προκαλούν “ήττα σε επίπεδο δημοσίων σχέσεων – PR”.
Πέρα από αυτά, το βιβλίο εξερευνά ευρύτερα θέματα: Ο κ. Υφαντής θέτει το ερώτημα αν Άραβες και Εβραίοι μπορούν να συνυπάρξουν, με αμφότερους να διεκδικούν ιστορική προτεραιότητα. Ο κ. Φίλης παρομοιάζει τις συγκρούσεις με τον Γ’ Καρχηδονιακό Πόλεμο – πολέμους εξόντωσης, όχι πολιτικής επιβολής. Ο κ. Διακόπουλος υπενθυμίζει πως “ό,τι γίνεται στη Μέση Ανατολή δεν μένει στη Μέση Ανατολή”, με την Παλαιστίνη να τροφοδοτεί έναν κύκλο βίας και μυθολογίας. Αυτή η ανάλυση δεν είναι θεωρητική· προσφέρει εργαλεία για στρατιωτικούς αναλυτές, διπλωμάτες και πολιτικούς να κατανοήσουν πώς ιδεολογίες μετατρέπονται σε στρατηγικές απειλές. Το βιβλίο αποτελεί απαραίτητο ανάγνωσμα για όσους ασχολούνται με εθνική ασφάλεια, ιδιαίτερα σε μια εποχή όπου οι εξελίξεις είναι “πυκνές και καταιγιστικές”.
