Ένα πρόσφατο βίντεο που κυκλοφορεί στο Χ δείχνει ένα ουκρανικό MiG-29 να κινείται ελάχιστα μέτρα πάνω από τις κορυφές των δέντρων. Το αεροσκάφος φαίνεται να βρίσκεται σε αποστολή κρούσης εναντίον ρωσικής θέσης στην ανατολική Ουκρανία, με ταχύτητα και ύψος που προδίδουν μια και μόνο προτεραιότητα: επιβίωση μέχρι το σημείο άφεσης, και άμεση αποχώρηση.

Η σκηνή είναι εντυπωσιακή, όμως η ουσία βρίσκεται στο επιχειρησιακό μήνυμα. Σχεδόν τέσσερα χρόνια μετά την έναρξη της ρωσικής εισβολής, η Ουκρανική Αεροπορία συνεχίζει να παράγει αποτέλεσμα, παρά τον παρατεταμένο πόλεμο.

Το ακόμη μεγαλύτερο παράδοξο είναι αλλού, στο γεγονός ότι η πανίσχυρη Ρωσική Αεροπορία (VKS) είχε από την αρχή όλες τις προϋποθέσεις να επιδιώξει γρήγορη κυριαρχία στον αέρα. Παρ’ όλα αυτά, ο πόλεμος εξελίχθηκε σε ένα περιβάλλον όπου η αεροπορική υπεροχή “στα χαρτιά” σπάνια μεταφράζεται σε σταθερή ελευθερία δράσης πάνω από το πεδίο μάχης. Το αποτέλεσμα είναι ότι τα λιγοστά ουκρανικά MiG-29, προσαρμόστηκαν και σήμερα δρουν ως σκληραγωγημένα εργαλεία κρούσης, με τρόπους που πριν λίγα χρόνια θα θεωρούνταν απίθανοι για έναν σοβιετικό σχεδιασμό της δεκαετίας του ’80.

Η χαμηλή πτήση που βλέπουμε στο βίντεο είναι τακτική που γεννήθηκε από την ανάγκη. Σε ένα μέτωπο με ισχυρή αντιαεροπορική απειλή, όπου συνυπάρχουν ραντάρ, αυτοκινούμενοι εκτοξευτές μέσης/μεγάλης ακτίνας, MANPADS, παρεμβολές και συνεχής επιτήρηση από UAV, το να παραμείνεις «ψηλά» ισοδυναμεί με πρόσκληση για εμπλοκή. Έτσι, η ουκρανική αεροπορία υιοθέτησε το μοτίβο του Ψυχρού Πολέμου, με πολύ χαμηλή διείσδυση, εκμετάλλευση αναγλύφου και δασικών γραμμών, σύντομο “pop-up” ή παράθυρο εκτόξευσης, και επιστροφή στο χαμηλό ύψος μέχρι την έξοδο από τη ζώνη κινδύνου. Πρόκειται για έναν τρόπο πολέμου που απαιτεί πειθαρχία, εμπειρία και ψυχραιμία, ειδικά όταν οι αποστάσεις είναι μικρές και ο χρόνος αντίδρασης μετριέται σε δευτερόλεπτα.

Αν όμως η τακτική εξηγεί το “πώς επιβιώνει”, η δυτική βοήθεια εξηγεί σε μεγάλο βαθμό το “πώς χτυπά αποτελεσματικά”. Τα ουκρανικά MiG-29Α, από αεροπορικής υπεροχής, έχουν μετατραπεί σε πλατφόρμες πολλαπλών ρόλων, ικανές να υποστηρίξουν αποστολές κρούσης με ακρίβεια και προσαρμογές που επιτρέπουν τη χρήση δυτικών όπλων και λύσεων.

Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει η διάσταση της καταστολής αεράμυνας. Η εμφάνιση πυραύλων αντιραντάρ, AGM-88 HARM σε ουκρανική χρήση, πιέζει τον αντίπαλο να περιορίσει εκπομπές, να αλλάξει θέσεις και να λειτουργήσει με μεγαλύτερη επιφυλακτικότητα. Αυτό το κέρδος μετατρέπεται σε χώρο και χρόνο για ουκρανικές επιθέσεις, και συχνά είναι αρκετό για να «ανοίξει» ένα σύντομο παράθυρο κρούσης.

Στο επίπεδο των πλήγματων ακριβείας, γίνεται χρήση δυτικών κατευθυνόμενων όπλων ή κιτ καθοδήγησης που αυξάνουν την αποτελεσματικότητα των κρούσεων, με βόμβες JDAM-ER, και το γαλλικό AASM “Hammer”, που προσφέρουν καλύτερη ακρίβεια και ευελιξία στο προφίλ προσβολής.

Εδώ επιστρέφουμε στο αρχικό ζητούμενο: η ρωσική αεροπορία, με τα μεγέθη και τις δυνατότητές της, θα ανέμενε κανείς να έχει «καθαρίσει» γρήγορα τον ουκρανικό στόλο των MiG-29. Στην πράξη, η εξέλιξη του πολέμου έδειξε ότι η αεροπορική ισχύς σπάνια δρα απομονωμένα. Όταν υπάρχει τακτική, διασπορά, πληροφορία από αισθητήρες και UAV, καθώς και συνεχής ροή υποστήριξης, το αποτέλεσμα είναι μια διαρκής “γκρίζα ζώνη” όπου κανείς δεν κινείται άνετα.